Noldan dasturchi bo‘lish qanday? Maxsus fakultetda o‘qimagan va kod yozmagan bo‘lsangiz, javob qisqa: bitta til olasiz, har kuni ikki soat shug‘ullanasiz, bir necha oydan keyin birinchi ishlaringizni ko‘rsatasiz va amaliyotga borasiz.
Avval kam aytiladigan narsa haqida. Dasturchi kun bo‘yi yangi kod to‘qimaydi. U birovning kodini o‘qiydi, kecha ishlagan narsa bugun nega yiqilayotganini qidiradi va yozilganini qayta yozadi.
Quyida: nimadan boshlash, birinchi til qaysi bo‘lsin, birinchi maoshgacha qancha vaqt ketadi, kurs yoki mustaqil o‘qish, portfoliyo, amaliyot va kimga og‘ir bo‘ladi.
Dasturchi aslida nima bilan band
Jonli misol. Ilovada bir qism odamda savat ochilmay qoldi, vazifa esa sizga bir qatorda keladi: «ba’zilarda ishlamayapti». Siz kimda ekanini aniqlaysiz, buzilishni takrorlaysiz, aybdor bazadagi eski maydon ekanini topasiz va nega bu ikki kun olganini tushuntirasiz.
So‘z bilan aniq yozish bu yerda ko‘ringanidan muhimroq: ikki hafta noto‘g‘ri ish qilgan jimjit odam, ikkinchi kuni kelib so‘ragandan kam qadrlanadi.
Birinchi oyda nimadan boshlash kerak
Birinchi kuniyoq kurs sotib olmang. O‘zingizni bepul materialda sinang: bir oy chidasangiz, keyin to‘laysiz. Saralanish dastlabki haftalarda bo‘ladi, sabab esa qiyinlik emas, zerikish.
- Kayfiyat emas, jadval: ertalab bir soat, kechqurun bir soat, haftada olti kun. Bu oyiga bir marta qilingan qahramonlikdan ko‘p beradi.
- Ish joyini tuzating. Noutbuk eng qimmati bo‘lishi shart emas — qaysi birida o‘qish mumkinligi o‘qish va ish uchun noutbuk tanlash materialida bor.
- Uydagi internetni tekshiring: video darslar trafikni ham, sabrni ham yeydi. Tariflarni O‘zbekiston internet provayderlari bo‘limida solishtiring.
- Tirik odamlarni toping: guruh chati, uchrashuv, guruhdoshlar. Yolg‘iz o‘zi oxirigacha borganlar kam.
Birinchi tilni qanday tanlash kerak
Birinchi til o‘ylanganidan kamroq narsani hal qiladi: ikkinchisini bir-ikki oyda o‘rganasiz, chunki fikrlashni bilib olasiz. Lekin uchtasi orasida sakrash mumkin emas — bittasini tanlang va birinchi ishgacha qolganiga tegmang.
| Til | Qayerga olib boradi | Yangi boshlovchiga nimasi og‘ir |
|---|---|---|
| Python | avtomatlashtirish, ma’lumotlar, server qismi | kirishi oson, shuning uchun yangilar ko‘p |
| JavaScript | saytlar, interfeyslar, mobil ilovalar | natija darrov ko‘rinadi, lekin vositalar juda ko‘p |
| Java yoki Kotlin | bank tizimlari, Android | qat’iy va uzun, birinchi natijagacha ko‘p vaqt ketadi |
| PHP | saytlar va do‘konlar, tayyorini qo‘llab-quvvatlash | obro‘yi zerikarli, lekin mahalliy studiyalarda ish ko‘p |
| SQL | har qanday ma’lumot, deyarli hammaga kerak | asosiy tilni almashtirmaydi, lekin usiz bo‘lmaydi |
Tanlash qoidasi: oyoq bilan borib yeta oladigan kompaniyalar vakansiyasiga qarang. Ularda ko‘proq nima so‘ralsa, shuni oling.
Noldan dasturchi bo‘lish uchun qancha o‘qish kerak
Birinchi haq to‘lanadigan ishgacha rost oraliq: sakkiz oydan ikki yilgacha. Sakkiz oy — kuniga ikki-uch soat, uzilishsiz. Ikki yil — ishdan keyin o‘qiydigan va ba’zan bir oy tushib qoladigan odamning yo‘li.
Vaqt emas, qilingan ish hisoblanadi: o‘z loyihasisiz yuz soat video kurs, tugallangan bitta ilovadan arzonroq.
Kurs yoki mustaqil o‘qish
Kurs mavzular tartibini, muddatlarni va savol berish mumkin bo‘lgan odamni beradi. Ish bermaydi: «ishga joylashtiramiz» amalda ko‘pincha «rezyume tuzishga yordam beramiz» degani. Maktabdan oxirgi bitiruvchilarning loyihalarini so‘rang.
Mustaqil o‘qish arzonroq va o‘zingizni majburlay olsangiz, to‘liq mumkin. Bepul darsliklar yetarli, formatlar tahlili onlayn kurslar va yangi kasblar maqolasida bor.
Portfoliyo va o‘z loyihalaringiz
Yangi dasturchining portfoliyosi — ochiq omborga qo‘yilgan ikki-uchta tugallangan loyiha: nima qiladi, nima uchun qilingan, nimasi qiyin bo‘lgan. Boshlangan o‘nta papka ishlaydigan bitta saytdan yomonroq.
Vazifani darsdan emas, hayotingizdan oling: oila xarajatlari hisobi, valyuta kursi boti, amakivachchangiz do‘koni uchun sahifa. Bunday loyiha oxiriga yetadi, chunki undan kimdir foydalanadi.
Birinchi ish va amaliyot
Birinchi ishni saytdagi ariza orqali deyarli hech kim olmaydi. Mahalliy kompaniyadagi amaliyot, guruhdagi tanishlar, tavsiya qilgan o‘qituvchi ishlaydi. Ariza ham yuboring, oyoq bilan ham yuring — izlash qoidalari yaxshi maoshli ishni qanday topish materialida yozilgan.
Dastlabki oylar yoqimsiz: siz sekinsiz, kodingiz tuzatiladi, vazifalar mayda. Bu yarim yilcha davom etadi. Asosiysi — o‘rganishga qodirligingizni ko‘rsatish.
Daromad nimaga bog‘liq
Aniq raqam aytmayman, ular har mavsumda o‘zgaradi. Amaliyotchi ramziy oladi, Toshkent studiyasidagi birinchi ish taxminan oddiy ofis maoshi darajasida, keyin farq bir necha barobar o‘sadi va to‘rt narsaga tayanadi.
- Kim to‘laydi. Mahalliy studiya, bank va chet ellik buyurtmachi — uch xil dunyo.
- Necha yil va qanday. Bir xil vazifadagi uch yil, murakkab ishdagi bir yarim yildan arzon.
- Til va yo‘nalish. Kam uchraydigan ko‘nikma qimmat, lekin vakansiyasi ham kam.
- Gapira olish. Buyurtmachi bilan yozishmani olib boradigan odam ko‘proq oladi.
Chet ellik buyurtmachigacha yetsangiz, masofaviy ishga chet eldan to‘lov olish masalasini oldindan o‘rganing va banklardagi valyuta kursini kuzatib boring. Daromad bu yerda sakraydi, uni alohida hisoblash kerak — beqaror daromadni qanday hisoblash tahlili bor.
Ingliz tili kerakmi
Kerak, lekin qo‘rqiladigani emas. Boshida o‘qish yetadi: hujjatlar, forumlar, xato xabarlari. Bu lug‘ati kambag‘al texnik ingliz tili, u kod bilan birga bir-ikki oyda o‘zlashtiriladi. Og‘zaki til faqat chet ellik buyurtmachi bilan kerak bo‘ladi.
Bu ish kimga to‘g‘ri kelmaydi
«Tushunmayapman va qayerdan qidirishni bilmayapman» holatiga chiday olmaydiganlarga: u bu yerda har kuni. Tez pul kutayotganlarga: birinchi yil sarmoya haqida. Sakkiz soat bir joyda o‘tirolmaydiganlarga. To‘g‘ri keladi esa sabrli, qiziquvchan va tanqidni xotirjam qabul qiladiganga. Yosh va diplom kam narsa anglatadi.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Tillar orasida sakrash. Bir oy Python, bir oy JavaScript — bir yildan keyin bittasi ham yo‘q.
- Yozish o‘rniga tomosha qilish. Video tushunish hissini beradi, qo‘l bo‘sh qoladi.
- «Hammasini o‘rganay» deb kutish. Suhbatga o‘zingizni qulay his qilishdan oldin borish kerak.
- Bilmasligini yashirish. Amaliyotdagi jimlik ahmoqona savoldan xavfliroq.
- Ish va’dasiga ishonish. Reklamani emas, bitiruvchilarni tekshiring.
Qisqa javoblar
Oliy ma’lumotsiz dasturchi bo‘lish mumkinmi?
Mumkin, anchagina odam shunday keladi. Diplom yirik banklarda va chet elga ko‘chishda yordam beradi, qolgan joyda portfoliyo va sinov vazifasiga qaraladi. Lekin mustaqil o‘qiyotganga intizom kerak.
Kuniga necha soat shug‘ullanish kerak?
Kuniga ikki soat — ishlaydigan eng kam miqdor. Bir soatdan kami kechagini eslashga ketadi. To‘rt soatdan ko‘pini uzoq masofada ishlab yurgan odam ko‘tara olmaydi.
Qaysi yoshda kech hisoblanadi?
Kech bo‘lmaydi, lekin o‘ttizdan keyin yo‘l ko‘pincha yaqin sohadan o‘tadi: buxgalter tahlilga, muhandis avtomatlashtirishga, o‘qituvchi testlashga ketadi. Oldingi tajriba ustunlik.
Kursdan keyin ishga olishmasa nima qilish kerak?
Qayerda uzilayotganiga qarang: javob yo‘q bo‘lsa — rezyume yomon va portfoliyo bo‘sh; uchrashuv bor-u taklif yo‘q bo‘lsa — sinov vazifalarini yiqitayapsiz.
Qisqacha
- Bitta til, kuniga ikki soat, haftada olti kun.
- Birinchi ishgacha sakkiz oydan ikki yilgacha ketadi.
- Kurs tartib va muddat beradi, lekin ish bermaydi.
- Portfoliyo — boshlangan o‘nta emas, tugallangan ikki-uchta loyiha.
- Ingliz tili avvaliga faqat o‘qish uchun.
- Daromad buyurtmachiga, yo‘nalishga va gapira olishga bog‘liq.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
