Чилонзордаги жой эгаси квадрат нархини айтади, сиз бош ирғайсиз, шартнома имзоланади — икки ойдан кейин эса ижара учун пулни қаердан олишни ҳисоблайсиз, чунки тушум кутилганидек чиқмади. «Ижарага қанча тўлаш мумкин» деган саволни имзодан олдин ҳал қилиш керак, кейин эмас.
Ягона норма йўқ: Сергелидаги бозорнинг ўз ҳисоби бор, янги савдо марказининг — ўзи. Аммо ўзига чегара қўйишнинг оддий йўли бор: ижарани хоҳлаган нарса билан эмас, реал сотиладиган нарса билан солиштириш.
Қуйида — ижара улушини тушумдан қандай ҳисоблаш, жойнинг одам оқими бўйича тушумни олдиндан тахминлаш ва икки вариантни қандай рақамлар билан солиштириш кераклиги ёзилган.
Ижара тушумдан қанча бўлиши нормал
Кўп кичик нуқталар фойдаланадиган ақлий меъёр: ижара — ойлик тушумнинг тахминан 8–15 фоизи. Бу қонун ёки норма эмас, оддий ҳаётий қоида: агар ижара тушумнинг бешдан бир қисмидан кўпини еб қўйса, ўзингизга маош ва товар учун маблағ қолмайди.
Айланмаси каттароқ кафе учун чегара юқорироқ бўлиши мумкин, устамаси баланд нуқта учун — пастроқ. Интернетдаги рақамга эмас, ўз фойдангизга қараб ҳисобланг.
Қандай ҳисоблаш
Формула оддий: ижара улуши = ойлик ижара ÷ ойлик тушум × 100. Бу рақам ҳар бир сотилган сўмнинг қанча қисмини деворларга бераётганингизни кўрсатади.
Мисол (рақамлар шартли): Юнусобод даги кийим дўкони ойига 40 000 000 сўм сотади, ижара — 5 000 000 сўм. 5 000 000 ÷ 40 000 000 = 0,125, яъни 12,5 %. Бу меъёр ичида.
Иккинчи мисол: худди шу нуқта, лекин мавсум тинч, тушум 25 000 000 гача тушди, ижара эса 5 000 000 да қолди. 5 000 000 ÷ 25 000 000 = 0,2, яъни 20 %. Расман бу ҳали чидаса бўлади, лекин захира йўқолди — бундай тинч ойлар ҳақида алоҳида мақола бор: бизнес тинч ойларни қандай ўтказади.
Режа бўйича ҳисобланг, хоҳиш бўйича эмас
Тескари масала фойдалироқ: «мен қанча фоиз тўлаяпман» эмас, балки «улуш 12 %дан ошмаслиги учун қанча тўлай оламан». У ҳолда ижара чегараси = тушум режаси × 0,12.
Агар ойига 30 000 000 сўм сотишни режалаштирсангиз, ижаранинг максимуми — 3 600 000 сўм. Хўжайин 4 500 000 сўрайди — демак, ё сотиш режаси юқорироқ бўлиши керак, ё бу жой тўғри келмайди, ё нарх ҳақида келишиш керак. Сотиш режасини ҳаводан олмаган маъқул — буни ўз эски рақамларингиз бўйича қандай ҳисоблаш ҳақида ўз ишининг фойдасини тўғри ҳисоблаш мақоласида ёзилган.
Жойнинг одам оқими ва ўртача чек
Агар нуқта янги ва сотиш рақамлари ҳали йўқ бўлса, тушумни уч рақам орқали тахминлаш мумкин: кунига қанча одам ёнидан ўтади, улардан қанча қисми кириб харид қилади ва ўртача чекингиз қанча.
Формула: ойлик кутилаётган тушум = кунлик одам оқими × харидорлар улуши × ўртача чек × 30.
Мисол (рақамлар шартли): Сергелидаги бекат ёнидаги нуқта ёнидан кунига 800 одам ўтади, улардан 4 % кириб харид қилади — яъни 32 киши, ўртача чек 45 000 сўм. 32 × 45 000 = 1 440 000 сўм кунига, × 30 = 43 200 000 сўм ойига. Ижара улушини шу рақамдан ҳисобланг, «тўлган зал» орзусидан эмас.
Икки жойни солиштирамиз
Вариант иккита бўлса, рақамларни жадвалга тушириш қулай — «бу ерда арзон, лекин у ерда одам кўп» деб бошда сақлашдан кўра.
| Нима ҳисобланади | А жой (Чилонзор) | Б жой (янги ЦМ) |
|---|---|---|
| Ойлик ижара | 4 000 000 сўм | 7 500 000 сўм |
| Кунлик одам оқими | 500 киши | 1 200 киши |
| Кутилаётган ойлик тушум | 27 000 000 сўм | 48 600 000 сўм |
| Ижаранинг тушумдан улуши | 14,8 % | 15,4 % |
Фақат ижара бўйича А жой арзонроқ кўринади, лекин кутилаётган тушумдан улуш бўйича вариантлар деярли тенг — бунда ЦМда одатда коммунал тўловлар ва таъмирга талаблар ҳам юқорироқ. Бундай солиштиришни имзодан олдин қилинг, биринчи ойдан кейин эмас.
Кўп учрайдиган хатолар
- Тушумни олдиндан тахминламай, «жой ёқди» деб нархга рози бўлиш.
- Тушумни йилнинг энг яхши ойи бўйича ҳисоблаш, ўртача бўйича эмас.
- Коммунал тўловлар ва қўриқлашни унутиш — ЦМда бу баъзан ижаранинг тўртдан бир қисмича устига чиқади.
- Нуқта ўзини оқламаса эрта чиқиш ҳуқуқисиз узоқ муддатли шартнома имзолаш.
Қисқа жавоблар
Ижара тушумнинг неча фоизи бўлиши керак?
Кичик нуқта учун меъёр — 8–15 %, лекин бу норма эмас, ақлий мезон. Барча харажатлардан кейинги ўз фойдангизга қаранг, фақат шу фоизга эмас.
Хўжайин ҳисобдан кўпроқ сўраса нима қилиш керак?
Сотиш режасини қайта ҳисобланг, чегирма ёки биринчи ойлар учун бўлиб тўлашни сўранг, ёки бошқа жой қидиринг.
Нуқта янги ва сотиш рақамлари йўқ бўлса, хавфни қандай камайтириш мумкин?
Ҳа — тушумни юқоридагидек одам оқими ва ўртача чек орқали баҳоланг ва шартномани режа тўғри келмаса 3–6 ойдан кейин чиқиш имкони билан имзоланг.
Ижарага мос жойларни қаердан кўриш мумкин?
Тижорат ва турар-жой ижараси бўйича эълонлар ижара эълонлари бўлимида тўпланган — нархларни туманлар бўйича олдиндан солиштириш мумкин.
Жойни таъмирлашга пул етмаса, кредит ёрдам берадими?
Баъзан ҳа, лекин бу ижаранинг устига қўшимча тўлов — икки тўловни бирга бизнес учун кредитлар бўлими ва пастдаги калкулятор орқали ҳисобланг.
Қисқача
- Ижара — тушумдан улуш, «қиммат ёки арзон» деган мутлақ рақам эмас.
- Кичик нуқта учун ақлий меъёр — ойлик тушумнинг 8–15 %и.
- Ижара чегараси = сотиш режаси × рухсат этилган улуш — режадан ҳисобланг, хоҳишдан эмас.
- Янги нуқта учун тушумни одам оқими, харидорлар улуши ва ўртача чек орқали баҳолаш мумкин.
- Вариантларни бир хил устунли жадвал бўйича солиштиринг, фақат «ёқди» деган туйғу бўйича эмас.
- Таъмир ёки товар учун кредит ҳисобини NARXTOP кредит калкуляторида текширинг — мақоладаги мисоллар ўрнига ўз рақамларингизни қўйинг.
