Юнусободда кечаси квартирада шкафдаги идишлар шақирлади, каравот бир неча сония сезиларли тебранди. Оила сакраб туриб эшик томон югурди — ваҳимада ҳеч ким ҳужжат ёки сувни эсламади, эрталаб эса ягона фонар ярим йилдан бери қуввациз тургани маълум бўлди. Зилзила кучсиз ва қисқа бўлди, лекин ундан кейин «зилзилада нима қилиш керак» деган савол барча қўшниларда бир хил янгради.
Тошкент ва вилоят сейсмик хавфли ҳудуд, тебранишлар мунтазам бўлади, кучлиси эса камдан-кам. Тайёргарлик «ҳозир бўлади» деганидан эмас — бир неча оддий ҳаракат бир кечани олади, ваҳимада эса фарқ сонияларда ҳал бўлади.
Зилзила пайтида нима қилиш, нималарни тайёр тутиш ва шошилинчда ҳужжатларни йўқотмасликни кўриб чиқамиз.
Зилзила пайтида нима қилиш керак?
Хонада бўлсангиз — эшикка югурманг, балкондан сакраманг, бу жароҳатнинг энг кўп сабаби. Деразасиз девор ёнида, имкони бўлса стол остида тизза чўкиб, бошни қўллар билан ёпинг. Тебранишда лифтдан фойдаланманг — ичида бўлсангиз, ҳамма қават тугмасини босинг ва биринчи очилганда чиқинг.
— Кўчада ушлаб қолса-чи? — Бинолар, балконлар ва электр линияларидан очиқ жойга ўтинг, тушаётган карниз ва ойна тебранишнинг ўзидан ҳам хавфлироқ.
Тебраниш тугагандан кейин нима қилиш керак?
Квартира биринчи қаватда бўлса ҳам, бинога шошилманг: тебранишдан кейин кўпинча кучсизроқ қайта толқин бўлади. Электр асбобларини ёқишдан олдин газ ҳиди ва кўзга кўринган ёриқлар йўқлигини текширинг. Газ ҳиди сезилса — светилникни босманг, кранни ёпинг ва кўчага чиқинг.
Зилзила учун тайёр сумкага нима солиш керак?
- Ҳужжатлар нусхаси ва бироз нақд пулни чиқиш олдидаги битта пакетга йиғинг.
- Захира батарейкали фонар солинг, «ҳар эҳтимолга» қуввати тугаган эмас.
- Камида бир кунлик бутилкали suv ва бузилмайдиган озиқ-овқат тутинг.
- Оила одатий дорилари билан аптечка ва телефон учун повербанк қўшинг.
- Тўпламни бир неча ойда текширинг — suv ва батарейка сезилмай бузилади.
Шошилинчда ҳужжатларни қандай йўқотмаслик керак?
Паспорт, гувоҳнома ва квартира ҳужжатларининг асл нусхаларини турли тортмаларда эмас, чиқиш олдидаги битта папкада тутинг — қоронғида ва ваҳима ичида уларни излаш ноқулай. Муҳим қоғозлар нусхасини уйдан ташқарида сақлаш оқилона: бу қандай ишлаши ҳақида банк сейф катакчаси ҳақидаги мақолада — у ерга ҳужжат нусхасини ҳам қўйиш мумкин, уйда уларни олиб бўлмаса.
Тайёр сумка бюджетини қандай ҳисоблаш
Формула: тайёргарлик бюджети = киши бошига кунлик suv ва озиқ-овқат нархи × оила аъзолари сони + аптечка ва фонар бир марталик.
Мисол: киши бошига кунлик suv ва озиқ-овқат — тахминан 20 000 сўм, оилада тўрт киши. 20 000 × 4 = 80 000 сўм кунига овқатга. Аптечка ва батарейкали фонар бир марталик — тахминан 250 000 сўм. Жами биринчи захира учун — тахминан 330 000 сўм. Рақамлар шартли, мисол учун — ўз нархларингизни қўйинг.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Кунлик suv ва овқат | киши нархи × оила аъзолари | 20 000 × 4 = 80 000 сўм |
| Аптечка ва фонар | бир марталик харид | 250 000 сўм |
| Тайёргарлик жами | овқат + бир марталик харид | ≈ 330 000 сўм |
Бундай ҳолатлар учун молиявий захирани кундалик харажатлардан алоҳида тутиш қулайроқ — банклар омонатлари шартларини солиштириш ёки пул ҳақида бўлимидаги умумий қоидаларни олдиндан ўқиб қўйиш мумкин, шошилинчда эмас. Агар жамғармангиз турган банк тебранишдан кейин ёпиқ бўлса, энг яқин очиқ филиални NARXTOP банклар харитаси топишга ёрдам беради.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Фонарни йиллар давомида қуввациз тутишади ва буни фақат қоронғида эслашади.
- Тебраниш пайтида жойида кутиш ўрнига лифтга югуришади.
- Ҳужжатларни битта папкада эмас, квартиранинг турли жойларида сақлашади.
Қисқа жавоблар
Уйда бўлсангиз зилзилада нима қилиш керак?
Деразасиз ички девор ёнида ёки мустаҳкам стол остида туриб, бошингизни қўлларингиз билан ёпинг ва балконга югурманг.
Тебраниш пайтида лифтдан фойдаланиш мумкинми?
Йўқ, тебранишда лифтдан фойдаланилмайди — агар ичида бўлсангиз, ҳамма қават тугмасини босинг ва биринчи очилганда чиқинг.
Тайёр сумкага биринчи навбатда нима солиш керак?
Ҳужжат нусхалари, бироз нақд пул, ишлайдиган батарейкали фонар ва suv — биринчи соатларда керак бўладиган минимум шу.
Тебранишдан кейин дарҳол уйга қайтиш хавфлими?
Кутиб, хонани ёриқ ва газ ҳидига текширган маъқул — кучсизроқ қайта тебранишлар тез-тез бўлади.
Қисқача
- Тебраниш пайтида ички девор ёки стол остида туринг, эшикка югурманг.
- Тебранишда лифтдан ҳеч қандай ҳолатда фойдаланманг.
- Тайёр сумкани олдиндан йиғинг: ҳужжатлар, suv, фонар, аптечка.
- Тўпламни бир неча ойда текшириб туринг — батарейка ва suv бузилади.
- Муҳим ҳужжатлар нусхасини уйдан ташқарида сақланг.
- Тебранишдан кейин электр асбобларини ёқишдан олдин газ ҳидини текширинг.
