Темур янги ижарачидан бир ойлик тўлов миқдорида депозит олди — бузилиш ва қарз эҳтимолига қарши. Ярим йилдан сўнг ижарачи ҳеч нарсани бузмасдан ва коммунал қарзсиз кўчиб кетишга қарор қилди. Темур пулни қайтариш учун қидира бошлади — ва депозит аллақачон оддий ижара пули билан бирга кундалик эҳтиёжларга сарфланганини билди. Маошгача қарз олишга тўғри келди.
Бу оддий ва тез-тез учрайдиган хато: ижара шартномасидаги депозит уй эгасининг даромади эмас, ижарачининг вақтинча сақланаётган пули. Уни йиллик даромадни ҳисоблашда ойлик тўлов каби ҳисобга қўшиб бўлмайди.
Демак, депозит уй эгасининг даромадими ёки йўқ
Йўқ, депозит даромад эмас. Бу — ижарачи мол-мулкни бузмаса ва коммунал қарзи бўлмаса, кўчиб кетишда қайтариб оладиган сумма. Қоғозда депозитни умумий ижара даромади устунида эмас, алоҳида қаторда юритиш тўғри. Ижара нархини белгилашдан олдин, ўхшаш эълонларни НАРХТОПъдаги ижара эълонлари бўлимида солиштиринг — депозит миқдори одатда шу нархга қараб танланади.
Депозит қачон даромадга айланади
Депозит фақат аниқ ҳолатларда даромадга айланади: шартномага кўра у бузилиш, зарар ёки ижарачи қарзи ҳисобига кеца, ёки томонлар олдиндан уни охирги ойлик тўлов сифатида ҳисоблашга келишган бўлса. Бундай асослар бўлмаса, бу пул бошқа одамники бўлиб қолади.
Депозитни ҳисобда қандай юритиш керак
Формула содда: уй эгасининг ойлик эркин пули — депозициз, фақат ижара тўловидан харажатларни айириш. Депозит алоҳида қайд этилади: суммаси, қабул қилинган санаси, қайтариш санаси ва шарти.
Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг). Ижарачи 4 000 000 сўм депозит ва биринчи ойлик тўлов 4 000 000 сўм киритди. Иккаласини даромадга қўшса, 8 000 000 сўм топилгандек туюлади. Аслида шу ойнинг даромади — фақат 4 000 000 сўм, қолган 4 000 000 сўмни кўчиб кетишда қайтариш керак.
| Нима ҳисобланади | Қандай ҳисобланади | Мисол |
|---|---|---|
| Кўчиб киришда олинган | тўлов + депозит | 4 000 000 + 4 000 000 = 8 000 000 сўм |
| Ойнинг реал даромади | фақат тўлов, депозициз | 4 000 000 сўм |
| Ижарачи олдидаги мажбурият | қайтарилиши мумкин бўлган депозит | 4 000 000 сўм |
| Ижарачи зарарсиз кўчса якун | депозит тўлиқ қайтарилади | уй эгасида 0 сўм қолади |
Депозитни биринчи кундан даромад деб ҳисобласангиз, ижарачи кўчиб кетадиган пайтга келиб бу сумма осонгина бошқа нарсага сарфланган бўлиб чиқади. Рақамларни ой учун депозициз қайта текшириш учун уй-жой калкулятори қулай.
Депозитни жисмонан қаерда сақлаш керак
Энг осон йўли — депозитни дарҳол алоҳида ҳисоб ёки депозитга ўтказиб, ижарачи кўчиб кетгунча бу пулга тегмаслик: шунда «қайтаришга қаердан оламан» деган савол умуман туғилмайди. Депозит оддий даромад билан бир картада ёца, уни «вақтинча» сарфлаб қўйиш хавфи жуда катта.
Тез-тез эсланадиган таниш воқеа: уй эгаси ижарачи ҳеч нарсани бузмаган бўлса ҳам, депозитни вақтида қайтара олмади — пул аллақачон сарфланган эди. Жанжал қўшниларгача етиб борди ва бутун подезд билан муносабат бузилди, гарчи уй эгаси расман пулни қайтаришга қарши бўлмаса ҳам, у жисмонан қўлида йўқ эди. Шунга ўхшаш жанжаллар ҳақида батафсил — уй эгаси квартира депозитини қайтармаса деган мақолада.
Депозит барибир харажатга кетган бўлса нима қилиш керак
Пул аллақачон сарфланган бўлса, уни қайтариш учун суммани ижарачи кўчиб кетишидан олдин эмас, келажакдаги ойлик тўловлардан олдиндан ажратиб боринг. Ҳисоб жадвалида депозит суммаси яна алоҳида ҳисобда тўлиқ ётиши керак бўлган аниқ санани белгиланг.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Даромадлиликни ҳисоблашда депозитни ойлик даромаднинг бир қисми деб ҳисоблаш.
- Депозитни оддий ижара пули билан бир қаторда кундалик эҳтиёжларга сарфлаш.
- Депозит қайтарилмайдиган шартларни ёзма равишда белгиламаслик.
- Депозит учун алоҳида сақлаш жойи бўлмаслиги, натижада кўчиш пайтига пул топилмаслиги.
Қисқа жавоблар
Ижарачи депозити уй эгасининг даромадими
Йўқ, бу — одатда ижарачи зарарсиз ва қарзсиз кўчиб кетганда қайтариладиган, уй эгасида вақтинча сақланаётган пул.
Депозит қачон уй эгасининг даромадига айланади
Фақат шартномага кўра у зарар, бузилиш ёки ижарачи қарзи ҳисобига кеца, ёки томонлар олдиндан уни охирги ойлик тўлов деб келишган бўлса.
Депозитдан солиқ тўлаш керакми
Депозит юқоридаги асослар билан даромадга айланмагунча, у солиққа тортилмайди — ғайриоддий ҳолат бўлса, бухгалтер ёки солиқ идорасидан аниқлаштиринг.
Ижарачи депозитини қаерда сақлаш яхшироқ
Алоҳида ҳисоб ёки депозитда, оддий ижара пули билан аралаштирмасдан — шунда керак пайтда қайтариш учун пул аниқ топилади.
Депозитни қайтаришга пул етмаса нима қилиш керак
Керакли суммани келажакдаги тўловлардан олдиндан ажратинг ва депозит яна тўлиқ алоҳида ётиши керак бўлган аниқ санани ўзингизга белгиланг.
Қисқача
- Депозит уй эгасининг даромади эмас, ижарачининг вақтинча сақланаётган пули.
- Ушлаб қолиш шартлари келмагунча, депозит даромадлилик ва даромад ҳисобига кирмайди.
- Депозитни жорий даромаддан алоҳида сақлаш — уни тасодифан сарфлаб қўймасликнинг энг осон йўли.
- Депозитни ушлаб қолиш шартларининг ёзма бўлиши иккала томонни ҳам кўчиш пайтидаги жанжалдан асрайди.
- Олдиндан ажратилган сумма охирги лаҳзада пул қидиришдан қутқаради.
