Дилором Юнусободда квартирасини сотиш учун агентлик билан эксклюзив шартнома имзолади ва мустақил сотиш учун жарима ҳақидаги бандни ўқимасдан имзо чекди. Бир ойдан сўнг собиқ ҳамкасби ўзи квартирани сотиб олишни таклиф қилди — битим деярли тайёр эди, лекин агентлик шартномадаги бандни эслатиб, айнан шу сотув учун ҳеч нарса қилмаган бўлса-да, комиссия талаб қилди. «Риелтор билан эксклюзив шартнома нима ва уни имзолаш керакми» деган саволни олдинроқ бериш керак эди.
Эксклюзив шартнома — бу белгиланган муддат давомида квартирани фақат битта агентлик сотадиган, сотувчи эса бошқа риелторлар билан параллел ишламасликка ва одатда комиссиясиз мустақил сотмасликка мажбур бўладиган келишув. Бу фирибгарлик эмас ва ҳар доим ҳам фойдасиз эмас — лекин шартларни ишонч билан эмас, охиригача ўқиб чиқиш керак.
Агентликлар нега эксклюзив имзолашни сўрайди
Эксклюзив агентликка кафолат беради — агар квартирани параллел бошқа биров соца, вақт ва реклама бюджетини беҳуда сарфламайди. Агентлик натижага қанчалик ишончли бўлса, эълонни илгари суриш ва музокараларга шунчалик кўп куч сарфлайди.
Эксклюзив шартномада сотувчига нима фойдали
Эксклюзивда риелтор одатда фаолроқ ишлайди, чунки комиссияни айнан ўзи олишини билади. Кўпинча шартномага қўшимча хизматлар киритилади: профессионал суратга олиш, бир нечта майдончада жойлаштириш, кўрсатувлар ҳисоботи. Яхши эксклюзив — бу нафақат чеклов, балки эвазига агентлик мажбуриятлари ҳам.
— Агентлик бир ой ҳеч нарса қилмаса-чи? — деб сўради Дилоромнинг қўшниси. Бундай ҳолда шартномада ҳаракацизлик учун бекор қилиш тартиби ёзилган бўлиши керак — буни ой ўтиб кетгандан кейин эмас, олдиндан аниқлаштириш лозим.
Имзолашдан олдин нимага эътибор бериш керак — йўқотишларни қандай ҳисоблаш
Формула оддий: эксклюзивдан мумкин бўлган йўқотиш = харидорни ўзингиз топган тақдирда ҳам тўлашга тўғри келадиган комиссия, минус агентлик фаол шуғулланганидан олинган фойда.
Шартли мисол. Шартномада шартли 3 фоиз комиссия назарда тутилган. Квартира 400 000 000 сўмга сотилди — ҳар қандай ҳолатда 12 000 000 сўм тўланади. Уч ой давомида агентлик фаол кўрсатув ўтказган бўлса, бу сумма натижа билан оқланади. Иккита кўрсатув бўлиб, харидорни ўзингиз топган бўлсангиз, худди шу ҳисоб ортиқча тўлов бўлиб туюлади.
Имзолашдан олдин агентликнинг аниқ мажбуриятларини — кўрсатувлар сони, майдончалар, ҳисобот — ёзиб қўйинг. Харидор ипотекаси билан бюджетни NARXTOP уй-жой калкуляторида солиштириш мумкин.
Эксклюзив шартномани муддатидан олдин бекор қилиш мумкинми
Одатда мумкин, лекин бекор қилиш шартлари ва жарималар шартноманинг ўзида ёзилган бўлиши керак — умумий қоида йўқ. Бундай банд матнда умуман бўлмаса, буни имзолашдан олдин аниқлаштиринг.
Эксклюзив ёки очиқ рўйхат — қайси бирини танлаш керак
Очиқ рўйхат — бир нечта риелтор ёки сиз ўзингиз агентликлар билан параллел сотаётганингиз. Назарий жиҳатдан бу қамровни оширади, лекин амалда риелторларда рақобатчилар сотиб юбориши мумкин бўлган обектга камроқ рағбат бўлади. Обрўли агентликни танлаган бўлсангиз, эксклюзив мантиқий. Максимал қамров хоҳласангиз, очиқ рўйхат мос келади.
Баъзан эксклюзивга оғир ҳаётий вазиятда мурожаат қилишади — масалан, ажралишдан кейин квартира сотилганда, бундай бўлинишнинг нозик жиҳатларини «ажралишда ипотека» мақоласида кўриб чиққан эдик. Янги уйнинг таъмирига пул йиғишни режалаштирсангиз, «келажакдаги квартира таъмирига қанча пул йиғиш керак» мақоласига қаранг.
Жадвал: эксклюзив ва очиқ рўйхат
| Нимани солиштирамиз | Эксклюзив шартнома | Очиқ рўйхат |
|---|---|---|
| Ким сотади | Битта агентлик | Бир нечта агентлик ва сиз |
| Агентлик рағбати | Одатда юқорироқ | Пастроқ — рақобат |
| Тарафлар мажбурияти | Аниқ ёзиб қўйиш мумкин | Ҳисобот талаб қилиш қийинроқ |
| Ортиқча тўлов хавфи | Ҳаракацизликда бор | Пастроқ, назорат қийинроқ |
Охир-оқибат ўзингиз сотишга қарор қилсангиз, эълонни НАРХТОПъдаги шакл орқали жойлаштириш, туман нархларини эса кўчмас мулк бўлимида кўриш мумкин.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- мустақил сотиш учун жарима бандини ўқимасдан шартнома имзолаш;
- агентлик эксклюзив эвазига нима қилиши ёзма тасдиқланмаслиги;
- ҳаракацизлик учун бекор қилиш ҳуқуқисиз узоқ муддатга рози бўлиш;
- эксклюзивни оддий оғзаки келишув билан аралаштириб юбориш.
Қисқа жавоблар
Риелтор билан эксклюзив шартнома оддий сўзлар билан нима
Сотувчининг битта агентлик билан келишуви, унга кўра обектни белгиланган муддат давомида фақат ўша агентлик сотади.
Эксклюзив амал қилаётганда квартирани ўзим сота оламанми
Расман мумкин, лекин шартнома кўпинча ҳар қандай ҳолатда комиссия тўлашни мажбурий қилади — буни матнда текширинг.
Эксклюзив шартнома имзолашга арзийдими
Агентлик аниқ мажбурият олса ва обрўга эга бўлса, арзийди. Бекор қилиш шартларисиз кўр-кўрона имзоламанг.
Эксклюзив одатда қанча муддатга тузилади
Муддат ҳар доим келишилади ва ҳужжатда кўрсатилади — умумий стандарт йўқ.
Қисқача
- Эксклюзив шартнома — бу белгиланган муддат давомида фақат битта агентлик билан ишлаш.
- Эксклюзив эвазига аниқ мажбуриятларни талаб қилинг: кўрсатувлар, майдончалар, ҳисобот.
- Мустақил сотишда комиссия бандини имзолашдан олдин ўқинг, кейин эмас.
- Муддатидан олдин бекор қилиш шартлари шартномада олдиндан ёзилган бўлиши керак.
- Шартноманинг тушунарсиз бандини имзолашдан олдин аниқлаштиринг.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
