Наргиза операциядан кейин уйдан деярли чиқмайдиган онасининг квартирасини сотаётган эди ва унинг номидан битим юритиш учун ишончнома расмийлаштирди. Кўрикка келган харидор фақат Наргизанинг паспортини сўради ва ишончноманинг ўзига қарамасдан гаров пули қўйишга тайёр эди. Кўчмас мулк битими учун ишончнома: нимага эътибор бериш керак, бундай битим бузилиб қолмаслиги ёки кейин бекор қилинмаслиги учун? Ишончноманинг бор-йўқлигига эмас, унда айнан нима ёзилгани ва ким томонидан тасдиқланганига қараш керак.
Ишончнома бир одамга бошқаси номидан ҳаракат қилиш ҳуқуқини беради, лекин бу ҳуқуқнинг ҳажми ҳужжат таърифига боғлиқ. “Манфаатларни ҳимоя қилиш” деган умумий ишончнома ва аниқ квартирани сотиш ҳуқуқи ёзилган ишончнома харидор учун бутунлай бошқа ҳужжатлар.
Кўчмас мулк битими учун ишончнома нима
Кўчмас мулк битими учун ишончнома — бу эга бошқа одамга квартира, уй ёки ер участкасини сотиш, сотиб олиш ёки расмийлаштиришда ўз манфаатларини вакиллик қилишни топширадиган ҳужжат. Ишончнома мулк ҳуқуқини бермайди, фақат ҳужжат матнида кўрсатилган доирада эга номидан ҳаракат қилиш ҳуқуқини беради.
Қандай ишончнома турлари учрайди
Ишончномалар ваколатлар ҳажмига кўра фарқланади: баъзилари фақат ҳужжат йиғиш ёки кўрикда манфаатларни вакиллик қилиш ҳуқуқини беради, бошқалари эса аниқ объектни тўғридан-тўғри сотиш ва пул олиш ҳуқуқини беради. Ваколатлар қанча кенг бўлса, харидор ҳужжатнинг ўзини ва уни берган одамни шунча диққат билан текшириши керак.
Ишончнома матнида албатта нима бўлиши керак
- Ишончномада айнан шу квартирани, аниқ манзил билан, сотиш ҳуқуқи тўғридан-тўғри кўрсатилганини текширинг, умумий ибора эмас.
- Ҳисоб-китоб ишончли шахс орқали ўца, битим бўйича пул олиш ҳуқуқи ёзилганига ишонч ҳосил қилинг.
- Ишончноманинг амал қилиш муддатига қаранг — муддати ўтган ҳужжат кучга эга эмас.
- Ишончнома қўлда эркин шаклда эмас, нотариал тасдиқланганини текширинг.
Ишончнома ҳақиқийлигини қандай текшириш керак
Ҳақиқийлигини мустақил текшириш қийин, энг яхши йўл — шундай реквизитлар билан ҳужжат берилганини ва у бекор қилинмаганини тасдиқлай оладиган нотариусга мурожаат қилиш. Ишончномани исталган вақтда бекор қилиш мумкин, харидор эса фақат қоғозга таянса, бундан бехабар қолиши мумкин.
Таниш ҳолат: ишончли шахс квартирани кўрсатиб, эга бошқа шаҳарда яшашини айтади. Бу ўзи муаммо эмас, лекин ишончнома битим пайтига ҳам амал қилаётганини нотариусдан аниқлаштириш сабаби.
Квартирани кўпинча ким ишончнома бўйича сотади
Кўпинча эга бошқа шаҳар ёки мамлакатда яшаса, оғир касал ёки ёши улғайган бўлса, ишончнома расмийлаштирилади. Бундай қарорлар кўпинча оилада пул ҳақидаги оғир суҳбатга сабаб бўлади — бу мавзу оиладаги умумий бюджет ҳақидаги мақолада кўриб чиқилган.
— Битимдан олдин эгасининг ўзи билан гаплашса бўладими? — У ўзини ёмон ҳис қиляпти, барча саволлар мен орқали.
Ҳалол битимда эга билан тўғридан-тўғри қўнғироқ қилиш сўрови ишончли шахсни хафа қилмайди, фақат харидор учун хавфни камайтиради.
Ишончнома шубҳа туғдирса, нима қилиш керак
- Эга билан тўғридан-тўғри боғланиш учун контактини сўранг ва ундан айнан шу шартларда сотиш ниятини аниқлаштиринг.
- Ишончномани жорий санага амал қилишини тасдиқлай оладиган нотариусда текширинг.
- Ишончли шахсга пул олиш ҳуқуқини тўғридан-тўғри рухсат берадиган ҳужжациз пул ўтказманг.
- Энг кичик шубҳа бўлса ҳам, мустақил юристни жалб қилинг.
Ишончнома бўйича битим хавфини қандай ҳисоблаш керак
Ишончнома хавфи учун тўғридан-тўғри формула йўқ, лекин таққослаш фойдали: нотариусда текшириш нархи бутун битим суммасига нисбатан қанча. Шартли рақамларда мисол: текшириш шартли 300 000 сўм, битим суммаси эса шартли 400 000 000 сўм. Харажатлар нисбати текширув фойдасига: битим суммасининг бир фоизидан камроқ улуш, квартирасиз ва пулсиз қолиш хавфига қарши. Рақамлар шартли — ўз рақамларингизни ишлатинг ва барибир ҳужжатни текширинг. Битим ипотека ёрдамида ўца, банк одатда ишончномани ўзи пухта текширади, лекин фақат унга таяниш шарт эмас.
| Белги | Ишончли ишончнома | Эҳтиёт бўлиш сабаби |
|---|---|---|
| Ваколатлар | Аниқ квартира ва уни сотиш ҳуқуқи тўғридан-тўғри кўрсатилган | “Манфаатларни вакиллик қилиш” деган умумий ибора |
| Тасдиқ | Нотариал тасдиқланган | Нотариуссиз эркин шаклда тузилган |
| Амал қилиш муддати | Кўрсатилган ва ҳали ўтмаган | Муддат кўрсатилмаган ёки аллақачон ўтган |
| Эга билан алоқа | Қўнғироқ қилиб ниятни тасдиқлаш мумкин | Ишончли шахс алоқадан қочади |
Ишончнома бўйича битимда тез-тез учрайдиган хатолар
- Ишончнома матнини тўлиқ ўқимасдан, унинг бор-йўқлиги билан чекланиш.
- Ҳужжатнинг амал қилиш муддатини текширмаслик ва у бекор қилинмаганини аниқлаштирмаслик.
- Ҳужжатда бундай ҳуқуқ тўғридан-тўғри кўрсатилмасдан ишончли шахсга пул ўтказиш.
- Имкони бўлса ҳам, эга билан тўғридан-тўғри боғланишга уринмаслик.
Қисқа жавоблар
Кўчмас мулк битими учун ишончнома: биринчи навбатда нимага эътибор бериш керак
Ишончнома айнан шу квартирани сотишга ва пул олишга рухсат бераётганини, нотариал тасдиқланганини ва амал қилиш муддати ўтмаганини текширинг.
Ишончномани берилгандан кейин бекор қилса бўладими
Ҳа, эга исталган вақтда ишончномани бекор қилиши мумкин, ишончли шахс эса шу санадан бошлаб ҳаракат қилиш ҳуқуқини йўқотади.
Битим ишончнома бўйича бўлса, эга билан шахсан учрашиш керакми
Расман шарт эмас, лекин қўнғироқ қилиб ниятини аниқлаштириш оқилона.
Ишончнома сохта ёки бекор қилинган бўлиб чиқса, нима бўлади
Яроқсиз ишончнома бўйича битим бекор қилиниши мумкин, берилган пулни қайтариш эса қийин бўлади.
Ишончнома бўйича квартирани ипотекага сотиб олса бўладими
Расман мумкин, лекин банк кредитни маъқуллашдан олдин уни ўзи текширади.
Қисқача
- Ишончнома эга номидан ҳаракат қилиш ҳуқуқини беради, лекин унинг аниқ битим шартларига розилигини алмаштирмайди.
- Ҳужжат матнини тўлиқ текширинг: аниқ объект, пул олиш ҳуқуқи, амал қилиш муддати ва нотариал тасдиқ.
- Ишончнома битим санасига ҳам бекор қилинмаганини нотариусдан аниқлаштиринг, фақат берилган санага эмас.
- Имкон бўлса, ҳар қандай пул беришдан олдин эга билан тўғридан-тўғри қўнғироқлашинг.
- Ишончномани текшириш нархи бутун битим суммаси хавфи билан солиштириб бўлмайди — харажатларни олдиндан уй-жой калкуляторида ҳисоблаб кўринг.
- Шунга ўхшаш эҳтиёткорлик кўчмас мулк ауксионларида ҳам керак, эълон топиш ёки жойлаштириш учун эса эълон бериш формаси ёки NARXTOP кўчмас мулк бўлими мавжуд.
