Chilonzordagi joy egasi kvadrat narxini aytadi, siz bosh irg‘aysiz, shartnoma imzolanadi — ikki oydan keyin esa ijara uchun pulni qayerdan olishni hisoblaysiz, chunki tushum kutilganidek chiqmadi. «Ijaraga qancha to‘lash mumkin» degan savolni imzodan oldin hal qilish kerak, keyin emas.
Yagona norma yo‘q: Sergelidagi bozorning o‘z hisobi bor, yangi savdo markazining — o‘zi. Ammo o‘ziga chegara qo‘yishning oddiy yo‘li bor: ijarani xohlagan narsa bilan emas, real sotiladigan narsa bilan solishtirish.
Quyida — ijara ulushini tushumdan qanday hisoblash, joyning odam oqimi bo‘yicha tushumni oldindan taxminlash va ikki variantni qanday raqamlar bilan solishtirish kerakligi yozilgan.
Ijara tushumdan qancha bo‘lishi normal
Ko‘p kichik nuqtalar foydalanadigan aqliy me’yor: ijara — oylik tushumning taxminan 8–15 foizi. Bu qonun yoki norma emas, oddiy hayotiy qoida: agar ijara tushumning beshdan bir qismidan ko‘pini yeb qo‘ysa, o‘zingizga maosh va tovar uchun mablag‘ qolmaydi.
Aylanmasi kattaroq kafe uchun chegara yuqoriroq bo‘lishi mumkin, ustamasi baland nuqta uchun — pastroq. Internetdagi raqamga emas, o‘z foydangizga qarab hisoblang.
Qanday hisoblash
Formula oddiy: ijara ulushi = oylik ijara ÷ oylik tushum × 100. Bu raqam har bir sotilgan so‘mning qancha qismini devorlarga berayotganingizni ko‘rsatadi.
Misol (raqamlar shartli): Yunusobod dagi kiyim do‘koni oyiga 40 000 000 so‘m sotadi, ijara — 5 000 000 so‘m. 5 000 000 ÷ 40 000 000 = 0,125, ya’ni 12,5 %. Bu me’yor ichida.
Ikkinchi misol: xuddi shu nuqta, lekin mavsum tinch, tushum 25 000 000 gacha tushdi, ijara esa 5 000 000 da qoldi. 5 000 000 ÷ 25 000 000 = 0,2, ya’ni 20 %. Rasman bu hali chidasa bo‘ladi, lekin zaxira yo‘qoldi — bunday tinch oylar haqida alohida maqola bor: biznes tinch oylarni qanday o‘tkazadi.
Reja bo‘yicha hisoblang, xohish bo‘yicha emas
Teskari masala foydaliroq: «men qancha foiz to‘layapman» emas, balki «ulush 12 %dan oshmasligi uchun qancha to‘lay olaman». U holda ijara chegarasi = tushum rejasi × 0,12.
Agar oyiga 30 000 000 so‘m sotishni rejalashtirsangiz, ijaraning maksimumi — 3 600 000 so‘m. Xo‘jayin 4 500 000 so‘raydi — demak, yo sotish rejasi yuqoriroq bo‘lishi kerak, yo bu joy to‘g‘ri kelmaydi, yo narx haqida kelishish kerak. Sotish rejasini havodan olmagan ma’qul — buni o‘z eski raqamlaringiz bo‘yicha qanday hisoblash haqida o‘z ishining foydasini to‘g‘ri hisoblash maqolasida yozilgan.
Joyning odam oqimi va o‘rtacha chek
Agar nuqta yangi va sotish raqamlari hali yo‘q bo‘lsa, tushumni uch raqam orqali taxminlash mumkin: kuniga qancha odam yonidan o‘tadi, ulardan qancha qismi kirib xarid qiladi va o‘rtacha chekingiz qancha.
Formula: oylik kutilayotgan tushum = kunlik odam oqimi × xaridorlar ulushi × o‘rtacha chek × 30.
Misol (raqamlar shartli): Sergelidagi bekat yonidagi nuqta yonidan kuniga 800 odam o‘tadi, ulardan 4 % kirib xarid qiladi — ya’ni 32 kishi, o‘rtacha chek 45 000 so‘m. 32 × 45 000 = 1 440 000 so‘m kuniga, × 30 = 43 200 000 so‘m oyiga. Ijara ulushini shu raqamdan hisoblang, «to‘lgan zal» orzusidan emas.
Ikki joyni solishtiramiz
Variant ikkita bo‘lsa, raqamlarni jadvalga tushirish qulay — «bu yerda arzon, lekin u yerda odam ko‘p» deb boshda saqlashdan ko‘ra.
| Nima hisoblanadi | A joy (Chilonzor) | B joy (yangi TSM) |
|---|---|---|
| Oylik ijara | 4 000 000 so‘m | 7 500 000 so‘m |
| Kunlik odam oqimi | 500 kishi | 1 200 kishi |
| Kutilayotgan oylik tushum | 27 000 000 so‘m | 48 600 000 so‘m |
| Ijaraning tushumdan ulushi | 14,8 % | 15,4 % |
Faqat ijara bo‘yicha A joy arzonroq ko‘rinadi, lekin kutilayotgan tushumdan ulush bo‘yicha variantlar deyarli teng — bunda TSMda odatda kommunal to‘lovlar va ta’mirga talablar ham yuqoriroq. Bunday solishtirishni imzodan oldin qiling, birinchi oydan keyin emas.
Ko‘p uchraydigan xatolar
- Tushumni oldindan taxminlamay, «joy yoqdi» deb narxga rozi bo‘lish.
- Tushumni yilning eng yaxshi oyi bo‘yicha hisoblash, o‘rtacha bo‘yicha emas.
- Kommunal to‘lovlar va qo‘riqlashni unutish — TSMda bu ba’zan ijaraning to‘rtdan bir qismicha ustiga chiqadi.
- Nuqta o‘zini oqlamasa erta chiqish huquqisiz uzoq muddatli shartnoma imzolash.
Qisqa javoblar
Ijara tushumning necha foizi bo‘lishi kerak?
Kichik nuqta uchun me’yor — 8–15 %, lekin bu norma emas, aqliy mezon. Barcha xarajatlardan keyingi o‘z foydangizga qarang, faqat shu foizga emas.
Xo‘jayin hisobdan ko‘proq so‘rasa nima qilish kerak?
Sotish rejasini qayta hisoblang, chegirma yoki birinchi oylar uchun bo‘lib to‘lashni so‘rang, yoki boshqa joy qidiring.
Nuqta yangi va sotish raqamlari yo‘q bo‘lsa, xavfni qanday kamaytirish mumkin?
Ha — tushumni yuqoridagidek odam oqimi va o‘rtacha chek orqali baholang va shartnomani reja to‘g‘ri kelmasa 3–6 oydan keyin chiqish imkoni bilan imzolang.
Ijaraga mos joylarni qayerdan ko‘rish mumkin?
Tijorat va turar-joy ijarasi bo‘yicha e’lonlar ijara e’lonlari bo‘limida to‘plangan — narxlarni tumanlar bo‘yicha oldindan solishtirish mumkin.
Joyni ta’mirlashga pul yetmasa, kredit yordam beradimi?
Ba’zan ha, lekin bu ijaraning ustiga qo‘shimcha to‘lov — ikki to‘lovni birga biznes uchun kreditlar bo‘limi va pastdagi kalkulyator orqali hisoblang.
Qisqacha
- Ijara — tushumdan ulush, «qimmat yoki arzon» degan mutlaq raqam emas.
- Kichik nuqta uchun aqliy me’yor — oylik tushumning 8–15 %i.
- Ijara chegarasi = sotish rejasi × ruxsat etilgan ulush — rejadan hisoblang, xohishdan emas.
- Yangi nuqta uchun tushumni odam oqimi, xaridorlar ulushi va o‘rtacha chek orqali baholash mumkin.
- Variantlarni bir xil ustunli jadval bo‘yicha solishtiring, faqat «yoqdi» degan tuyg‘u bo‘yicha emas.
- Ta’mir yoki tovar uchun kredit hisobini NARXTOP kredit kalkulyatorida tekshiring — maqoladagi misollar o‘rniga o‘z raqamlaringizni qo‘ying.
