Рустам қўлдан нақд пулга «Спарк» олди, шартномани капот устида, беш дақиқада имзолашди, сотувчи шошиларди. Бир ойдан кейин маълум бўлдики, эски шартномада двигател рақамида хато бор эди, ва машинани ДШҚХБда биринчи уринишда қайта расмийлаштириб бўлмади. Аввалги эгасини телефон орқали қидиришга тўғри келди, у эса рақамини аллақачон алмаштирган эди.
Машинанинг олди-сотди шартномасида нималарни текшириш керак — бу савол имзолашдан олдин ярим соат диққат билан ўқишга сарфлашингизми ёки кейин хатоларни тузатишга ҳафталаб вақт йўқотишингизни ҳал қилади. Шартноманинг ўзи шакл жиҳатидан оддий, лекин муаммо айнан майда-чуйдаларда яширинади.
Кейинроқ — шартномада қандай бандлар мажбурий, машина ва томонларнинг қайси маълумотларини солиштириш керак, қайта расмийлаштириш харажатларини ҳисобга олиб битимнинг тўлиқ нархини қандай ҳисоблаш ва шартномада энг кўп учрайдиган хатолар ҳақида.
Машинанинг олди-сотди шартномасида нималар бўлиши шарт
Шартномада иккала томоннинг паспорт маълумотлари, машинанинг аниқ хусусиятлари — маркаси, ишлаб чиқарилган йили, кузов ва двигател рақами, давлат рақами, битим нархи сўз ва рақамда, имзоланган сана ва жой, томонларнинг имзолари керак. Агар биронта майдон бўш ёки ўқиб бўлмайдиган ҳолда ёзилган бўлса, ДШҚХБга топширилганда ҳужжат тузатишга қайтарилиши мумкин.
Имзодан олдин машина маълумотларини қандай солиштириш керак
Техпаспортни олинг ва кузов ҳамда двигател рақамини жонли, машинанинг ўзида солиштиринг, фақат қоғозда эмас — Рустам ва унга ўхшаганларнинг битими айнан шу туфайли бузилади. Шартномада айнан ҳозирги эгаси кўрсатилганини текширинг, аввал машинани сотиб, ҳали ўз номига қайта расмийлаштирмаган одам эмас.
Битимнинг тўлиқ нархини қандай ҳисоблаш
Эълондаги нарх — бу ҳали якуний харажат суммаси эмас. Унга рўйхатга олиш давлат божи, керак бўлса техкўрик ва янги эгага ОСАГО полиси қўшилади. Формула оддий: якуний сумма = машина нархи + бож + кўрик + суғурта.
Мисол: шартнома бўйича машина нархи — 90 000 000 сўм, рўйхатга олиш божи — 500 000 сўм, техкўрик — 150 000 сўм, ОСАГО полиси — 400 000 сўм. Жами 90 000 000 + 500 000 + 150 000 + 400 000 = 91 050 000 сўм битимнинг тўлиқ нархи. Рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизни қўйинг ва жорий суммаларни жойида аниқлаштиринг.
| Нима ҳисоблаймиз | Қаердан олинади | Мисол |
|---|---|---|
| Машина нархи | Олди-сотди шартномасидан | 90 000 000 сўм |
| Давлат божи | ДШҚХБда рўйхатга олиш учун | 500 000 сўм |
| Техкўрик | Муддат келган бўлса | 150 000 сўм |
| ОСАГО полиси | Янги эгага | 400 000 сўм |
| Жами | Барча моддалар йиғиндиси | 91 050 000 сўм |
Агар битим кредитга режалаштирилса, якуний ортиқча тўловни автокредит калкуляторида солиштириш қулай — шунда машина нархи ва кредит нархи бирга кўринади.
Имзодан олдин, кейин эмас, нимани текшириш керак
Сотувчидан машина гаровда эмаслигини ва ҳибс қилинмаганини сўранг — агар сотувчи тўғридан-тўғри жавобдан қочса, бу огоҳлантирувчи белги. Ҳужжатлар бўйича тарихни текширинг: машина неча марта эга алмаштирган, катта авариялар бўлганми. Бундай текширувнинг батафсил таҳлили — сотиб олишдан олдин юрган машинани қандай текшириш мақоласида, шу ерда нотариусга боришдан олдин сотувчига овоз чиқариб бериш керак бўлган саволлар рўйхати ҳам бор.
Одатий ҳолат: харидор «Матиз»ни савдо майдончасида кўзлаб, савдолашиб, охирги лаҳзада техпаспортнинг асл нусхасини сўради — сотувчида фақат нусха, асл нусхаси банкда экан, чунки машина ҳали кредитда эди. Битим банк билан ҳал бўлгунга қадар бир ҳафтага қолдирилди, лекин ҳеч бўлмаса пул йўқолмади. Муаммо битимдан кейин сезилиб қолса нима қилиш ҳақида — машина сотиб олдим, у муаммоли чиқди мақоласида.
Олди-сотди шартномасида кўп учрайдиган хатолар
Биринчиси — «бождан тежаш учун» нархни ҳақиқийсидан пастроқ ёзиш. Бу баҳсларда муаммо туғдиради: битим эътироз қилинса, фақат шартномада кўрсатилган суммани қайтариш мумкин, ҳақиқатан тўланганини эмас. Иккинчиси — двигател ва кузов рақамини аниқ кўрсатмаслик, «техпаспортда ҳаммаси кўриниб турибди» деб ўйлаб. Учинчиси — сотувчи танлаган жойда, гувоҳсиз ва томонларнинг ҳужжатларини текширмасдан шартнома имзолаш — бу сотув эълонлари орасидан машина қидирадиган ва харидорни шошилтирадиган фирибгарлар учун қулай. Ишончли майдонча орқали машина қидириш хавфсизроқ, жонли савдо ёқса — ауксионда машина сотиб олишга қаранг, у ерда қоидалар шаффофроқ.
Қисқа жавоблар
Машинанинг олди-сотди шартномасини нотариусда тасдиқлаш керакми
Расмийлаштириш тартибини жойида аниқлаштиринг — у ҳолатга қараб фарқ қилиши мумкин, мустақил ёзма шакл ҳар доим ҳам етарли эмас.
Шартномада двигател рақамида хато бўлса нима қилиш керак
Тузатилмагунча имзоламанг. Рақамдаги хато — ДШҚХБ ҳужжатларни қайта расмийлаштиришга қайтарадиган энг кўп учрайдиган сабаб.
Имзодан кейин олди-сотди шартномасини бекор қилиш мумкинми
Томонларнинг келишуви бўйича ёки суд орқали, агар асос бўлса — масалан, машина сотувчи жим турган гаровда чиқиб қолса.
Нима муҳимроқ — шартнома ёки техпаспорт
Иккала ҳужжат ҳам бирга муҳим: шартнома битимнинг ўзини тасдиқлайди, техпаспорт эса шартномада кўрсатилганларга мос келиши керак бўлган машина хусусиятларини.
Қисқача
- Шартномада томонларнинг паспорт маълумотлари, машинанинг аниқ хусусиятлари ва нархи мажбурий
- Кузов ва двигател рақамини фақат қоғозда эмас, машинанинг ўзида солиштиринг
- Битимнинг тўлиқ нархини ҳисобланг — нарх қўшимча бож, кўрик ва суғурта
- Имзодан олдин машина гаровда ва ҳибсда эмаслигини текширинг
- Бождан тежаш учун шартномада нархни пасайтирманг
- Сотувчининг шошилишисиз, тўлиқ ҳужжатлар тўплами билан шартнома имзоланг
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
