Dilorom Yunusobodda kvartirasini sotish uchun agentlik bilan eksklyuziv shartnoma imzoladi va mustaqil sotish uchun jarima haqidagi bandni o‘qimasdan imzo chekdi. Bir oydan so‘ng sobiq hamkasbi o‘zi kvartirani sotib olishni taklif qildi — bitim deyarli tayyor edi, lekin agentlik shartnomadagi bandni eslatib, aynan shu sotuv uchun hech narsa qilmagan bo‘lsa-da, komissiya talab qildi. «Rieltor bilan eksklyuziv shartnoma nima va uni imzolash kerakmi» degan savolni oldinroq berish kerak edi.
Eksklyuziv shartnoma — bu belgilangan muddat davomida kvartirani faqat bitta agentlik sotadigan, sotuvchi esa boshqa rieltorlar bilan parallel ishlamaslikka va odatda komissiyasiz mustaqil sotmaslikka majbur bo‘ladigan kelishuv. Bu firibgarlik emas va har doim ham foydasiz emas — lekin shartlarni ishonch bilan emas, oxirigacha o‘qib chiqish kerak.
Agentliklar nega eksklyuziv imzolashni so‘raydi
Eksklyuziv agentlikka kafolat beradi — agar kvartirani parallel boshqa birov sotsa, vaqt va reklama byudjetini behuda sarflamaydi. Agentlik natijaga qanchalik ishonchli bo‘lsa, e‘lonni ilgari surish va muzokaralarga shunchalik ko‘p kuch sarflaydi.
Eksklyuziv shartnomada sotuvchiga nima foydali
Eksklyuzivda rieltor odatda faolroq ishlaydi, chunki komissiyani aynan o‘zi olishini biladi. Ko‘pincha shartnomaga qo‘shimcha xizmatlar kiritiladi: professional suratga olish, bir nechta maydonchada joylashtirish, ko‘rsatuvlar hisoboti. Yaxshi eksklyuziv — bu nafaqat cheklov, balki evaziga agentlik majburiyatlari ham.
— Agentlik bir oy hech narsa qilmasa-chi? — deb so‘radi Diloromning qo‘shnisi. Bunday holda shartnomada harakatsizlik uchun bekor qilish tartibi yozilgan bo‘lishi kerak — buni oy o‘tib ketgandan keyin emas, oldindan aniqlashtirish lozim.
Imzolashdan oldin nimaga e‘tibor berish kerak — yo‘qotishlarni qanday hisoblash
Formula oddiy: eksklyuzivdan mumkin bo‘lgan yo‘qotish = xaridorni o‘zingiz topgan taqdirda ham to‘lashga to‘g‘ri keladigan komissiya, minus agentlik faol shug‘ullanganidan olingan foyda.
Shartli misol. Shartnomada shartli 3 foiz komissiya nazarda tutilgan. Kvartira 400 000 000 so‘mga sotildi — har qanday holatda 12 000 000 so‘m to‘lanadi. Uch oy davomida agentlik faol ko‘rsatuv o‘tkazgan bo‘lsa, bu summa natija bilan oqlanadi. Ikkita ko‘rsatuv bo‘lib, xaridorni o‘zingiz topgan bo‘lsangiz, xuddi shu hisob ortiqcha to‘lov bo‘lib tuyuladi.
Imzolashdan oldin agentlikning aniq majburiyatlarini — ko‘rsatuvlar soni, maydonchalar, hisobot — yozib qo‘ying. Xaridor ipotekasi bilan byudjetni NARXTOP uy-joy kalkulyatorida solishtirish mumkin.
Eksklyuziv shartnomani muddatidan oldin bekor qilish mumkinmi
Odatda mumkin, lekin bekor qilish shartlari va jarimalar shartnomaning o‘zida yozilgan bo‘lishi kerak — umumiy qoida yo‘q. Bunday band matnda umuman bo‘lmasa, buni imzolashdan oldin aniqlashtiring.
Eksklyuziv yoki ochiq ro‘yxat — qaysi birini tanlash kerak
Ochiq ro‘yxat — bir nechta rieltor yoki siz o‘zingiz agentliklar bilan parallel sotayotganingiz. Nazariy jihatdan bu qamrovni oshiradi, lekin amalda rieltorlarda raqobatchilar sotib yuborishi mumkin bo‘lgan obyektga kamroq rag‘bat bo‘ladi. Obro‘li agentlikni tanlagan bo‘lsangiz, eksklyuziv mantiqiy. Maksimal qamrov xohlasangiz, ochiq ro‘yxat mos keladi.
Ba‘zan eksklyuzivga og‘ir hayotiy vaziyatda murojaat qilishadi — masalan, ajralishdan keyin kvartira sotilganda, bunday bo‘linishning nozik jihatlarini «ajralishda ipoteka» maqolasida ko‘rib chiqqan edik. Yangi uyning ta‘miriga pul yig‘ishni rejalashtirsangiz, «kelajakdagi kvartira ta‘miriga qancha pul yig‘ish kerak» maqolasiga qarang.
Jadval: eksklyuziv va ochiq ro‘yxat
| Nimani solishtiramiz | Eksklyuziv shartnoma | Ochiq ro‘yxat |
|---|---|---|
| Kim sotadi | Bitta agentlik | Bir nechta agentlik va siz |
| Agentlik rag‘bati | Odatda yuqoriroq | Pastroq — raqobat |
| Taraflar majburiyati | Aniq yozib qo‘yish mumkin | Hisobot talab qilish qiyinroq |
| Ortiqcha to‘lov xavfi | Harakatsizlikda bor | Pastroq, nazorat qiyinroq |
Oxir-oqibat o‘zingiz sotishga qaror qilsangiz, e‘lonni NARXTOP’dagi shakl orqali joylashtirish, tuman narxlarini esa ko‘chmas mulk bo‘limida ko‘rish mumkin.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- mustaqil sotish uchun jarima bandini o‘qimasdan shartnoma imzolash;
- agentlik eksklyuziv evaziga nima qilishi yozma tasdiqlanmasligi;
- harakatsizlik uchun bekor qilish huquqisiz uzoq muddatga rozi bo‘lish;
- eksklyuzivni oddiy og‘zaki kelishuv bilan aralashtirib yuborish.
Qisqa javoblar
Rieltor bilan eksklyuziv shartnoma oddiy so‘zlar bilan nima
Sotuvchining bitta agentlik bilan kelishuvi, unga ko‘ra obyektni belgilangan muddat davomida faqat o‘sha agentlik sotadi.
Eksklyuziv amal qilayotganda kvartirani o‘zim sota olamanmi
Rasman mumkin, lekin shartnoma ko‘pincha har qanday holatda komissiya to‘lashni majburiy qiladi — buni matnda tekshiring.
Eksklyuziv shartnoma imzolashga arziydimi
Agentlik aniq majburiyat olsa va obro‘ga ega bo‘lsa, arziydi. Bekor qilish shartlarisiz ko‘r-ko‘rona imzolamang.
Eksklyuziv odatda qancha muddatga tuziladi
Muddat har doim kelishiladi va hujjatda ko‘rsatiladi — umumiy standart yo‘q.
Qisqacha
- Eksklyuziv shartnoma — bu belgilangan muddat davomida faqat bitta agentlik bilan ishlash.
- Eksklyuziv evaziga aniq majburiyatlarni talab qiling: ko‘rsatuvlar, maydonchalar, hisobot.
- Mustaqil sotishda komissiya bandini imzolashdan oldin o‘qing, keyin emas.
- Muddatidan oldin bekor qilish shartlari shartnomada oldindan yozilgan bo‘lishi kerak.
- Shartnomaning tushunarsiz bandini imzolashdan oldin aniqlashtiring.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
