Ulug‘bek dekabr oxirida o‘n uchinchi maoshni oldi va o‘sha kuni kechqurun yangi telefonni bo‘lib to‘lashga buyurtma berdi — eskisi yaxshi ishlayotgan edi, lekin «ortiqcha pul kelgan ekan» deb o‘ylandi. Bir oydan keyin bo‘lib to‘lash bo‘yicha birinchi to‘lov keldi, premiyadan esa foydali eslab qolsa bo‘ladigan hech narsa qolmagan edi.
Premiya yoki o‘n uchinchi maoshni qayerga qo‘yish kerak, behuda sarflanmasin uchun? Sarflashni taqiqlash to‘g‘ri emas — premiya aynan shuning uchun beriladi. Gap boshqada: premiyani, oddiy maoshdan farqli o‘laroq, olingan kuni sarflamasdan, avval nimaga ketishini hal qilib, keyin bir necha kundan so‘ng rejaga qarab harakat qilgan ma’qul.
Premiya va o‘n uchinchi maosh — oddiy byudjetdan tashqari pul, shuning uchun ularga har oylik maoshdan boshqacharoq munosabatda bo‘lish kerak.
Premiya oddiy maoshdan nimasi bilan farq qiladi
Premiya — natijaga, hisobot davriga yoki kompaniya qaroriga bog‘liq, oylikdan tashqari bir martalik to‘lov. O‘n uchinchi maosh — ma’noga yaqin, yil oxiridagi to‘lov, ba’zi kompaniyalarda belgilangan, ba’zilarida yil natijasiga qarab beriladi. Ikkala summa ham siz oddiy maosh kunida allaqachon taqsimlagan har oylik byudjetga kirmaydi, shuning uchun ularni kundalik xarajatlar bilan aralashtirmasdan, alohida rejalashtirgan ma’qul.
Birinchi kunlar qoidasi
Oddiy qoida: premiyani olingan kuni sarflamang. Sarflash yomon bo‘lgani uchun emas, balki «xursandchilikdan» qabul qilingan qarorlar bir oydan keyin foydali bo‘ladigan narsaga kamdan-kam mos keladi. O‘zingizga hech bo‘lmasa ikki-uch kun bering — summa hisobda qoladi, xarid haqidagi qaror esa xotirjamroq bo‘ladi.
— Xotinim bilan premiya olib, darhol tur buyurtma qildik, — deb eslaydi Baxtiyor. — Bir haftadan keyin kir yuvish mashinasi buzildi, unga pul qolmagan edi, qarz olishga to‘g‘ri keldi. Biroz kutganimizda — avval mashinani olardik, tur esa oddiy maoshga qolardi.
Premiyani qanday bo‘lish kerak
Ishlaydigan usul — premiyani uch qismga bo‘lish: bir qismi «keyinroq» deb qo‘yilgan ishlarni yopadi — jo‘mrak ta’miri, stomatolog, texnika almashtirish; bir qismi jamg‘armaga — omonat yoki zaxiraga; bir qismini esa aybsiz his qilmasdan xohlagan narsaga sarflash mumkin. Har kimning nisbati o‘ziga xos, lekin butun premiyani faqat istaklarga bo‘lsangiz, bir oydan keyin u go‘yo bo‘lmagandek tuyuladi.
| Qism | Ulush | Premiya 4 000 000 so‘m bo‘lganda misol |
|---|---|---|
| Kechiktirilgan ehtiyojlar | 40 % | 1 600 000 so‘m |
| Jamg‘arma yoki omonat | 40 % | 1 600 000 so‘m |
| Istaklar uchun | 20 % | 800 000 so‘m |
Qanday hisoblash kerak
Agar premiyaning bir qismini omonatga qo‘yishni rejalashtirsangiz, foizdan tushadigan daromadni oldindan hisoblab ko‘rish mumkin — shunda sarflash yoki jamg‘arish haqidagi qaror his-tuyg‘u emas, raqamga asoslanadi. Misol: 1 600 000 so‘mni shartli stavkadagi omonatga qo‘ydik, banklarning haqiqiy shartlari va stavkalarini banklar omonatlari bo‘limida solishtirish mumkin — u yerda turli summada omonat yiliga aynan qancha keltirishi ko‘rinadi.
Ikkinchi misol: agar kreditingiz bo‘lsa va premiyaning bir qismini muddatidan oldin yopishga yo‘naltirsangiz, tejamkorlik shunday hisoblanadi: muddatidan oldin to‘lamasdagi ortiqcha to‘lov minus muddatidan oldin to‘lagandagi ortiqcha to‘lov. O‘z kreditingiz bo‘yicha aniq hisobni ipoteka va kredit kalkulyatori bo‘limida qilish yaxshiroq — raqamlar qarz qoldig‘i va muddatga juda bog‘liq.
Premiya bilan kreditni muddatidan oldin yopish kerakmi
Agar kredit yoki ipoteka foizi yuqori bo‘lsa, premiyaning bir qismini muddatidan oldin to‘lashga yo‘naltirish ko‘pincha xuddi shu pulni pastroq foizli omonatga qo‘yishdan foydaliroq — farq bankka emas, sizga qoladi. Omonat va muddatidan oldin to‘lashning batafsil solishtiruvi omonat yoki kreditni muddatidan oldin yopish maqolasida berilgan. Shu bilan birga ipoteka shartlarini oldindan banklar ipotekasi bo‘limida tekshirib ko‘ring — muddatidan oldin to‘lash bo‘yicha ba’zi banklarda o‘z qoidalari va cheklovlari bor.
Agar mashina kabi katta maqsad ham, kredit ham bo‘lmasa, premiyani oddiygina jamg‘arish yoki yillar davomida kechiktirilgan narsaga — hatto avval qo‘lingiz yetmagan xarid uchun boshlang‘ich to‘lovga sarflash mantiqiy, masalan, mashina kerak bo‘lsa avtokreditlar bo‘limidagi variantlarni ko‘rib chiqish mumkin.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Premiyani olingan kunning o‘zida, birinchi hissiyot bilan sarflash.
- Premiyani oddiy maosh bilan bitta kartada aralashtirish — keyin qaysi pul qayerga ketganini tushunib bo‘lmaydi.
- Butun summani faqat istaklarga yo‘naltirib, kechiktirilgan ehtiyojlar va jamg‘armani unutish.
- Omonat va muddatidan oldin to‘lashdan qaysi biri foydaliroqligini solishtirmasdan, odat bo‘yicha harakat qilish.
Qisqa javoblar
Premiya yoki o‘n uchinchi maoshni qayerga qo‘yish kerak?
Olingan kuni sarflamang, kechiktirilgan ehtiyojlar, jamg‘arma va istaklar uchun qismga bo‘ling — shunda pul o‘ylab, to‘satdan emas sarflanadi.
Premiya oddiy maoshdan nimasi bilan farq qiladi?
Premiya — har oylik byudjetga kirmaydigan, oddiy daromaddan tashqari bir martalik to‘lov, shuning uchun uni kundalik xarajatlardan alohida rejalashtirish kerak.
Premiyani darhol xaridga sarflash kerakmi?
Katta xariddan oldin ikki-uch kun kutgan ma’qul — pul kelgandan darhol keyin qabul qilingan qarorlar haqiqatan kerakli narsaga kamdan-kam mos keladi.
Premiyani omonatga qo‘yish yoki kreditni yopish qaysi biri foydaliroq?
Agar kredit foizi omonat foizidan yuqori bo‘lsa, odatda muddatidan oldin to‘lash foydaliroq — bankka to‘lanadigan ortiqcha pul omonat foizidan ko‘proq kamayadi.
Premiyaning bir qismini o‘zi uchun sarflasa bo‘ladimi?
Mumkin va kerak ham — agar butun summani faqat jamg‘armaga yo‘naltirsangiz, keyinroq uzilib, his-tuyg‘u bilan ancha ko‘proq sarflab qo‘yish xavfi katta.
O‘n uchinchi maosh hammaga beriladimi?
Yo‘q, bu butun mamlakat bo‘yicha majburiy to‘lov emas, aniq kompaniyaning qarori — shartlarni ish beruvchingizdan aniqlashtiring.
Qisqacha
- Premiyani olingan kuni sarflamang — qaror uchun o‘zingizga bir necha kun bering.
- Summani kechiktirilgan ehtiyojlar, jamg‘arma va istaklarga bo‘ling.
- Katta xariddan oldin solishtiring: omonat foydalimi yoki kreditni muddatidan oldin yopish.
- Premiyani oddiy maosh bilan bitta kartada aralashtirmang.
- Kichik qismini aybsiz his qilmasdan sarflash mumkin — bu ham rejaning bir qismi.
