Temur yangi ijarachidan bir oylik to‘lov miqdorida depozit oldi — buzilish va qarz ehtimoliga qarshi. Yarim yildan so‘ng ijarachi hech narsani buzmasdan va kommunal qarzsiz ko‘chib ketishga qaror qildi. Temur pulni qaytarish uchun qidira boshladi — va depozit allaqachon oddiy ijara puli bilan birga kundalik ehtiyojlarga sarflanganini bildi. Maoshgacha qarz olishga to‘g‘ri keldi.
Bu oddiy va tez-tez uchraydigan xato: ijara shartnomasidagi depozit uy egasining daromadi emas, ijarachining vaqtincha saqlanayotgan puli. Uni yillik daromadni hisoblashda oylik to‘lov kabi hisobga qo‘shib bo‘lmaydi.
Demak, depozit uy egasining daromadimi yoki yo‘q
Yo‘q, depozit daromad emas. Bu — ijarachi mol-mulkni buzmasa va kommunal qarzi bo‘lmasa, ko‘chib ketishda qaytarib oladigan summa. Qog‘ozda depozitni umumiy ijara daromadi ustunida emas, alohida qatorda yuritish to‘g‘ri. Ijara narxini belgilashdan oldin, o‘xshash e’lonlarni NARXTOP’dagi ijara e’lonlari bo‘limida solishtiring — depozit miqdori odatda shu narxga qarab tanlanadi.
Depozit qachon daromadga aylanadi
Depozit faqat aniq holatlarda daromadga aylanadi: shartnomaga ko‘ra u buzilish, zarar yoki ijarachi qarzi hisobiga ketsa, yoki tomonlar oldindan uni oxirgi oylik to‘lov sifatida hisoblashga kelishgan bo‘lsa. Bunday asoslar bo‘lmasa, bu pul boshqa odamniki bo‘lib qoladi.
Depozitni hisobda qanday yuritish kerak
Formula sodda: uy egasining oylik erkin puli — depozitsiz, faqat ijara to‘lovidan xarajatlarni ayirish. Depozit alohida qayd etiladi: summasi, qabul qilingan sanasi, qaytarish sanasi va sharti.
Misol (raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying). Ijarachi 4 000 000 so‘m depozit va birinchi oylik to‘lov 4 000 000 so‘m kiritdi. Ikkalasini daromadga qo‘shsa, 8 000 000 so‘m topilgandek tuyuladi. Aslida shu oyning daromadi — faqat 4 000 000 so‘m, qolgan 4 000 000 so‘mni ko‘chib ketishda qaytarish kerak.
| Nima hisoblanadi | Qanday hisoblanadi | Misol |
|---|---|---|
| Ko‘chib kirishda olingan | to‘lov + depozit | 4 000 000 + 4 000 000 = 8 000 000 so‘m |
| Oyning real daromadi | faqat to‘lov, depozitsiz | 4 000 000 so‘m |
| Ijarachi oldidagi majburiyat | qaytarilishi mumkin bo‘lgan depozit | 4 000 000 so‘m |
| Ijarachi zararsiz ko‘chsa yakun | depozit to‘liq qaytariladi | uy egasida 0 so‘m qoladi |
Depozitni birinchi kundan daromad deb hisoblasangiz, ijarachi ko‘chib ketadigan paytga kelib bu summa osongina boshqa narsaga sarflangan bo‘lib chiqadi. Raqamlarni oy uchun depozitsiz qayta tekshirish uchun uy-joy kalkulyatori qulay.
Depozitni jismonan qayerda saqlash kerak
Eng oson yo‘li — depozitni darhol alohida hisob yoki depozitga o‘tkazib, ijarachi ko‘chib ketguncha bu pulga tegmaslik: shunda «qaytarishga qayerdan olaman» degan savol umuman tug‘ilmaydi. Depozit oddiy daromad bilan bir kartada yotsa, uni «vaqtincha» sarflab qo‘yish xavfi juda katta.
Tez-tez eslanadigan tanish voqea: uy egasi ijarachi hech narsani buzmagan bo‘lsa ham, depozitni vaqtida qaytara olmadi — pul allaqachon sarflangan edi. Janjal qo‘shnilargacha yetib bordi va butun podezd bilan munosabat buzildi, garchi uy egasi rasman pulni qaytarishga qarshi bo‘lmasa ham, u jismonan qo‘lida yo‘q edi. Shunga o‘xshash janjallar haqida batafsil — uy egasi kvartira depozitini qaytarmasa degan maqolada.
Depozit baribir xarajatga ketgan bo‘lsa nima qilish kerak
Pul allaqachon sarflangan bo‘lsa, uni qaytarish uchun summani ijarachi ko‘chib ketishidan oldin emas, kelajakdagi oylik to‘lovlardan oldindan ajratib boring. Hisob jadvalida depozit summasi yana alohida hisobda to‘liq yotishi kerak bo‘lgan aniq sanani belgilang.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Daromadlilikni hisoblashda depozitni oylik daromadning bir qismi deb hisoblash.
- Depozitni oddiy ijara puli bilan bir qatorda kundalik ehtiyojlarga sarflash.
- Depozit qaytarilmaydigan shartlarni yozma ravishda belgilamaslik.
- Depozit uchun alohida saqlash joyi bo‘lmasligi, natijada ko‘chish paytiga pul topilmasligi.
Qisqa javoblar
Ijarachi depoziti uy egasining daromadimi
Yo‘q, bu — odatda ijarachi zararsiz va qarzsiz ko‘chib ketganda qaytariladigan, uy egasida vaqtincha saqlanayotgan pul.
Depozit qachon uy egasining daromadiga aylanadi
Faqat shartnomaga ko‘ra u zarar, buzilish yoki ijarachi qarzi hisobiga ketsa, yoki tomonlar oldindan uni oxirgi oylik to‘lov deb kelishgan bo‘lsa.
Depozitdan soliq to‘lash kerakmi
Depozit yuqoridagi asoslar bilan daromadga aylanmaguncha, u soliqqa tortilmaydi — g‘ayrioddiy holat bo‘lsa, buxgalter yoki soliq idorasidan aniqlashtiring.
Ijarachi depozitini qayerda saqlash yaxshiroq
Alohida hisob yoki depozitda, oddiy ijara puli bilan aralashtirmasdan — shunda kerak paytda qaytarish uchun pul aniq topiladi.
Depozitni qaytarishga pul yetmasa nima qilish kerak
Kerakli summani kelajakdagi to‘lovlardan oldindan ajrating va depozit yana to‘liq alohida yotishi kerak bo‘lgan aniq sanani o‘zingizga belgilang.
Qisqacha
- Depozit uy egasining daromadi emas, ijarachining vaqtincha saqlanayotgan puli.
- Ushlab qolish shartlari kelmaguncha, depozit daromadlilik va daromad hisobiga kirmaydi.
- Depozitni joriy daromaddan alohida saqlash — uni tasodifan sarflab qo‘ymaslikning eng oson yo‘li.
- Depozitni ushlab qolish shartlarining yozma bo‘lishi ikkala tomonni ham ko‘chish paytidagi janjaldan asraydi.
- Oldindan ajratilgan summa oxirgi lahzada pul qidirishdan qutqaradi.
