Ўз ишингизнинг фойдасини қандай ҳисоблаш мумкин, агар тушум ўсаётган бўлса-ю, қўлда пул негадир кўпаймаса? Биринчи хато — тушумни фойда деб билиш. Тушум — харидорлар сизга тўлаган ҳаммаси. Фойда — барча харажатлар айирилгандан кейин қолгани, ва бу икки рақам орасидаги фарқ кўпинча ўйлагандан анча катта.
Таниш ҳолат: ойига ўн миллион сўмлик товар сотилди, эгаси "иш ўсаяпти" деб қувонади. Аммо товар етти миллионга олинган, ижара ва сотувчи ойлиги икки миллионни еб қўйган бўлса, реал фойда — бор-йўғи бир миллион, қувонишга арзимайди.
Тушум — бу фойда эмас
Тушум қанча сотганингизни кўрсатади, қанча топганингизни эмас. Ундан товар ёки материал таннархи, ижара, ойликлар, коммунал тўловлар, транспорт ва одатда унутиладиган майда харажатлар — ўров, тўлов тизими комиссияси, ускуна бузилиши — айирилиши керак. Шундан кейин қолгани — фойда.
Ўз ойлигингиз билан тўлиқ харажатлар рўйхати
Кичик иш эгасининг энг кўп учрайдиган хатоси — ўзига ойлик тўламасдан, "керак бўлганда олиш". Шу туфайли фойда ҳақиқатдан кўра юқори кўринади: меҳнатингиз гўё бепул. Ўзингизга ойлик белгиланг — бошқа жойда шу лавозимда ишлаганда олардингиз — ва фойдани ҳисоблашдан олдин уни харажатларга қўшинг. Акс ҳолда иш фойдали деб хато қилиш осон, аслида у сизга меҳнат ҳақи тўламаяпти.
| Модда | Сумма |
|---|---|
| Ойлик тушум | 10 000 000 |
| Товар таннархи | 5 500 000 |
| Ижара ва коммунал | 1 500 000 |
| Сотувчи ойлиги | 1 200 000 |
| Сизнинг ойлигингиз | 1 000 000 |
| Бошқа харажатлар | 300 000 |
| Фойда | 500 000 |
Зарарсизлик нуқтаси оддий сўзлар билан
Зарарсизлик нуқтаси — бу сиз минусда ҳам, плюсда ҳам эмас, барча харажатларни айнан ёпадиган тушум суммаси. Ҳисоблаш оддий: сотувдан қатъи назар кетадиган доимий харажатларни (ижара, ойликлар, коммунал) қўшинг ва ҳар сотувдаги фойда улушига бўлинг. Белгиланган суммадан паст тушумда минусга кетишингизни билсангиз, ҳар куни қанча сотиш кераклигини ой охирида тахмин қилмасдан тушуниш осонроқ.
Фойда бўлмаса нима қилиш керак
Аввал ҳисобни текширинг: кўпинча "фойда йўқ" дегани шунчаки "ўз ойлигимни ҳисобламадим" ёки "таъминотчининг кечиктирилган улушини унутдим" дегани. Ростакам ҳисобдан кейин ҳам фойда бўлмаса, сифатни йўқотмасдан нимани қисқартириш мумкинлигини қидиринг: ижарани эълонлар орқали қулайроқ вариантга алмаштириш, сотилмай ётган ортиқча ассортиментдан воз кечиш, ёки усталарга ва пудратчиларга ортиқча тўламаётганингизни текшириш.
Ишни қачон ёпиш керак
Агар ўз ойлигингизни ҳисобга олган ростакам ҳисобдан кейин уч-тўрт ой кетма-кет фойда бўлмаса ва буни ўзгартирадиган аниқ қадам кўрмасангиз — бу тўхтаб, қанча яна киритишга тайёрлигингизни ва қайси муддатгача ҳисоблаш сигнали. "Аллақачон кўп пул киритдим" деб давом эттириш — кичик зарарни каттага айлантирадиган кенг тарқалган хато. Қайта бошлаш учун пул керак бўлса, бизнес кредити тўловини калкулятор орқали олдиндан ҳисобланг, ва иш пулини ҳисобда тартибли тутинг.
Кўп учрайдиган хатолар
- Тушумни фойда деб ҳисоблаб, муддатдан олдин қувониш.
- Ўз ойлигини харажатлар ҳисобига қўшмаслик.
- Кечиктирилган тўловдаги таъминотчи улушини унутиш.
- Зарарсизлик нуқтасини ҳисобламасдан "кўз билан" ишлаш.
- Аниқ режасиз зарарли ишни "яна бироз" чўзиш.
Қисқа жавоблар
Фойда тушумдан нимаси билан фарқ қилади?
Тушум — харидорлар тўлаган ҳаммаси, айирмасдан. Фойда — ижара, ойликлар ва товар таннархи каби барча харажатлар айирилгандан кейин қолгани. Айнан фойда иш ўсаётганини кўрсатади.
Ўз ойлигимни алоҳида ҳисоблашим керакми?
Ҳа, албатта. Бўлмаса фойда ҳисоби шиширилади: гўё меҳнатингиз бепул, аслида у ҳар қандай ходим ойлиги каби иш харажатининг бир қисми.
Зарарсизлик нуқтасини мураккаб формуласиз қандай билиш мумкин?
Ойнинг барча доимий харажатларини қўшинг ва ҳар сотувдаги фойда улушига бўлинг. Шундан паст тушумда минусга кетасиз — бу зарарсизлик нуқтаси.
Ишни қачон аниқ ёпиш керак?
Ростакам ҳисобдан кейин бир неча ой кетма-кет фойда бўлмаса ва буни ўзгартирадиган аниқ қадам кўрмасангиз. Режасиз давом эттириш одатда зарарни фақат катталаштиради.
Қисқача
- Тушум ва фойда — турли рақамлар, ишни баҳолашда уларни чалкаштирманг.
- Ўз ойлигингиз — бу харажат, "устидан қолган" нарса эмас.
- Фойдани барча харажатлар, шу жумладан майда харажатлар айирилгандан кейин ҳисобланг.
- Зарарсизлик нуқтаси минусга кетмаслик учун қанча сотиш кераклигини кўрсатади.
- Фойда бўлмаса — аввал ҳисобни текширинг, кейин нимани қисқартиришни қидиринг.
- Ишни ёпиш қарорини "туйғу билан" эмас, аниқ муддат бўйича қабул қилинг.
