Sherik bilan biznesni qanday boshlash va janjallashmaslik kerak — bu savolni pul qo‘shishdan oldin berish kerak. Odamlar yomon bo‘lgani uchun janjallashmaydi. Boshida hammasi og‘zaki tushunarli bo‘lgani, bir yildan keyin esa har kim kelishuvni o‘zicha eslagani uchun janjallashadi.
Sheriklik birida pul, boshqasida qo‘l va mijozlar bo‘lganda qutqaradi. Va ikkovi bitta ishni qilib, qarorni hech kim qabul qilmaganda o‘sha ishni o‘ldiradi. Bo‘lib ko‘ramiz: ulushlar, rollar, pul, chiqish.
Ulush va har birining hissasi qanday hisoblanadi
Eng ko‘p uchraydigan qaror — «teng bo‘lamiz, do‘stmiz-ku». U birinchi tortishuvgacha yaxshi: ovozlar teng bo‘linadi, hal qiladigan narsa qolmaydi, ish to‘xtaydi.
Hissani halol va qismlarga bo‘lib sanang: pul, mol-mulk, qo‘l mehnati, mijozlar bazasi, bino, yetkazib beruvchilar bilan aloqa. Pulni baholash oson, mehnatni — qiyinroq, shuning uchun har birining bir oylik ishi qanchaga turishini oldindan kelishing. Biri summa qo‘ygan, ikkinchisi har kuni maoshsiz ishlayotgan bo‘lsa, buni «keyin hisoblashamiz» emas, pulda hisoblash kerak.
Nima hissa-yu nima qarz ekanini alohida hal qiling. Sherik «vaqtincha» bergan pul — ishning unga qarzi: summa, muddat, qaytarish tartibi yozilsin. Yaqinlar o‘rtasidagi og‘zaki pul kelishuvlari nega buzilishi do‘st va qarindoshdan qarz olish haqidagi maqolada yozilgan.
Kim nimaga javob beradi va qarorni kim qabul qiladi
Rollar ulushdan muhimroq. Qog‘ozga barcha uchastkalarni yozing: xarid, savdo, pul va hisob, xodimlar, nuqta va jihoz. Har birining qarshisiga bitta familiya, ikkita emas. Egasiz uchastka qulaydi, ikki egali uchastka tortishuvga aylanadi.
Keyin — qaror bo‘sag‘asi. Qaysi summani har biri o‘zi sarflashini, qaysinisini faqat ikkovlashib hal qilishini kelishing: oddiy haftalik xarid — o‘zi, yangi nuqta, kredit yoki yirik mijozga chegirma — ikkovlashib. Va ovozlar teng bo‘lganda nima qilishni oldindan hal qiling: kimdir o‘z uchastkasi bo‘yicha hal qiluvchi ovozga ega bo‘ladi, aks holda ish qotib qoladi.
Pul: maosh, foyda va alohida hisob
Birinchi qoida: maosh va foyda — har xil narsa. Ishda har kuni turgan odam ulushidan qat’i nazar maosh oladi. Foyda esa xarajat sanalib, xaridga pul ajratilgandan keyin ulushga qarab bo‘linadi.
Ikkinchisi: ish puli cho‘ntakda yotmaydi. Alohida hisob, alohida kassa, «kassadan oldim, keyin qaytaraman» degani yo‘q. Shaxsiy xarajat ish xarajati bilan aralashsa, foydani hisoblash imkonsiz bo‘ladi, shubha esa o‘zi paydo bo‘ladi. Hisob ochayotganda O‘zbekiston banklari shartlarini solishtiring: o‘tkazma va xizmat komissiyalari banklarda sezilarli farq qiladi.
Uchinchisi: pul chiqarish qoidasini kelishing — foydani oyda yoki chorakda bir marta sanab, bir qismini ishda qoldirib, qolganini o‘sha kuni ulushga qarab bo‘lish. Va daromad va xarajat hisobini ikkovingiz istalgan payt ko‘ra oladigan qilib yuriting. Sherikliklardagi janjalning yarmi o‘g‘rilik haqida emas, pul qayerga ketgani tushunarsizligi haqida.
Boshida nimani yozib qo‘yish kerak
Munosabat yaxshi ekan, gaplashib, yozib qo‘ying. Eng kamida:
- ulushlar va har biri aynan nima qo‘ygani — pul va pulsiz;
- kim qaysi uchastkaga javob beradi va qaysi qarorlar faqat ikkovlashib qabul qilinadi;
- ishlayotgan sheriklarning maoshi va foydani chiqarish tartibi;
- ishga yana pul kerak bo‘lsa-yu, birida u bo‘lmasa, nima qilinadi;
- sherik ishdan qanday chiqadi: ogohlantirish muddati, ulush qanday baholanadi, kimga sotish mumkin;
- sherik vafot etsa, merosxo‘rlar ishga qanday kiradi.
Rasmiylashtirishni yuristga bering: ta’sis hujjatlari shu kelishuvlarni aks ettirishi kerak, aks holda ular daftardagi yozuvligicha qoladi. Bir soatlik maslahat har qanday nizodan arzon.
| Holat | Yomon | Yaxshiroq |
|---|---|---|
| Ulushlar | «Teng, keyin ko‘ramiz» | Hissaga qarab, hal qiluvchi ovoz aniq |
| Ish | Ikkovi hammasini qiladi | Har uchastkaning bitta egasi |
| Maosh | «Foydadan olamiz» | Maosh alohida, foyda alohida |
| Pul | Umumiy cho‘ntak | Alohida hisob va ochiq hisob-kitob |
| Chiqish | Muhokama qilinmagan | Tartib va baho oldindan yozilgan |
Sherik ishdan qanday chiqadi
Chiqish boshida muhokama qilinadi: keyin odam ko‘chib ketadi, rejasi o‘zgaradi yoki charchaydi. Uch narsani kelishing: necha oy oldin ogohlantiriladi, ulush qiymati qanday hisoblanadi va qanday tartibda sotib olinadi.
Eng bahsli joyi — baholash. Ishlaydigan variant: ulush oxirgi yil foydasi, mol-mulk va tovar qoldig‘idan qarzlar ayrilib hisoblanadi. Formulani janjal paytida emas, oldindan yozib qo‘ying. Sotib olishni bo‘lib to‘lashni ham nazarda tuting: butun summani birdan chiqarish ishning qo‘lidan kelmaydi, qarz olishga to‘g‘ri kelsa, biznes krediti to‘lovi qolgan odamning yelkasiga tushadi.
Yana bir band — ketayotgan odam nimani olib ketadi: mijozlarni, nomni, ijtimoiy tarmoqdagi sahifani. Aks holda sobiq sherik ko‘cha narigi tarafida o‘sha nom bilan ochiladi.
Oilaviy sheriklik: alohida holat
Aka-uka, er-xotin yoki quda bilan ish — odatiy va ko‘pincha mustahkam: ishonch bor. Lekin oilaning zaif joyi bor — talab qilish noqulay. Pul qayerga ketdi deb so‘rash noqulay.
Shuning uchun oilaviy ishda qoidalar ko‘proq kerak. Va yana biri: ish qayerda tugashini kelishing. Ish haqida to‘yda dasturxon ustida gaplashilsa, xarid ustidagi tortishuv oilaniki bo‘lib qoladi. Ish masalalari — ish vaqtida va raqamlar bilan.
Yomon ittifoqning belgilari
- Sherik aniq ish yoki pul o‘rniga «aloqa» va «masalani hal qilamiz»ni va’da qiladi.
- Kelishuvni yozishdan bosh tortadi: «o‘zimiznikimiz-ku, qog‘oz nimaga».
- O‘z uchastkasi bo‘yicha raqamlarni ko‘rsatmaydi yoki kechikib ko‘rsatadi.
- Va’da qilganidan kam vaqt sarflaydi, lekin teng foyda kutadi.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Ulushni teng bo‘lishadi va hal qiluvchi ovozni belgilashmaydi — ish birinchi tortishuvdayoq to‘xtaydi.
- Mehnatni hissa deb hisoblashmaydi, qo‘li bilan ishlagan odam bir yildan keyin aldangandek his qiladi.
- Faqat pul uchun sherik olishadi, holbuki qarz yoki investor kerak edi: farqi biznes uchun investor topish haqidagi maqolada.
- Chiqishni muhokama qilishmaydi, keyin yopilish paytida mol-mulkni bo‘lishadi — tinch hal qilish imkoni yo‘q payt.
Qisqa javoblar
Sherik bilan biznesni qanday boshlash va janjallashmaslik mumkin?
Puldan oldin kelishing: hissaga qarab ulush, har uchastkaga bitta ega, maosh foydadan alohida, ochiq hisob va yozilgan chiqish tartibi. Bularni og‘zaki emas, hujjat bilan rasmiylashtiring.
Biznesni albatta teng bo‘lish kerakmi?
Yo‘q, ko‘pincha bu eng yomon variant: ulush teng bo‘lsa, tortishuvni hal qiladigan narsa qolmaydi. Har birining hissasini — pul, mehnat, mijoz, bino — sanang va kimda hal qiluvchi ovoz borligini belgilang.
Foydani sheriklar o‘rtasida qanday bo‘lish kerak?
Avval barcha xarajatni sanang va xarid uchun zaxira ajrating, keyin ishlayotgan sheriklarga maosh to‘lang, qolganini ulushga qarab bo‘ling. Buni ehtiyojga qarab emas, oy yoki chorakning bir xil kunida qiling.
Sherik chiqmoqchi bo‘lsa nima qilish kerak?
Boshida kelishilgan narsani chiqaring: ogohlantirish muddati, baholash formulasi, sotib olish tartibi. Hech narsa yozilmagan bo‘lsa, mol-mulk va qoldiqni mustaqil baholashdan boshlang va to‘lovni bo‘lib berishni taklif qiling. Ishni ikkovlashib tortadigan holat qolmasa, biznesni qachon yopish kerakligi haqidagi tahlilni ko‘ring.
Qisqasi
- Ulushni hissaga qarab sanang va kimning ovozi hal qiluvchi ekanini belgilang.
- Har uchastkaning bitta mas’uli bo‘lsin, yirik xarajat — faqat ikkovlashib.
- Ish uchun maosh va ulushga qarab foyda — bu har xil pul.
- Alohida hisob va ochiq hisob-kitob shubhaning yarmini oladi.
- Chiqish tartibi munosabat yaxshi paytda yoziladi.
Summalar va to‘lovlarni NARXTOP kalkulyatorida hisoblab ko‘rish qulay.
