Oxirgi yillarda O‘zbekiston IT sohasida nima bo‘lyapti? U buyurtma bilan sayt yasaydigan bir necha ustaxonadan to‘qimachilik va turizm bilan bir qatorda gapiriladigan sohaga aylandi. Toshkent, Samarqand va Farg‘onadagi yoshlar kechqurun dasturlash bilan mashg‘ul bo‘lish o‘rniga xorijiy mijozlar uchun mahsulot yaratadigan kompaniyalarga ishga kirmoqda.
Imtiyozli hudud sifatida IT Park paydo bo‘ldi, startaplar soni oshdi, kompaniyalar xizmat eksporti haqida gapira boshladi. Haqiqiy manzara esa taqdimotlardagidek silliq emas: kadrlar yetishmaydi, poytaxt va viloyat maoshlari bir necha barobar farq qiladi. Hozir O‘zbekiston IT sohasi nimalardan iborat va qayerga qarab harakat qilayotganini tartib bilan ko‘rib chiqamiz.
Mamlakat IT sohasiga nimalar kiradi
Bitta «IT» so‘zi ortida bir necha xil dunyo yashiringan. AQSh, Yevropa va qo‘shni davlatlardan kelgan buyurtmachilar uchun kod yozadigan autsors kompaniyalar bor — hozircha soha valyuta tushumining asosiy manbayi shu. Mahalliy bozor uchun ilova va xizmat yaratadigan startaplar bor: yetkazib berish, marketpleys, fintex. Alohida qatlam — davlat raqamlashtiruvi. Yana bir qatlam — o‘qitish: kurslar, butkemplar, universitet kafedralari.
Bu qismlar turli qonunlar bilan yashaydi. Autsors xorijiy mijozga mo‘ljallangan. Mahalliy startaplar kichik talab uchun kurashadi va investor izlaydi. Davlat sektori sekinroq harakatlanadi, lekin barqarorlik beradi.
Hozir IT sohasida qancha odam ishlaydi
Aniq raqamni aytish qiyin: dasturchilarning bir qismi norasmiy ishlaydi, bir qismi xorijiy birjalarda frilanser sifatida ishlaydi. Turli baholarga ko‘ra, sohada band bo‘lganlar soni o‘n minglab kishiga yetadi. Aniqroq raqamlarni IT Parkning o‘zi va soha uyushmalarining hisobotlaridan olgan ma‘qul.
Kadrlar qayerdan olinadi
Uchta asosiy kanal bor: universitet fakultetlari, xususiy kurslar va butkemplar, o‘z-o‘zini o‘qitish. Davlat oliy o‘quv yurtlari asos beradi, lekin ish beruvchilar so‘rayotgan narsadan orqada qoladi. Kurslar tezroq javob beradi, lekin sifati xilma-xil.
Oila uchun o‘qish narxi alohida mavzu. Yaxshi kurslar sezilarli pulga tushadi, va ota-onalar buni byudjetning qaysi moddasidan ajratishni muhokama qiladi. Navbatdagi kursga pul to‘lashdan oldin oila byudjetini halol hisoblab ko‘rish kerak — buni qanday qilish haqida oilaviy umumiy byudjet haqidagi maqolada yozilgan.
Mutaxassislar qancha maosh oladi
Farq juda katta. Mahalliy startapdagi janior va g‘arblik mijozga soat sotadigan autsors kompaniyadagi senior bir necha barobar farqli summa olishi mumkin. «IT bo‘yicha o‘rtacha maosh» haqida gapirish ma‘nosiz — segmentlar juda xilma-xil. Daromad barqaror bo‘lganda, ko‘p mutaxassislar ipotekaga qaray boshlaydi — banklar shartlarini oldindan ipoteka dasturlari sahifasida solishtirish mumkin.
Davlat sohani qanday qo‘llab-quvvatlaydi
Asosiy vosita — IT Park rezidentlari uchun maxsus maqom: soliq bo‘yicha imtiyozli shartlar va soddalashtirilgan hisobot. Shu bilan birga davlat o‘z xizmatlarini elektron shaklga o‘tkazmoqda: ariza berish, ma‘lumotnoma olish — uydan chiqmasdan bajarish mumkin. Bunday xizmatlar qanchalik qulay ekani elektron davlat xizmatlari haqidagi maqolada ko‘rib chiqilgan.
Soha qanday qiyinchiliklarga duch kelmoqda
Birinchisi — middl va senior yetishmasligi: kurslar juniorlarni ko‘p chiqaradi, tajribali mutaxassislar yetmaydi. Ikkinchisi — xorijga oqim. Uchinchisi — imtiyozsizlar uchun soliq yuki: IT Park rezidentligi bo‘lmagan kompaniya umumiy asosda soliq to‘laydi. Biznes uchun soliqlar qanday tuzilgani biznes uchun soliqlar haqidagi maqolada yordam beradi.
Bozor qayerga qarab harakatlanmoqda
Xizmat eksporti ulushi o‘smoqda — kompaniyalar kod va mahsulotlarni chet elga sotib, dollarda to‘lov olmoqda. Mahalliy mahsulotlar ham ko‘paymoqda. IT kompaniya ochishni rejalashtirsangiz, texnika yoki jamoa uchun qarz mablag‘i kerak bo‘lishi mumkin — shartlarni biznes kreditlari sahifasida solishtiring, to‘lovni kredit kalkulyatori orqali hisoblang.
O‘n yil ichida nima o‘zgardi
| Ko‘rsatkich | Ilgari | Hozir |
|---|---|---|
| IT kompaniyalar soni | Bir nechta studiya | Yuzlab kompaniya, bir qismi IT Park rezidenti |
| Xizmat eksporti | Deyarli sezilmas | Sezilarli va o‘sib borayotgan qism |
| O‘qitish | Faqat universitetlar | Universitetlar plyus xususiy kurslar |
| Davlat yordami | Nuqtali | Imtiyozli alohida hudud |
| Maoshlar | O‘rtachaga yaqin | O‘rtachadan yuqori, ayniqsa autsorsda |
Ko‘p tarqalgan noto‘g‘ri tushunchalar
«IT — bu faqat dasturlash». Aslida sohada testerlar, dizaynerlar, analitiklar, loyiha menejerlari va qo‘llab-quvvatlash mutaxassislari ishlaydi — ularning har biri kod yoza olishi shart emas.
«IT dagi hamma dollarda ishlaydi». Valyutada asosan xizmatlarni chet elga sotadigan kompaniyalar to‘laydi. Mahalliy startaplar maoshni so‘mda hisoblaydi.
«Uch oylik kursdan keyin darrov yaxshi maoshga olishadi». Ish beruvchilar ko‘pincha kurs sertifikatiga emas, portfolio va test topshiriqqa qaraydi.
«IT Park rezidentligi — bu albatta muayyan binoga ko‘chib o‘tish». Bu kompaniyaning huquqiy maqomi, ma‘lum ofisda o‘tirish talabi emas — tafsilotlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri Parkdan aniqlashtirish kerak.
Qisqa javoblar
Hozir O‘zbekistonda qancha startap bor
Yagona aniq raqam yo‘q: bir qismi IT Park rezidenti sifatida ro‘yxatdan o‘tgan, bir qismi bu maqomdan tashqarida ishlaydi. Dolzarb ma‘lumotlarni Parkning ochiq hisobotlaridan ko‘rish mumkin.
Dasturchi diplomisiz IT ga kirish mumkinmi
Ha, ko‘p mutaxassislar kurslar va o‘z-o‘zini o‘qitish orqali kelgan. Hal qiluvchi omil — portfolio va aniq masalani yecha olish qobiliyati.
IT kompaniyalar oddiy biznes kabi soliq to‘laydimi
Maqomga bog‘liq. IT Park rezidentlari imtiyozli shartlarda ishlaydi, boshqalar umumiy asosda soliq to‘laydi. Aniq stavkalarni soliq organlaridan aniqlashtiring.
IT dagi maoshlar boshqa sohalarga qaraganda tezroq o‘sayaptimi
O‘rtacha ha, ayniqsa eksport segmentida. Lekin yangi boshlovchi va tajribali mutaxassis o‘rtasidagi farq juda katta.
IT da ishlash uchun ingliz tili shartmi
Xorijiy mijozlar bilan ishlaydigan loyihalar uchun deyarli ha. Mahalliy loyihalar uchun talab yumshoqroq, lekin ingliz tili deyarli har doim ustunlik.
Qisqacha
- O‘zbekiston IT sohasi nuqtali ustaxonalardan xilma-xil bozorga aylandi: autsors, startap, davlat raqamlashtiruvi.
- Band bo‘lganlar soni bo‘yicha aniq raqam yo‘q, IT Park va soha uyushmalari hisobotlariga tayaning.
- Kadrlarni universitetlar, kurslar va o‘z-o‘zini o‘qitish tayyorlaydi, lekin tajribali mutaxassis yetishmaydi.
- IT Park rezidentligi imtiyoz beradi, lekin bu jismoniy manzil emas, kompaniya maqomi.
- Xizmat eksporti — yaqin yillarda sezilarli bo‘ladigan yo‘nalish.
