Ўзбекистон ИТ соҳаси: нима бўляпти

Охирги йилларда Ўзбекистон ИТ соҳасида нима бўляпти? У буюртма билан сайт ясайдиган бир неча устахонадан тўқимачилик ва туризм билан бир қаторда гапириладиган соҳага айланди. Тошкент, Самарқанд ва Фарғонадаги ёшлар кечқурун дастурлаш билан машғул бўлиш ўрнига хорижий мижозлар учун маҳсулот яратадиган компанияларга ишга кирмоқда.

Имтиёзли ҳудуд сифатида ИТ Парк пайдо бўлди, стартаплар сони ошди, компаниялар хизмат экспорти ҳақида гапира бошлади. Ҳақиқий манзара эса тақдимотлардагидек силлиқ эмас: кадрлар етишмайди, пойтахт ва вилоят маошлари бир неча баробар фарқ қилади. Ҳозир Ўзбекистон ИТ соҳаси нималардан иборат ва қаерга қараб ҳаракат қилаётганини тартиб билан кўриб чиқамиз.

Мамлакат ИТ соҳасига нималар киради

Битта «ИТ» сўзи ортида бир неча хил дунё яширинган. АҚШ, Европа ва қўшни давлатлардан келган буюртмачилар учун код ёзадиган ауцорс компаниялар бор — ҳозирча соҳа валюта тушумининг асосий манбайи шу. Маҳаллий бозор учун илова ва хизмат яратадиган стартаплар бор: етказиб бериш, маркетплейс, финтех. Алоҳида қатлам — давлат рақамлаштируви. Яна бир қатлам — ўқитиш: курслар, буткемплар, университет кафедралари.

Бу қисмлар турли қонунлар билан яшайди. Ауцорс хорижий мижозга мўлжалланган. Маҳаллий стартаплар кичик талаб учун курашади ва инвестор излайди. Давлат сектори секинроқ ҳаракатланади, лекин барқарорлик беради.

Ҳозир ИТ соҳасида қанча одам ишлайди

Аниқ рақамни айтиш қийин: дастурчиларнинг бир қисми норасмий ишлайди, бир қисми хорижий биржаларда фрилансер сифатида ишлайди. Турли баҳоларга кўра, соҳада банд бўлганлар сони ўн минглаб кишига етади. Аниқроқ рақамларни ИТ Паркнинг ўзи ва соҳа уюшмаларининг ҳисоботларидан олган маъқул.

Кадрлар қаердан олинади

Учта асосий канал бор: университет факултетлари, хусусий курслар ва буткемплар, ўз-ўзини ўқитиш. Давлат олий ўқув юртлари асос беради, лекин иш берувчилар сўраётган нарсадан орқада қолади. Курслар тезроқ жавоб беради, лекин сифати хилма-хил.

Оила учун ўқиш нархи алоҳида мавзу. Яхши курслар сезиларли пулга тушади, ва ота-оналар буни бюджетнинг қайси моддасидан ажратишни муҳокама қилади. Навбатдаги курсга пул тўлашдан олдин оила бюджетини ҳалол ҳисоблаб кўриш керак — буни қандай қилиш ҳақида оилавий умумий бюджет ҳақидаги мақолада ёзилган.

Мутахассислар қанча маош олади

Фарқ жуда катта. Маҳаллий стартапдаги жаниор ва ғарблик мижозга соат сотадиган ауцорс компаниядаги сениор бир неча баробар фарқли сумма олиши мумкин. «ИТ бўйича ўртача маош» ҳақида гапириш маъносиз — сегментлар жуда хилма-хил. Даромад барқарор бўлганда, кўп мутахассислар ипотекага қарай бошлайди — банклар шартларини олдиндан ипотека дастурлари саҳифасида солиштириш мумкин.

Давлат соҳани қандай қўллаб-қувватлайди

Асосий восита — ИТ Парк резидентлари учун махсус мақом: солиқ бўйича имтиёзли шартлар ва соддалаштирилган ҳисобот. Шу билан бирга давлат ўз хизматларини электрон шаклга ўтказмоқда: ариза бериш, маълумотнома олиш — уйдан чиқмасдан бажариш мумкин. Бундай хизматлар қанчалик қулай экани электрон давлат хизматлари ҳақидаги мақолада кўриб чиқилган.

Соҳа қандай қийинчиликларга дуч келмоқда

Биринчиси — миддл ва сениор етишмаслиги: курслар жуниорларни кўп чиқаради, тажрибали мутахассислар етмайди. Иккинчиси — хорижга оқим. Учинчиси — имтиёзсизлар учун солиқ юки: ИТ Парк резидентлиги бўлмаган компания умумий асосда солиқ тўлайди. Бизнес учун солиқлар қандай тузилгани бизнес учун солиқлар ҳақидаги мақолада ёрдам беради.

Бозор қаерга қараб ҳаракатланмоқда

Хизмат экспорти улуши ўсмоқда — компаниялар код ва маҳсулотларни чет элга сотиб, долларда тўлов олмоқда. Маҳаллий маҳсулотлар ҳам кўпаймоқда. ИТ компания очишни режалаштирсангиз, техника ёки жамоа учун қарз маблағи керак бўлиши мумкин — шартларни бизнес кредитлари саҳифасида солиштиринг, тўловни кредит калкулятори орқали ҳисобланг.

Ўн йил ичида нима ўзгарди

Кўп тарқалган нотўғри тушунчалар

«ИТ — бу фақат дастурлаш». Аслида соҳада тестерлар, дизайнерлар, аналитиклар, лойиҳа менежерлари ва қўллаб-қувватлаш мутахассислари ишлайди — уларнинг ҳар бири код ёза олиши шарт эмас.

«ИТ даги ҳамма долларда ишлайди». Валютада асосан хизматларни чет элга сотадиган компаниялар тўлайди. Маҳаллий стартаплар маошни сўмда ҳисоблайди.

«Уч ойлик курсдан кейин дарров яхши маошга олишади». Иш берувчилар кўпинча курс сертификатига эмас, портфолио ва тест топшириққа қарайди.

«ИТ Парк резидентлиги — бу албатта муайян бинога кўчиб ўтиш». Бу компаниянинг ҳуқуқий мақоми, маълум офисда ўтириш талаби эмас — тафсилотларни тўғридан-тўғри Паркдан аниқлаштириш керак.

Қисқа жавоблар

Ҳозир Ўзбекистонда қанча стартап бор

Ягона аниқ рақам йўқ: бир қисми ИТ Парк резиденти сифатида рўйхатдан ўтган, бир қисми бу мақомдан ташқарида ишлайди. Долзарб маълумотларни Паркнинг очиқ ҳисоботларидан кўриш мумкин.

Дастурчи дипломисиз ИТ га кириш мумкинми

Ҳа, кўп мутахассислар курслар ва ўз-ўзини ўқитиш орқали келган. Ҳал қилувчи омил — портфолио ва аниқ масалани еча олиш қобилияти.

ИТ компаниялар оддий бизнес каби солиқ тўлайдими

Мақомга боғлиқ. ИТ Парк резидентлари имтиёзли шартларда ишлайди, бошқалар умумий асосда солиқ тўлайди. Аниқ ставкаларни солиқ органларидан аниқлаштиринг.

ИТ даги маошлар бошқа соҳаларга қараганда тезроқ ўсаяптими

Ўртача ҳа, айниқса экспорт сегментида. Лекин янги бошловчи ва тажрибали мутахассис ўртасидаги фарқ жуда катта.

ИТ да ишлаш учун инглиз тили шартми

Хорижий мижозлар билан ишлайдиган лойиҳалар учун деярли ҳа. Маҳаллий лойиҳалар учун талаб юмшоқроқ, лекин инглиз тили деярли ҳар доим устунлик.

Қисқача

• Ўзбекистон ИТ соҳаси нуқтали устахоналардан хилма-хил бозорга айланди: ауцорс, стартап, давлат рақамлаштируви.
• Банд бўлганлар сони бўйича аниқ рақам йўқ, ИТ Парк ва соҳа уюшмалари ҳисоботларига таянинг.
• Кадрларни университетлар, курслар ва ўз-ўзини ўқитиш тайёрлайди, лекин тажрибали мутахассис етишмайди.
• ИТ Парк резидентлиги имтиёз беради, лекин бу жисмоний манзил эмас, компания мақоми.
• Хизмат экспорти — яқин йилларда сезиларли бўладиган йўналиш.