Yunusobodda kechasi kvartirada shkafdagi idishlar shaqirladi, karavot bir necha soniya sezilarli tebrandi. Oila sakrab turib eshik tomon yugurdi — vahimada hech kim hujjat yoki suvni eslamadi, ertalab esa yagona fonar yarim yildan beri quvvatsiz turgani ma’lum bo‘ldi. Zilzila kuchsiz va qisqa bo‘ldi, lekin undan keyin «zilzilada nima qilish kerak» degan savol barcha qo‘shnilarda bir xil yangradi.
Toshkent va viloyat seysmik xavfli hudud, tebranishlar muntazam bo‘ladi, kuchlisi esa kamdan-kam. Tayyorgarlik «hozir bo‘ladi» deganidan emas — bir necha oddiy harakat bir kechani oladi, vahimada esa farq soniyalarda hal bo‘ladi.
Zilzila paytida nima qilish, nimalarni tayyor tutish va shoshilinchda hujjatlarni yo‘qotmaslikni ko‘rib chiqamiz.
Zilzila paytida nima qilish kerak?
Xonada bo‘lsangiz — eshikka yugurmang, balkondan sakramang, bu jarohatning eng ko‘p sababi. Derazasiz devor yonida, imkoni bo‘lsa stol ostida tizza cho‘kib, boshni qo‘llar bilan yoping. Tebranishda liftdan foydalanmang — ichida bo‘lsangiz, hamma qavat tugmasini bosing va birinchi ochilganda chiqing.
— Ko‘chada ushlab qolsa-chi? — Binolar, balkonlar va elektr liniyalaridan ochiq joyga o‘ting, tushayotgan karniz va oyna tebranishning o‘zidan ham xavfliroq.
Tebranish tugagandan keyin nima qilish kerak?
Kvartira birinchi qavatda bo‘lsa ham, binoga shoshilmang: tebranishdan keyin ko‘pincha kuchsizroq qayta tolqin bo‘ladi. Elektr asboblarini yoqishdan oldin gaz hidi va ko‘zga ko‘ringan yoriqlar yo‘qligini tekshiring. Gaz hidi sezilsa — svetilnikni bosmang, kranni yoping va ko‘chaga chiqing.
Zilzila uchun tayyor sumkaga nima solish kerak?
- Hujjatlar nusxasi va biroz naqd pulni chiqish oldidagi bitta paketga yig‘ing.
- Zaxira batareykali fonar soling, «har ehtimolga» quvvati tugagan emas.
- Kamida bir kunlik butilkali suv va buzilmaydigan oziq-ovqat tuting.
- Oila odatiy dorilari bilan aptechka va telefon uchun powerbank qo‘shing.
- To‘plamni bir necha oyda tekshiring — suv va batareyka sezilmay buziladi.
Shoshilinchda hujjatlarni qanday yo‘qotmaslik kerak?
Pasport, guvohnoma va kvartira hujjatlarining asl nusxalarini turli tortmalarda emas, chiqish oldidagi bitta papkada tuting — qorong‘ida va vahima ichida ularni izlash noqulay. Muhim qog‘ozlar nusxasini uydan tashqarida saqlash oqilona: bu qanday ishlashi haqida bank seyf katakchasi haqidagi maqolada — u yerga hujjat nusxasini ham qo‘yish mumkin, uyda ularni olib bo‘lmasa.
Tayyor sumka byudjetini qanday hisoblash
Formula: tayyorgarlik byudjeti = kishi boshiga kunlik suv va oziq-ovqat narxi × oila a’zolari soni + aptechka va fonar bir martalik.
Misol: kishi boshiga kunlik suv va oziq-ovqat — taxminan 20 000 so‘m, oilada to‘rt kishi. 20 000 × 4 = 80 000 so‘m kuniga ovqatga. Aptechka va batareykali fonar bir martalik — taxminan 250 000 so‘m. Jami birinchi zaxira uchun — taxminan 330 000 so‘m. Raqamlar shartli, misol uchun — o‘z narxlaringizni qo‘ying.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday | Misol |
|---|---|---|
| Kunlik suv va ovqat | kishi narxi × oila a’zolari | 20 000 × 4 = 80 000 so‘m |
| Aptechka va fonar | bir martalik xarid | 250 000 so‘m |
| Tayyorgarlik jami | ovqat + bir martalik xarid | ≈ 330 000 so‘m |
Bunday holatlar uchun moliyaviy zaxirani kundalik xarajatlardan alohida tutish qulayroq — banklar omonatlari shartlarini solishtirish yoki pul haqida bo‘limidagi umumiy qoidalarni oldindan o‘qib qo‘yish mumkin, shoshilinchda emas. Agar jamg‘armangiz turgan bank tebranishdan keyin yopiq bo‘lsa, eng yaqin ochiq filialni NARXTOP banklar xaritasi topishga yordam beradi.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Fonarni yillar davomida quvvatsiz tutishadi va buni faqat qorong‘ida eslashadi.
- Tebranish paytida joyida kutish o‘rniga liftga yugurishadi.
- Hujjatlarni bitta papkada emas, kvartiraning turli joylarida saqlashadi.
Qisqa javoblar
Uyda bo‘lsangiz zilzilada nima qilish kerak?
Derazasiz ichki devor yonida yoki mustahkam stol ostida turib, boshingizni qo‘llaringiz bilan yoping va balkonga yugurmang.
Tebranish paytida liftdan foydalanish mumkinmi?
Yo‘q, tebranishda liftdan foydalanilmaydi — agar ichida bo‘lsangiz, hamma qavat tugmasini bosing va birinchi ochilganda chiqing.
Tayyor sumkaga birinchi navbatda nima solish kerak?
Hujjat nusxalari, biroz naqd pul, ishlaydigan batareykali fonar va suv — birinchi soatlarda kerak bo‘ladigan minimum shu.
Tebranishdan keyin darhol uyga qaytish xavflimi?
Kutib, xonani yoriq va gaz hidiga tekshirgan ma’qul — kuchsizroq qayta tebranishlar tez-tez bo‘ladi.
Qisqacha
- Tebranish paytida ichki devor yoki stol ostida turing, eshikka yugurmang.
- Tebranishda liftdan hech qanday holatda foydalanmang.
- Tayyor sumkani oldindan yig‘ing: hujjatlar, suv, fonar, aptechka.
- To‘plamni bir necha oyda tekshirib turing — batareyka va suv buziladi.
- Muhim hujjatlar nusxasini uydan tashqarida saqlang.
- Tebranishdan keyin elektr asboblarini yoqishdan oldin gaz hidini tekshiring.
