Уй ва ер участкасига қандай ҳужжатлар керак — бу саволни одатда қўл сиқишгандан кейин беришади. Аслида ундан олдин бериш керак: хусусий уйнинг қоғози квартираникидан кўп ва улар бир-бирига мос келмаслиги мумкин.
Квартирада ҳаммаси соддароқ: уй бор, мулкдор бор, БТИ режаси бор. Уйда эса иккита обект — ер ва қурилма. Ер бир мақомда, уй бошқа мақомда бўлиши, гараж ва иккинчи қават эса ҳеч қаерда қайд этилмаган бўлиши мумкин. Сотувчи шунда ҳам рост гапиради: «уй меники, ўттиз йил яшайман».
Қуйида кўриш ва солиштириш керак бўлган нарсалар рўйхати. Аниқ бож ва муддатларни ёзмаймиз: улар туманга қараб фарқ қилади ва ўзгаради, нотариус ва кадастр органидан аниқланг. Уй ва участкаларнинг ўзини эса кўчмас мулк сотуви эълонларида ва кўчмас мулк бўлимида кўринг.
Уй ва участкага қандай ҳужжатлар керак: тўлиқ рўйхат
Сотувчидан мессенжердаги суратни эмас, асл нусхани сўранг. Нусха уйда ўқиш учун яхши, солиштириш эса асл нусха билан бўлади.
- Мулк ҳуқуқи ҳужжати — уйга ва ерга. Баъзан битта ҳужжат, баъзан иккита: қачон ва қандай расмийлаштирилганига боғлиқ.
- Ҳуқуқ асоси — обект қаердан келган: олди-сотди, ҳадя, мерос, хусусийлаштириш, участка ажратиш қарори, қурилиш ҳужжатлари.
- Кадастр ҳужжатлари — уй ва участка режаси: майдон, қават, чегара, қурилмалар схемаси.
- Мулкдорнинг пасспорти, ишончнома билан сотилаётган бўлса — ишончнома ва вакилнинг пасспорти.
- Турмуш ўртоғининг розилиги, агар обект никоҳ даврида олинган бўлса. Ҳужжатда битта одам бўлса ҳам.
- Рўйхатдагилар ҳақида маълумотнома — бугунги кунда манзилда ким қайд этилган.
- Қарз йўқлиги маълумотномалари: свет, газ, suv, чиқинди, мол-мулк ва ер солиғи.
- Бола номидаги улуш ҳужжатлари ва васийлик органининг рухсати, агар улуш болага расмийлаштирилган бўлса.
Қоғоз билан ҳақиқат нимаси билан мос бўлиши керак
Уйлардаги энг кўп учрайдиган муаммо қалбакилик эмас, номувофиқлик. Қоғозда бир хил, ҳовлида бошқача. Кадастр режасини олиб, ҳовли ўртасида туриб солиштириб чиқинг.
| Нимани солиштирамиз | Ҳужжатда | Жойида |
|---|---|---|
| Уй майдони | Кадастрдаги рақам | Рақамга кирмаган қурилмалар ва мансарда |
| Қаватлар | Битта қават | Кейинроқ қурилган иккинчи қават |
| Ҳовлидаги қурилмалар | Контурли режа | Режадан ташқари гараж, ҳаммом, ёзги ошхона |
| Участка майдони | Ҳужжатдаги сотих | Кўча ёки қўшни томонга сурилган девор |
| Манзил | Кўча ва рақам | Уйдаги тахтача ва маълумотномадаги ёзув |
Номувофиқлик топилса, бу тўхташ дегани эмас. Лекин бу нарх ҳақида ва қоғозни ким тартибга солиши ҳақида гаплашиш учун асос.
Рухсациз қурилиш: харидорга нима билан таҳдид солади
Хона қўшилган, айвон ёпилган, иккинчи қават кўтарилган — ҳужжатда эса акс этмаган. Бундай уй сотилади ҳам, сотиб олинади ҳам, лекин хавф янги эгага тушади.
Нима нотўғри кетиши мумкин: қонунийлаштириш ҳар доим чиқавермайди, айниқса қурилма қўшни ерга чиқиб кетган ёки коммуникация устига ўтирган бўлса. Расмийлаштирилмаган иккинчи қаватли уйни гаровга қўйиш ҳам қийин — банк ҳужжатдаги нарсани баҳолайди. Кейинги харидор эса ўз юристини олиб келади ва нархни туширади.
Тўғридан тўғри сўранг: ҳужжат расмийлаштирилгандан кейин нима қурилган ва унга қоғоз борми. «Ҳамма шундай қилади-ку» деган жавоб «йўқ» дегани.
Участка чегараси ва қўшнилар билан жанжал
Девор ва ҳужжатдаги чегара — ҳар хил нарса, улар доим фарқ қилади. Кимдир ўттиз йил олдин панжарани ярим метр сурган, ҳамма ўрганиб қолган, савол эса айнан сотув пайтида чиқади.
- Участка режасини девор ҳақиқатда қаерда тургани билан солиштиринг, айниқса қўшни ва йўлак томонидан.
- Чегара белгилангганми ва қўшнилар келишув далолатномасини имзолаганми — сўранг.
- Амалдаги жанжал йўқми, аниқланг. Иккита қўшнига кириб чиқинг — беш дақиқа, кўп маълумот.
- Участка орқали умумий коммуникация ўтмаяптими: қувур ёки кабел нима қуришингизни чеклайди.
Ким рўйхатда ва қандай қарзлар бор
Манзил бўйича рўйхатга олиниш ва мулк ҳуқуқи — ҳар хил нарса. Уй сизники бўлади, унда қайд этилган одам эса ҳисобдан чиқмагунча шу манзилда қолаверади.
Рўйхатдагилар ҳақида янги маълумотнома олинг, чиқиш муддатини шартномага ёзинг. Вояга етмаганларга ва вақтинча йўқ одамларга алоҳида қаранг. Қарзлар бўйича маълумотнома олинг ва калит топширилган куни ҳисоблагичларни ёзиб олинг — хусусий уйда улар квартирадагидан кўп: свет, газ, suv, баъзан суғориш учун алоҳидаси.
Айрим ҳужжатлар етишмаса нима қилиш керак
Бу одатий ҳолат ва у воз кечиш билан эмас, ҳаракат тартиби билан ҳал бўлади.
- Сотувчидан нима йўқлигини ва нега йўқлигини ёзма равишда санаб беришни сўранг. Бу дарров ярим ҳикояни четга суради.
- У билан бирга нотариусга боринг ва бутун тўпламни кўрсатинг: нотариус айнан сизнинг ҳолатингизда нима етишмаслигини айтади.
- Етишмаганини ким ва қанча муддатда тиклашини келишинг ва буни ёзма қайд этинг.
- Расмийлаштириш чўзилса, бутун суммани берманг. Ҳисоб-китобни босқичларга бўлинг.
- Ҳар қандай олдиндан тўловни ёзма расмийлаштиринг — битим ва тўлов изоҳи бор тилхат билан. Буни хавфсиз қилишни эълон бўйича хавфсиз битим ҳақидаги мақолада ёзганмиз.
Уй кредитга олинса, етишмаган қоғоз қаттиқ тўсиққа айланади: банк расмийлаштирилмаган нарсани гаровга олмайди. Банклардаги ипотека шартларини задатокдан олдин билиб олинг, тўловни эса ипотека калкуляторида чамаланг.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Фақат уй ҳужжатига қараб, ерни унутиш ёки аксинча.
- Мессенжердаги суратларга ишониб, асл нусхани кўрмаслик.
- Кадастр режасини ҳовлидаги қурилмалар билан солиштирмаслик.
- «Иккинчи қаватни кейин расмийлаштирамиз» деган гапни ҳал бўлган масала деб қабул қилиш.
- Рўйхатдагилар ҳақида маълумотнома олмаслик ва чиқиш муддатини шартномага ёзмаслик.
- Нотариусгача пул бериш.
Қисқа жавоблар
Уй ва участкага биринчи навбатда қандай ҳужжатлар керак?
Уйга ва ерга мулк ҳуқуқи, ҳуқуқ асоси, режалари билан кадастр ҳужжатлари, мулкдорнинг пасспорти. Кейин — турмуш ўртоғи розилиги, рўйхатдагилар ва қарз йўқлиги ҳақидаги маълумотномалар. Аниқ тўплам обект тарихига боғлиқ, уни нотариус айтади.
Қурилмасига ҳужжати йўқ уйни сотиб олса бўладими?
Юридик жиҳатдан сиз ҳужжатда борини сотиб оласиз. Қурилмани ўзингиз расмийлаштирасиз ва бу ҳар доим ҳам чиқавермайди. Рози бўлсангиз, савдолашинг: қонунийлаштириш харажати ҳам, рад жавоби хавфи ҳам сизники.
Участка чегарасини қандай текшириш керак?
Кадастр ҳужжатидаги режани жойдаги девор билан солиштиринг, чегара белгилаш ва қўшнилар билан келишув далолатномаси ҳақида сўранг. Қўшниларнинг ўзи билан гаплашинг: эски жанжаллар ҳақида улар сотувчидан кўра очиқроқ гапиради.
Сотувчи ҳужжатни йўқотган бўлса, нима қилиш керак?
Тиклаш — унинг иши, тикланмагунча битим ҳам йўқ. Нимани ва қайси муддатгача тиклашини ёзма қайд этинг, катта пулни ўзингизда сақланг. Тартибни нотариусдан аниқланг: у қайси ҳужжат йўқолганига боғлиқ. Шунга ўхшаш мантиқ квартира харидида ҳам ишлайди — квартира ҳужжатларини текшириш ҳақидаги мақолага қаранг.
Қисқаси
- Уйда иккита обект бор: ер ва қурилма. Ҳужжат иккаласига ҳам керак.
- Кадастр режасини ҳақиқат билан солиштиринг — майдон, қават, қурилмалар, девор.
- Рухсациз қурилган қисмни янги эга расмийлаштиради ва ҳар доим ҳам уддалай олмайди.
- Рўйхатдагилар ва қарз йўқлиги ҳақидаги янги маълумотномаларни олинг.
- Етишмаган қоғоз — шошиш учун эмас, ҳисоб-китобни босқичларга бўлиш учун асос.
- Бутун тўпламни битимдан олдин нотариусга кўрсатинг: нима етишмаслигини у айтади.
