Uch do‘st birinchi kursda Chilonzorda kvartira ijaraga oldi. Qish sessiyasiga yaqin ulardan biri sirtqiga o‘tib, ko‘chib ketishga qaror qildi. Ikkovi qoldi, ijara o‘sha-o‘sha, endi esa uchov o‘rniga to‘lash kerak edi. — Depozit haqida tilxat yozgan edikmi? — Yo‘q, biz do‘stmiz-ku, — dedi qolganlardan biri, uy egasi ko‘chib chiqishda qancha pul qaytarishini tushunishga harakat qilib.
Talaba-ijarachilar bilan shartnoma ikki bosqichda kerak: kvartira egasi bilan rasmiy hujjat va qo‘shnilarning o‘zaro alohida kelishuvi. Ikkinchisisiz birinchisi janjaldan qutqarmaydi.
Talaba-ijarachilar bilan shartnoma kerakmi
Ha, kerak — va bitta emas, ikkita hujjat: kvartira egasi bilan bir yoki bir necha ijarachi nomiga tuzilgan ijara shartnomasi, va qo‘shnilarning o‘zaro kim qancha to‘lashi va biror kishi muddatidan oldin ko‘chib ketsa nima bo‘lishi haqidagi oddiy yozma kelishuvi. «Biz o‘zimiznikimiz» degan og‘zaki va’dalar aynan pul zarur bo‘lgan paytda buziladi.
Uy egasi bilan shartnomaga nima kiradi
Odatiy ijara shartnomasi muddat, summa, kommunal to‘lash tartibi va depozit miqdorini belgilaydi — kvartirani bitta odam olsa ham, uchovlashib olsa ham farqsiz. Oldindan ijarachilar ko‘pincha nimani buzishi haqida o‘qib olish foydali — bu mulk holati haqidagi qaysi bandlarni ko‘chib kirishdan oldin yozish kerakligini ko‘rsatadi.
Talaba-qo‘shnilar o‘rtasida alohida nimani yozish kerak
Alohida qog‘ozda yoki hech bo‘lmasa hammasi tasdiqlagan chat yozishmasida quyidagilarni belgilab qo‘yish kerak: har kimning ijara va kommunalga qo‘shadigan summasi, depozitni kim va qanday kiritadi, ijarachilardan biri muddatidan oldin ko‘chib ketsa nima bo‘ladi, va aybdor kim ekani noaniq bo‘lsa, buzilish uchun javobgarlik qanday bo‘linadi.
Ulushlarni qanday hisoblash kerak
Bir kishiga depozit ulushi = umumiy depozit ÷ ijarachilar soni.
Misol (raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying): uchovi ko‘chib kirishda depozit — 3 000 000 so‘m, bir kishiga 3 000 000 ÷ 3 = 1 000 000 so‘m to‘g‘ri keladi. Ko‘chib chiqishda uy egasi buzilgan kranni topdi, ta’mir 300 000 so‘mga tushdi. Kim aybdor ekani noaniq bo‘lsa, summa teng bo‘linadi — har kimning qaytimidan 100 000 so‘mdan ayiriladi.
Ikkinchi misol — muddatidan oldin ko‘chib ketish: uchovdan biri yillik ijaraning 5-oyida ko‘chib ketadi, o‘rniga odam bir oyda topiladi. Kelishuvga ko‘ra ko‘chib ketgan kishi shu bo‘sh oy uchun o‘z ulushini to‘laydi — bu xarajatni faqat ketmagan ikkovga yuklashdan adolatliroq.
Shartnoma va tilxatlarni kim saqlaydi
Shartnoma nusxasi va ulushlar haqidagi yozishmani har bir ijarachi o‘zida alohida saqlashi kerak, bitta «bosh» odamda emas — u birinchi bo‘lib ko‘chib ketsa, hujjatlar u bilan ketib qolmasligi kerak. Kvartirani oldindan birgalikda uy-joy ijarasi e’lonlarida qidirib solishtirish foydali, chatga tashlangan birinchi variantga rozi bo‘lmang.
Qo‘shniga almashtiruvchi kerak bo‘lsa
Ijarachilardan biri ko‘chib ketib, qolganlari ko‘proq to‘lamasdan almashtiruvchi topmoqchi bo‘lsa, qo‘shni yoki vaqtinchalik ijarachi qidirish uchun o‘z e’lonini saytdagi e’lon berish orqali joylashtirish mumkin — bu faqat tanishlar orasida qidirishdan tezroq natija beradi.
Hammaga mayda xarajatlar
Umumiy joylarni tozalash, internet va maishiy kimyoni ijaradan tashqari teng bo‘linadigan xarajat sifatida darhol yozib qo‘ygan ma’qul — aks holda sovun kim oxirgi marta olgani haqidagi bahs har oy takrorlanadi. Zarur bo‘lsa, bir martalik tozalash yoki mayda ta’mirni tasodifiy usta qidirmasdan xizmatlar bo‘limi orqali buyurtma qilish mumkin.
Jadval: nimani va qayerda belgilash kerak
| Nimani hisoblaymiz | Qanday hisoblaymiz | Misol |
|---|---|---|
| Bir kishiga depozit | umumiy depozit ÷ ijarachilar soni | 1 000 000 so‘m |
| Aybdorsiz buzilish uchun ayirma | ta’mir narxi ÷ ijarachilar soni | har kimdan 100 000 so‘m |
| Muddatidan oldin ketishda ulush | bo‘sh oy uchun o‘z ijara qismi | ko‘chib ketgan to‘laydi |
| Mayda umumiy xarajatlar | cheklar summasi ÷ ijarachilar soni | teng bo‘linadi |
Ko‘p uchraydigan xatolar
- Do‘stlar orasidagi faqat og‘zaki kelishuvga tayanish, chatda yoki qog‘ozda yozib qo‘ymaslik.
- Ijarachilardan biri muddatidan oldin ko‘chib ketsa nima bo‘lishini oldindan belgilamaslik.
- Shartnomaning yagona nusxasini faqat bitta odamda saqlash.
- Aybdor noaniq bo‘lganda buzilish uchun javobgarlik qanday bo‘linishini yozmaslik.
Qisqa javoblar
Talaba-ijarachilar bilan shartnoma kerakmi?
Ha, ikkita hujjat kerak: kvartira egasi bilan rasmiy ijara shartnomasi va qo‘shnilar o‘rtasida pul hamda majburiyatlar haqidagi alohida yozma kelishuv.
Talaba-qo‘shnilar o‘rtasida depozitni qanday bo‘lish kerak?
Umumiy depozitni ijarachilar soniga teng bo‘ling va buni ko‘chib kirishdan oldin yozma tasdiqlang, shunda ko‘chib chiqishda bahs bo‘lmaydi.
Qo‘shni ijara muddati tugamasdan ko‘chib ketsa nima qilish kerak?
Oldindan kelishing: ko‘chib ketgan kishi almashtiruvchi topilguncha o‘z ulushini to‘laydi yoki o‘zi o‘rniga odam topadi.
Aybdor aniq bo‘lmasa, buzilish uchun kim to‘laydi?
Aniq aybdorni aniqlab bo‘lmasa, ta’mir narxini barcha ijarachilar orasida teng bo‘lish eng adolatli yo‘l.
Qo‘shnilar o‘rtasidagi kelishuvni notarial tasdiqlash shartmi?
Yo‘q, kundalik kelishuv uchun yozma shakl yoki tasdiqlangan chat yozishmasi yetarli — notarius katta summalar uchun ijara shartnomasining o‘ziga kerak.
Ijara shartnomasi va tilxatlar nusxasini qayerda saqlash kerak?
Har bir ijarachida o‘z nusxasi bo‘lishi kerak, faqat «bosh» odamda emas — shunda kimdir erta ko‘chib ketsa, hujjatlar yo‘qolmaydi.
Qisqacha
- Talaba-ijarachilar bilan ikkita hujjat kerak: uy egasi bilan shartnoma va qo‘shnilar o‘rtasidagi kelishuv.
- Depozit va mayda xarajatlarni teng bo‘ling va boshidanoq yozma tasdiqlang.
- Ijarachilardan birining muddatidan oldin ko‘chib ketishi eng ko‘p janjal chiqaradigan hol — buni oldindan kelishib oling.
- Hujjatlar nusxasini har bir ijarachi alohida saqlasin, bitta odamda emas.
- Ko‘chib ketgan qo‘shniga almashtiruvchini faqat tanishlar orasida emas, e’lon orqali qidirish qulayroq.
- Tozalash, kimyo, internet kabi mayda umumiy xarajatlarni ijaradan alohida yozing.
Summalar va to‘lovlarni NARXTOP kalkulyatorida hisoblab ko‘rish qulay.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
