Эскроу ҳисоб уй-жой сотиб олишда қандай ҳимоя қилади ва нега қурувчилар энди тўғридан-тўғри кассага эмас, айнан шу ҳисоб орқали тўлашни сўраяпти. Гулнора Сергелидаги янги қурилишдаги квартира учун пул тўлаган эди, бир йилдан кейин қурилиш нол сиклда тўхтаб қолганини билиб, биринчи навбатда эскроу ҳисоби бор-йўқлигини сўраб қўнғироқ қилди.
Эскроу ҳисоб — банкдаги махсус ҳисоб бўлиб, харидор квартира учун пулни шу ерга қўяди, қурувчи эса уни фақат ўз мажбуриятини бажаргандан кейин, масалан уйни топширгандан кейин олади. Қурилиш давом этар экан, пул банкда туради ва қурувчи уни муддатидан олдин ололмайди.
Бу тўғридан-тўғри қурувчига олдиндан тўлашдан нимаси билан фарқ қилишини, қурилиш тўхтаб қолса нима бўлишини ва шартномада нимага қараш кераклигини кўриб чиқамиз.
Эскроу ҳисоб оддий тилда нима
Эскроу ҳисоб — воситачи банк иштирокидаги ҳисоб: харидор унга пул қўяди, банк уни сақлайди, қурувчи эса фақат шартномадаги шарт бажарилганда пулга эга бўлади. Одатда бу шарт — уйни эксплуатацияга топшириш ёки қурилишнинг аниқ босқичи.
Ғоя оддий: харидорнинг пули уй қурилмагунча тўғридан-тўғри қурувчи айланмасига тушмайди. Бу қурилиш тўхтаб қолиб, пул аллақачон бошқа обектга сарфланган бўлиш хавфини камайтиради.
Эскроу тўғридан-тўғри тўловдан нимаси билан фарқ қилади
Тўғридан-тўғри тўловда пул дарҳол қурувчи кассасига тушади ва у буни қурилиш, иш ҳақи, материалларга сарфлайди. Нимадир нотўғри кеца, пул аллақачон сарфланган бўлади ва уни қайтариш қийин.
Эскроуда пул керакли пайт келгунча банкда кутади. Қурувчи одатда ҳисоблардаги келажакдаги тушум гарови остида банкдан кредит олади, харидорлар пулини тўғридан-тўғри сарфламайди. Схема бошқа мамлакатлар тажрибасидан келган ва аста-секин тарқалмоқда.
Қурилиш тўхтаб қолса, эскроу харидорни қандай ҳимоя қилади
Уй қуриб битмаган бўлса-ю, шартнома муддати ўтган бўлса, эскроу ҳисобидаги пулни одатда қайтариб олиш мумкин — аниқ шартларни шартномада кўринг ва банкдан сўранг. Бу пул аллақачон айланмада бўлиб, қайтариб бўлмайдиган ҳолатдан асосий фарқи.
Таниш ҳолат: оила вилоятда уйга пойдевор босқичида эскроусиз пул қўйган, қурилиш ваъда қилингандан йиллар ортиқ чўзилган, пул эса қурилиш билан бирга музлаб қолган. Ҳимояланган ҳисобда бундай ҳолатда харидорда кўпроқ имконият қолади.
Эскроу ҳисоб очишдан олдин нимани текшириш керак
- Қурувчидан эскроу ҳисоб орқали ишлайдими ва қайси банкда эканини сўраш.
- Шартномада айнан қайси шартда пул қурувчига ўтишини ўқиш.
- Топшириш муддати бузилса, пулга нима бўлишини аниқлаштириш.
- Эскроуни юритувчи банкдаги ипотека шартларини NARXTOP ипотека саҳифасида солиштириш.
- Ҳисоб ва улуш иштироки шартномаси бўйича барча ҳужжатларни сақлаш.
Эскроу ҳисоб очиш қанча туради
Эскроу ҳисобни юритиш комиссиясини ҳар бир банк ўзича белгилайди, баъзида уни қурувчи, баъзида харидор тўлайди. Аниқ тарифни шартнома имзолашдан олдин банкдан аниқлаштиринг.
Хавфни қандай ҳисоблаш ва вариантларни солиштириш
Рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизникини қўйиб, қурувчи ва банкдан аниқлаштиринг. Формула оддий: эскроусиз хавф суммаси = тўланган бутун сумма минус қурилиш тўхтаса суд орқали ҳақиқатан ундириб олса бўладиган қисм.
Биринчи мисол: харидор қурувчига эскроусиз 200 000 000 сўм тўлаган, қурилиш тўхтаган, узоқ суд жараёнидан кейин сумманинг фақат бир қисмини қайтариб олган — хавф деярли бутун суммага тенг бўлган.
Иккинчи мисол: худди шу 200 000 000 сўм эскроу ҳисобда туради, уй муддатида топширилмаган — пул харидор ҳисобида қолади ва шартнома шартларига кўра судсиз қайтарилади. Ипотека ёки бўлиб тўлаш билан квартира қанча туришини NARXTOP уй-жой калкулятори ҳисоблаб беради.
Эскроу ҳисобдан муддатидан олдин пул олиш мумкинми
Одатда йўқ — ҳисобнинг моҳияти шунда: пул шартномадаги шарт бажарилгунча музлатилган. Уни фақат шартномада ёзилган ҳолатларда, масалан томонлар келишуви билан битим бекор қилинганда олдиндан олиш мумкин.
— Ярим йилдан кейин фикримни ўзгартирсам-чи? — Бу шартнома шартларига боғлиқ, шунинг учун бекор қилиш бандини имзолашдан олдин ўқиш керак.
| Тўлов усули | Уй топширилгунча пул қаерда | Харидор учун хавф |
|---|---|---|
| Қурувчига тўғридан-тўғри тўлов | Қурувчи айланмасида | Юқори — пул аллақачон қурилишга сарфланган |
| Эскроу ҳисоб | Шартнома шарти бажарилгунча банк ҳисобида | Паст — шарт бажарилмаса пул одатда қайтарилади |
| Ипотека орқали тўлов | Банк суммани қурилиш жадвалига кўра ўтказади | Аниқ банкнинг шартларига боғлиқ |
Кўп учрайдиган хатолар
- Қурувчига нақд, ҳисобсиз ва улуш иштироки шартномасисиз тўғридан-тўғри тўлаш.
- Эскроуда пул қайси шартда қурувчига ўтишини ўқимаслик.
- Топшириш муддати чўзилса, пулга нима бўлишини аниқлаштирмаслик.
- Эскроу ҳисобни оддий омонат билан аралаштириб, бошқа шарт ва фоизларни кутиш.
- Калитларни олгунча шартнома ва тўлов ҳужжатларини сақламаслик.
Қисқа жавоблар
Уй-жой сотиб олишда эскроу ҳисоб нима
Бу банкдаги ҳисоб бўлиб, харидор квартира учун пулни шу ерга қўяди, қурувчи эса уни фақат шартномадаги шарт, одатда уйни топшириш бажарилгандан кейин олади.
Эскроу тўғридан-тўғри тўловдан хавфсизроқми
Ҳа, чунки пул дарҳол қурувчи айланмасига кетмайди, балки банкда кутади. Бу қурилиш тўхтаб қолганда суммани бутунлай йўқотиш хавфини камайтиради.
Эскроу ҳисобни юритиш учун ким тўлайди
Банкка ва қурувчи билан келишувга боғлиқ — баъзида комиссияни қурувчи, баъзида харидор ўз зиммасига олади. Буни олдиндан банкдан аниқлаштиринг.
Уй қуриб битмаса, эскроу ҳисобдан пулни қайтариб олса бўладими
Одатда ҳа, агар битим шарти муддатида бажарилмаса, лекин аниқ қайтариш тартибини ўз шартномангиздан кўринг ва ҳисобни юритувчи банкдан сўранг.
Квартирани албатта эскроу ҳисоб орқали сотиб олиш шартми
Йўқ, бу қурувчи қандай схема таклиф қилишига боғлиқ, лекин эскроу харидор учун кўпроқ ҳимояланган вариант ҳисобланади.
Қисқача
- Эскроу ҳисоб — квартира пули уй топширилгунча банкда сақланадиган усул.
- Пул дарҳол қурувчи айланмасига тушмайди, шунинг учун йўқотиш хавфи пастроқ.
- Муддат бузилганда пулни қайтариш шартларини ҳар доим шартномадан, умумий гаплардан эмас, текширинг.
- Ҳисобни юритиш комиссиясини олдиндан аниқлаштиринг — у қурувчига ҳам, харидорга ҳам тушиши мумкин.
- Ўз пули етмаса, NARXTOP кредит шартларини солиштириб, тўловни олдиндан ҳисобланг.
- Бошланғич бадални уйда нақд ушлаб туришдан кўра оддий омонатда тўплаш қулайроқ.
- Битимдан олдин ўз бюджетингизни текшириб кўриш фойдали — буни молиявий ёстиқча ҳақидаги мақолада кўриб чиққан эдик.
