Квартира ижараси шартномасида нима бўлиши керак — бу саволни одатда кеч беришади. Уй эгаси уч кунда бўшатишни сўраганда. Ёки девордаги доғ учун депозитни қайтармаганда. Шартнома суд учун эмас, тинч суҳбат учун керак: олти ойдан кейин иккала томон остонада нима ҳақида келишганини бир хил эслаши учун.
Бизда квартирани кўпинча қўшничилик билан беришади: дафтардаги тилхат, оғзаки келишув, маҳалладаги таниш ижарачи учун кафил бўлади. Ҳаммаси тинч экан, шу етади. Кимдир чиқиб кетаётганда, квартира ҳолати ва пул ҳақидаги фикрлар тўғри келмай қолганда бузилади.
Қуйида банддан бандга. Ягона тўғри бланк йўқ: шартлар аниқ квартирага қараб ёзилади, баҳсли жумлаларни эса юристга ёки нотариусга кўрсатган маъқул.
Томонлар ким ва қайси ҳужжатлар керак
Аввал оддий нарса аниқланади: бу одамнинг шу квартирани ижарага беришга ҳаққи борми. Шартнома бошида иккала томоннинг паспорт маълумотлари ва асос ёзилади — мулк ҳужжати ёки ишончнома.
- Квартира ҳужжати. Телефондаги сурат эмас, ҳужжатнинг ўзи, ундаги фамилия паспортдагига мос бўлсин.
- Барча мулкдорлар. Эгалари бир нечта бўлса, ҳаммаси имзолайди ёки биттаси қолганлардан ишончнома билан.
- Ким яшайди. Яшовчиларни исм-шарифи билан ёзинг, фақат тўловчини эмас.
Уй ҳужжатлари қандай ўқилиши квартирани юридик жиҳатдан қандай текшириш мақоласида ёзилган. Ижара учун асосий қисми етади: мулкдор, асос, бошқа даъвогарлар йўқлиги.
Қанча муддатга ва кейин нима бўлади
Муддат доим ёзилади. «Яшаганча» дегани — жанжалга таклифнома: бир томон бир йилга келишдик деб ўйлайди, иккинчиси биринчи ноқулайликкача деб.
Уч нарса керак: бошланиш санаси, тугаш санаси, узайтириш тартиби. Узайтириш жимгина бўлиши мумкин — бир ой олдин ҳеч ким огоҳлантирмаса, шартнома ўша муддатга давом этади. Чиқиб кетиш ҳақида огоҳлантириш муддатини алоҳида ёзинг, одатда бу бир ой. Ҳозир қанча ўхшаш вариант турганини ижара эълонлари ичида кўриш мумкин — қидирув учун ҳақиқий вақт захираси шундан билинади.
Нарх ва уни ошириш тартиби
Нарх рақам ва ҳисоб валютаси билан ёзилади. Бизда кўпинча долларда келишиб, кунлик курс бўйича сўмда тўлашади — демак, шартномада қайси курс билан ҳисобланиши туриши керак. Акс ҳолда ҳар ой алоҳида баҳс бўлади.
- Тўлов суммаси ва қайси давр учун экани.
- Ойнинг қайси санасигача тўланиши.
- Усули: тилхат билан нақд, картага ўтказма, ҳисоб рақамига.
Нарх ошириш — энг сирғалувчан банд. Оқилонаси шундай: муддат давомида нарх ўзгармайди, узайтиришда уни қайтадан муҳокама қилиб, олдиндан огоҳлантирилади. Бусиз уй эгаси истаган пайтда кўтариши мумкин, ижарачи эса алдангандек ҳис қилади.
Депозит: қанча ва нима учун
Депозит — «охирги ой учун олдиндан тўлов» эмас. Бу мол-мулк бузилиши, коммунал қарз ва ижарачининг тўсатдан ғойиб бўлиши учун қўйилган пул.
Сумма, чиқиб кетгандан кейин қайтариш муддати ва ушлаб қолиш мумкин бўлган ҳолатларнинг ёпиқ рўйхати кўрсатилади. Ёпиқ дегани муҳим: акс ҳолда «зарар» тагига ранги ўчган парда ҳам тушади. Бай пул, аванс ва депозит фарқи бай пулми ёки аванс: ким пулини йўқотади мақоласида ёритилган.
Коммунал: ким нима учун тўлайди
Энг кўп учрайдиган маиший жанжал. Одатда шундай бўлинади: свет, suv, газ, интернет — ижарачида; уйни сақлаш бадаллари ва капитал нарсалар — уй эгасида. Лекин бу келишув, табиат қонуни эмас, шунинг учун ёзиб қўйилади.
Кўчиб кирган куни ҳисоблагичлар кўрсаткичини олиб, шартномага ёки далолатномага киритинг. Икки қатор келажакдаги даъволарнинг ярмини олиб ташлайди. Айни пайтда олдинги ижарачидан қарз қолмаганини текширинг: қарз квартирада қолади, ҳал қилиш эса унда яшаётган одам зиммасига тушади.
Таъмир ва бузилиш: чегара қаерда
Иккала томонга тушунарли қоида: майда ва жорий ишлар — ижарачида, катта ва эскирган нарсалар — уй эгасида.
- Лампочка куйди, раковина тиқилди, тутқич тушди — ижарачи.
- Девордаги қувур оқди, suv иситгич ишдан чиқди, электр симлари куйди — уй эгаси.
- Ижарачи айби билан синган нарсани суммасидан қатъи назар ижарачи тузатади.
Тартибни ҳам ёзинг: ижарачи бир сутка ичида хабар беради, уй эгаси оқилона муддатда жавоб қайтаради. Уй эгаси чўзса, ижарачида ўзи тузатиб, суммани ижара ҳақидан ушлаб қолиш ҳуқуқи бўлиши керак.
Уй эгаси қачон келиши мумкин
Квартира унинг мулки бўлиб қолади, лекин унда сиз яшайсиз. Оддий шакл: олдиндан келишиб, ойига бир мартадан кўп эмас, иккала томонга қулай вақтда. Огоҳлантиришсиз — фақат авария пайтида.
Одатий ҳикоя: уй бекаси қўшни подъездда яшайди ва ижарачилар уйда йўқ пайтда «гулга suv қуйиш» учун кириб туради. Расман у ўзиникида.
Муддатидан олдин бекор қилиш ва жарималар
Бу ерда уч ҳолат тасвирланади: ижарачи эрта кетади, уй эгаси эрта бўшатишни сўрайди, шартнома бир томоннинг айби билан тўхтайди.
| Ҳолат | Одатда нима ёзилади | Бу банд бўлмаса нима бўлади |
|---|---|---|
| Ижарачи муддатдан олдин чиқади | Бир ой олдин огоҳлантириш, қарзлар чегирилиб депозит қайтади | Депозит «безовталик учун» тўлиқ ушлаб қолинади |
| Уй эгаси бўшатишни сўрайди | Бир ой олдин огоҳлантириш, депозит ва ишлатилмаган ҳақ қайтади | Ижарачидан уч кунда чиқиш сўралади |
| Тўлов кечикди | Қоплаш учун муддат, кейин бекор қилиш | Кечиккан эртасига қулф алмаштирилади |
Мол-мулк рўйхати, имзолар ва нусхалар
Рўйхат — илова, унда квартирада қоладиган ҳамма нарса ҳолати билан саналади: «музлатгич, ишлайди, эшигида черт бор», «диван, чап тутқичида доғ». Санаси билан суратлар қўшинг: бўлажак баҳсни беш дақиқада тугатишнинг энг арзон усули.
Шартнома икки нусхада, ҳар томонга биттадан, ҳар саҳифада имзо билан имзоланади. Иловалар ҳам имзоланади. Худди шу мавзу уй эгаси томонидан квартирани фойдали ва хавфсиз ижарага бериш таҳлилида, уй-жой ҳужжатларининг умумий рўйхати эса уй ва ер участкасига қандай ҳужжатлар керак материалида.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Курсни кўрсатмаслик. Долларда келишдингизми — сўмни қайси курс билан ҳисоблашни ёзинг.
- Ҳисоблагични унутиш. Бир йилдан кейин ким сарфлаганини исботлаш имконсиз.
- Ушлаб қолиш рўйхатини очиқ қолдириш. Унга исталган нарса сиғади.
Квартирани ҳали танлаётган бўлсангиз, маҳаллалар ва нархларни кўчмас мулк бўлимида солиштириш қулай: шартнома бандларининг ярми нимани ижарага олаётганингизга боғлиқ.
Қисқа жавоблар
Квартира ижара шартномасида албатта нима бўлиши керак?
Томонлар ва ижарага бериш асоси, манзил, муддат, тўлов миқдори ва тартиби, қайтариш шартлари билан депозит, коммунал тақсимоти, таъмир ва ташриф қоидалари, бекор қилиш тартиби.
Шартномани нотариусда тасдиқлаш керакми?
Кўпчилик оддий ёзма шартнома билан ижарага беради ва у ишлайди. Нотариал расмийлаштириш узоқ муддатли ижарада ёки қиммат квартирада оғирлик қўшади. Расмийлаштириш ва солиқ талаблари ўзгариб туради — нотариусдан аниқланг.
Уй эгаси муддат ўртасида нархни кўтариши мумкинми?
Нарх муддат давомида ўзгармаслиги ёзилган бўлса — йўқ.
Шартнома йўқ, жанжал бор бўлса нима қилиш керак?
Ёзишмалар, ўтказма чеклари, квартира суратлари, подъезддаги гувоҳларни тўпланг. Кейин аниқ суммалар билан тинч суҳбат.
Қисқача
- Шартнома одамга қарши эмас, иккала томоннинг унутувчанлигига қарши ёзилади.
- Муддат, нарх, курс ва ошириш тартиби — жанжалларнинг кўпини олиб ташлайдиган тўрт қатор.
- Депозит фақат ёпиқ ушлаб қолиш рўйхати ва қайтариш муддати билан ишлайди.
- Рўйхат, суратлар ва ҳисоблагичлар — бусиз шартнома ярим бўш.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
