Она ҳаётлигида квартирани қизига расмийлаштирмоқчи бўлди, токи кейинчалик фарзандлар орасида низо бўлмасин — қўшниси васиятнома маслаҳат берди, юрист эса охир-оқибат совға шартномасини таклиф қилди. Кўчмас мулк совға шартномасини қандай расмийлаштириш ва унинг васиятномадан фарқи қандай — бу савол оилаларда айнан шундай пайтларда, ҳаммасини олдиндан тинч ҳал қилишни хоҳлаганда пайдо бўлади.
Фарқ оддий: совға шартномаси бўйича мулк ҳуқуқи расмийлаштирилгандан дарров янги эгасига ўтади, васиятнома бўйича эса — фақат тузувчи вафотидан кейин. Бу ҳаммасини ўзгартиради: совға берувчи, васиятнома тузувчидан фарқли, фикридан қайтиши анча қийинроқ, олувчи эса дарҳол тўлиқ ҳуқуқли эгага айланади.
Совға шартномаси сотишдан ва васиятномадан нимаси билан фарқ қилишини, уни бекор қилиш мумкинми, улуш совға қилинганда нима бўлишини ва оила доирасида бундай битимларни тузишда кўп учрайдиган хатоларни кўриб чиқамиз.
Совға шартномаси васиятномадан нимаси билан фарқ қилади
Совға — ҳаётлик пайтида тузилган битим, унинг натижасида мол-мулк дарҳол олувчига ўтади. Васиятнома эса фақат инсоннинг вафотидан кейин кучга киради ва шу пайтгача ҳеч нимани ўзгартирмайди — мулк эгаси ҳамон ўз мол-мулкини ўзи бошқаради.
Таниш ҳолат: буви набирасига васиятнома ёзди, бир йилдан кейин у билан жанжаллашиб, уни қизига қайта ёзди. Совға билан бундай чиқмайди — битим расмийлаштирилиб, рўйхатга олингандан кейин совғани қайтариб олиш анча қийинроқ.
Совғани бекор қилиш мумкинми
Расмийлаштирилган совға ҳужжатини фақат қонунда белгиланган алоҳида ҳолатларда бекор қилиш мумкин — масалан, олувчи совға берувчига зарар етказган бўлса. Шунчаки фикрдан қайтиб, совғани қайтариб олиб бўлмайди, шунинг учун совға ҳақидаги қарорни ўйлаб қабул қилиш керак.
— Агар мен квартира совға қилган ўғлим мен билан алоқани узиб қўйса-чи? — Бу ёқимсиз, лекин одатда ўзи совғани бекор қилиш учун асос бўлмайди, — деб тушунтиришади бундай ҳолатларда юристлар. Бекор қилиш учун аниқ асосларни шартнома имзолашдан олдин нотариусдан аниқлаштиринг.
Бутун квартира эмас, улуш совға қилинса қандай расмийлаштирилади
Совға қилиб фақат бутун квартирани эмас, ундаги улушни ҳам бериш мумкин — масалан, квартирага бир неча қариндош эгалик қилаётган бўлса. Бундай ҳолда шартномада улуш ҳажми аниқ ёзилади, қолган эгалар эса, нотанишга улуш сотишдан фарқли, бундай совғага розилик бериши шарт эмас.
Совға ёки сотиш — қайси бири фойдалироқ, қандай ҳисоблаш мумкин
Совға ва сотиш ўртасида танлашда оилага расмийлаштириш тартиби ва мол-мулкни келажакда бошқариш оқибатларидаги фарқни тушуниш муҳим. Рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизникини қўйинг. Айтайлик, квартира 700 000 000 сўм туради. Яқин қариндошлар орасида совғада битим учун пул умуман берилмайди — бу бепул ўтказиш. Сотишда эса айнан шу сумма шартномада кўрсатилади ва кейинчалик янги эгага шу квартира гаровига ипотека керак бўлса, ҳисоб-китобга таъсир қилади.
| Нимани солиштирамиз | Совға | Сотиш |
|---|---|---|
| Ҳуқуқ қачон ўтади | Рўйхатдан ўтгандан дарров | Рўйхатдан ўтгандан дарров |
| Томонлар орасида пул | Берилмайди | Шартнома бўйича берилади |
| Бекор қилиш мумкинми | Фақат кам ҳолларда | Деярли йўқ |
Агар квартирани олувчи келажакда унда таъмирлаш қилиш ёки унинг гаровида кредит олишни режалаштирса, НАРХТОПъда олдиндан ипотека дастурлари шартларини солиштириш ва уй-жой кредити калкулятори орқали тўловни ҳисоблаш мумкин.
Совға қилганда солиқ тўлаш керакми
Совғага солиқ солиш қоидалари совға берувчи ва олувчи ўртасидаги қариндошлик даражасига боғлиқ ва вақти-вақти билан ўзгаради, шунинг учун аниқ ставка ва имтиёзларни келтирмаймиз — битим вақтида уларни нотариус ёки солиқ идорасидан аниқлаштиринг. Яқин қариндошлар орасида шартлар одатда юмшоқроқ бўлади.
Оилада бундай катта қарорларни умумий бюджет билан қандай режалаштириш ҳақида — оилада пул мақоласида.
Агар совға қилинган квартирада таъмирлаш учун пул керак бўлса, НАРХТОПъда турли банкларнинг истеъмол кредитлари шартларини солиштириш мумкин.
Кўчмас мулк совға қилишда кўп учрайдиган хатолар
- Совғани оғзаки ёки оддий тилхат билан, нотариал тасдиқсиз расмийлаштиришади.
- Совғани васиятнома билан аралаштириб, уни осонгина қайтариб олиш мумкин деб ҳисоблашади.
- Битимнинг солиқ оқибатларини ўз ҳолати учун олдиндан аниқлаштирмайди.
- Улушни совға қилганда унинг ҳажмини шартномада аниқ ёзмайди.
- Шартномани диққат билан ўқимасдан, босим остида совғага рози бўлишади.
Қисқа жавоблар
Совға шартномаси васиятномадан нимаси билан фарқ қилади
Совға мулк ҳуқуқини битимдан дарров кейин ўтказади, васиятнома эса — фақат тузувчи вафотидан кейин. Шу пайтгача васиятнома тузувчи қарорини ўзгартириши мумкин, совға берувчи эса — энди йўқ.
Совға қилинган квартирани қайтариб олиш мумкинми
Одатда йўқ — бекор қилиш фақат қонунда белгиланган кам ҳолларда мумкин. Шунчаки фикрдан қайтиш бунга асос бўлмайди.
Улуш совға қилишга бошқа эгаларнинг розилиги керакми
Йўқ, нотанишга улуш сотишдан фарқли, улушни совға қилишга қолган эгаларнинг розилиги одатда керак эмас. Лекин битимдан олдин бу тафсилотларни нотариусдан аниқлаштиринг.
Қариндошлар орасида совғага солиқ тўланадими
Шартлар қариндошлик даражаси ва битим вақтидаги амалдаги қоидаларга боғлиқ. Аниқ сумма ёки имтиёзни олдиндан айтиб бўлмайди — солиқ идораси ёки нотариусдан аниқлаштиринг.
Кўчмас мулк совғасини нотариусда тасдиқлаш шартми
Кўчмас мулк учун нотариал расмийлаштириш ва рўйхатдан ўтказиш одатий амалиёт бўлиб, иккала томонни ҳам ҳимоя қилади. Бундай масалаларда оғзаки келишув ишламайди.
Қисқача
- Совға мулк ҳуқуқини дарров ўтказади, васиятнома эса фақат тузувчи вафотидан кейин кучга киради.
- Расмийлаштирилган совғани фақат қонунда белгиланган кам ҳолларда бекор қилиш мумкин.
- Совға қилиб бутун квартирани ҳам, ундаги аниқ кўрсатилган улушни ҳам бериш мумкин.
- Солиқ шартлари қариндошлик даражасига боғлиқ — битимдан олдин нотариусдан аниқлаштиринг.
- Кўчмас мулк кредит гаровига керак бўлса, аввал NARXTOP калкулятори орқали шартларни солиштиринг.
- Совға ҳақидаги қарорни ўйлаб қабул қилинг — уни қайтариб олиш васиятномадан фикр қайтаришдан анча қийинроқ.
