Гулноза эрталаб ишга юз марта ўтган таниш йўл билан кетаётган эди. Кечаси совуқ тушган, асфалт оддий кўринарди, лекин кўприк остида муз бор эди — машина 180 градусга айланиб кетди. Ён-атрофда ҳеч ким йўқлиги қутқарди. Муз айнан шу билан хавфли: йўл ҳар доимгидек кўринади, лекин асфалт билан илашиш деярли нолга тенг.
«Қишда музлаган йўлда қандай ҳайдаш керак» деган савол ҳар йили биринчи совуқ билан туғилади, ва ҳар йили баъзи ҳайдовчилар худди шу жойда — кўприк остида, сояли томонда, машина ювилгандан кейин — бошқарувни йўқотади. Қишки йўл бошқа масофа, бошқа тезлик ва сирпанишга бошқача реаксияни талаб қилади.
Қишда тормоз масофаси қанча узайишини, хавфсиз масофани қандай ҳисоблашни ва совуқдан олдин машинада нимани текширишни кўриб чиқамиз.
Муз нега алдамчи
Қора муз — ранги бўйича нам асфалтдан деярли фарқ қилмайдиган юпқа қатлам, айниқса сояда ёки қуёш тушмайдиган кўприк остида. Айнан муз кутмаган жойингизда у кўпинча шу ерда бўлади. Шаҳар ичи ва ундан ташқаридаги ҳарорат фарқи ҳам рол ўйнайди — далада исиган кўчалардан олдинроқ музлайди.
Музда тормоз масофаси қанча узаяди
Қуруқ асфалтда 60 km/соатда тормоз масофаси тахминан 15–20 метр. Музда худди шу кўрсаткич 5–7 баробар ошади — шина ва тормоз ҳолатига қараб 80–100 метр ва ундан кўп бўлиши мумкин. Бу қишда олдинги машинагача масофани ёздагидан бир неча баробар кўпроқ ушлаш кераклигини билдиради.
Қишда хавфсиз масофани қандай ҳисоблаш мумкин
Формула: қуруқ асфалтдаги одатий масофани муз учун 5–6 га кўпайтирамиз. Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): 60 km/соат тезликда ёзги хавфсиз масофа тахминан 30 метр, қишда музда — 30 × 5 = 150 метр. Амалда бу олдинги машинани зўрға кўринадиган ҳолда ушлаш дегани, бампердан бир-икки корпус нарида эмас.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Муздаги тормоз масофаси | қуруқ тормоз масофаси × 5–7 | 15 м × 6 = 90 м |
| Қишки хавфсиз масофа | ёзги масофа × 5–6 | 30 м × 5 = 150 м |
| Муздаги тезлик | одатий тезлик × 0,5–0,6 | 60 km/соат × 0,5 = 30 km/соат |
Сирпаниб кетганда нима қилиш керак
Асосий қоида — тормозга кескин босмаслик ва рулни сирпаниш томонга бурмаслик. Газдан аста оёқни олиб, рулни машинанинг орқа қисми кетаётган томонга буриш ва илашиш қайтишини кутиш керак. Музда кескин тормозлаш деярли ҳар доим сирпанишни тўхтатиш ўрнига кучайтиради.
Биринчи совуқдан олдин нимани текшириш керак
- Шиналар — қишки ёки ҳеч бўлмаса етарли протекторли ҳар мавсумий, ёзги резина музда деярли фойдасиз.
- Аккумулятор — совуқда сиғимининг бир қисмини йўқотади, двигателга эса юргизиш учун кўпроқ энергия керак.
- Ювиш бачокидаги суюқлик — ёзгиси музлаб тизимга зарар бериши мумкин.
- Тормоз тизими — сирпанчиқ йўлда ҳар қандай бўшлиқ кучлироқ сезиляпти.
Қишда вилоят ва тоғ йўли
Шаҳардан узоқда йўллар камроқ тозаланади, вилоят ёки тоғ томон кўтарилишларда эса баландлик фарқи туфайли муз узоқроқ туради. Узоқ қишки сафардан олдин машинани текшириб қўйиш керак — бундай шароитлар учун машина сотиб олишдан олдин нимага қараш кераклиги пробегли машинани қандай текшириш керак мақоласида ёзилган, мос машинани эса пробегли автомобиллар эълонлари орасидан танлаш мумкин. Яхши аккумулятор қишда айниқса муҳим — уни қандай танлаш ҳақида машина учун аккумулятор қандай танланади мақоласида.
Кўп учрайдиган хатолар
Биринчиси — йўл қуруқ кўринганидан қишда ёзги тезликда кетиш. Иккинчиси — муз кўринганда олдиндан аста тезликни тушириш ўрнига кескин тормозлаш. Учинчиси — «машина барибир юради» деб умид қилиб, қишда узоқ сафарга шина ва аккумуляторни текширмасдан чиқиш. Қишда трассада ёрдам керак бўлса, эвакуатор ва усталарни хизматлар бўлими орқали топиш мумкин.
Қисқа жавоблар
Музда тормоз масофаси қанча ошади?
Қуруқ асфалтга нисбатан 5–7 баробар — 60 km/соатда машина 15–20 метр ўрнига 80–100 метр тормозлаши мумкин. Шунинг учун қишда каттароқ масофа ушлаш керак.
Машина музда сирпаниб кеца нима қилиш керак?
Газдан аста оёқни олиб, рулни машинанинг орқа қисми кетаётган томонга буриш, тормозга кескин босмасдан. Кескин тормозлаш деярли ҳар доим сирпанишни кучайтиради.
Ўзбекистонда қишки шиналар керакми?
Тоғ ва шимолий ҳудудларда — ҳа, у ерда муз мунтазам бўлади. Иссиқ текислик вилоятларида яхши протекторли сифатли ҳар мавсумий резина етарли.
Нега муз йўл қуруқ кўринган жойда бўлади?
Қора муз ранги бўйича нам асфалтдан деярли фарқ қилмайди — у кўпинча сояда, кўприк остида ва қуёш қиздирмайдиган кўтарилишларда пайдо бўлади.
Қишда хавфсиз тезликни қандай белгилаш мумкин?
Мўлжал — музда одатий тезликни тахминан ярмигача тушириш ва масофани ёзгидан 5–6 баробар кўпроқ ушлаш. Аниқ рақам шина ва йўл ҳолатига боғлиқ.
Қисқача
- Музда тормоз масофаси қуруқ асфалтдагидан 5–7 баробар узунроқ.
- Қишда масофани ёзгидан 5–6 баробар кўпроқ ушланг ва тезликни тахминан яримлатиб туширинг.
- Сирпанганда — газдан аста оёқни олинг, рулни сирпаниш йўналишига буринг, кескин тормозсиз.
- Қора муз кўпинча сояда, кўприк остида ва кўтарилишларда яширинади.
- Совуқдан олдин шина, аккумулятор, тормоз ва ювиш суюқлигини текширинг.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
