Алимент қарзи — бу шунчаки ўтказиб юборилган тўловлар эмас, балки тўпланадиган, ўсадиган ва ўз-ўзидан йўқолмайдиган сумма. Кўпчилик жимгина тўламаса, ҳаммаси қандайдир йўл билан тарқаб кетади деб ўйлайди. Аксинча: қарз қайд этилади, унга пеня қўшилади, тўламайдиганга эса вақт ўтиши билан тобора қаттиқроқ чоралар қўлланади.
Икки томонни ҳалол кўриб чиқамиз. Олувчига қарзни ишлатиб, болага пулни қайтаришни билиш муҳим. Ҳақиқатан вақтинча пули йўқ қарздорга эса сукут энг ёмон йўл эканини ва ўзини чуқурга тортмайдиган қонуний йўллар борлигини тушуниш муҳим.
Аввал қарз умуман қандай пайдо бўлиши ва нега у кўринганидан хавфлироқлиги ҳақида.
Алимент қарзи қандай тўпланади
Қарз келишув ёки суд қарори бўйича тўловлар тўхтаган жойда бошланади. Ҳар бир пулсиз ой суммага қўшилади. Алимент қатъий суммада бўлган бўлса, қарз шунга қараб ҳисобланади. Бу даромаддан улуш бўлса, қарз ўтказиб юборилган даврдаги иш ҳақидан келиб чиқиб ҳисобланади.
Хавфи шундаки, қарз музлаб қолмайди. Асосий суммага одатда кечиккани учун пеня қўшилади — яъни одам қанча чўзса, охирида шунча кўп қарздор бўлади. Пеня ҳисоблаш тартиби ва миқдорини юрист ёки ижро хизматида аниқланг: қоидалар ўзгаради ва бу ерда аниқ рақам айтиш ҳалол бўлмайди.
Бу тўламаганга нима хавф солади
Қарз кичик экан, ҳеч қандай хавф йўқдек туюлади. Аммо одам бўйин товлашда давом этгани сари чоралар кучаяди. Умумий тарзда оқибатлар шундай:
- қарз пеня билан бирга ўсади ва ўз-ўзидан ҳисобдан чиқмайди;
- ундирув маош, даромад, ҳисоблар ва мол-мулкка қаратилади;
- қасддан бўйин товловчига қўшимча чекловлар ва таъсир чоралари қўлланади;
- иш чекловларга еца, обрў бузилади ва банклар билан муносабат мураккаблашади.
Аниқ чоралар тўплами ва уларнинг асослари қонун ва бўйин товлаш даражасига боғлиқ, шунинг учун аниқ рўйхат учун юристга боринг. Пул қандай из қолдириши ва нега даромадни узоқ яшириш қийинлиги шахсий молия мақоласида ҳалол тасвирланган.
Олувчи нима қилиши керак
Иккинчи томон тўлашни тўхтатган бўлса, қарз кўтариб бўлмас даражага ўсишини кутмай, дарров ҳаракат қилган маъқул.
- Тўлов қайси ойдан тўхтаганини қайд этинг ва далилларни — кўчирма, ёзишмани — сақланг.
- Нотариал келишув ёки суд қарори бўлса, унинг ижросига мурожаат қилинг.
- Асос ҳали бўлмаса, аввал алиментни тайинлатиб, кейин ундиришга эришинг.
- Фақат жорий тўловларни эмас, ўтказиб юборилган даврни ҳисобга олиб қарз ҳисобини талаб қилинг.
Ҳужжациз «кейин ҳаммасини бирдан бераман» деган оғзаки ваъдаларга рози бўлманг — уларнинг қадри йўқ. Иш давом этар экан ўз бюджетингизни қандай ушлаб туришни ажралишдан кейинги молия мақоласи кўрсатади. Оилада шаффоф пулни олдиндан қуришга эса умумий оила бюджети мақоласи ёрдам беради.
Пули йўқ қарздор нима қилиши керак
Ҳалол ҳолат ҳам бўлади: одам ишдан айрилди, касал бўлди, даромади кескин тушди. Бу ерда асосийсини тушуниш муҳим — эски қарор амал қилар экан, қарз барибир тўпланади. Жим туриб умид қилиб бўлмайди. Тўғри йўл бошқа:
- ғойиб бўлмай, даромад тушган бўлса миқдорни қайта кўриш масаласини расман қўйиш;
- бўйин товламаётганингизни, балки қийинчиликдалигингизни кўрсатиш учун ҳеч бўлмаса бир қисмини тўлаш;
- даромад камайганини тасдиқловчи ҳужжатларни сақлаш — улар қайта кўришда асқотади;
- янги тўловни кўтара олишингизни ҳисобламай, қарзни ёпиш учун кўр-кўрона кредит олмаслик.
«Тўлай олмаяпман ва буни очиқ ҳал қиляпман» билан «яшириняпман ва бўйин товлаяпман» ўртасидаги фарқ жуда катта. Биринчиси миқдорни қайта кўришга, иккинчиси қарз ўсиши ва қаттиқ чораларга олиб боради.
Қарз вақт ўтиши билан ҳисобдан чиқадими
Шунчаки кутиб турсам қарз «ёниб кетади» деб умид қилиш ёмон фикр. Болани таъминлаш мажбурияти ота-она яширинганидан йўқолмайди. Бола улғайгандан кейин ҳам ўтган йиллар учун тўпланган қарз одатда ҳеч қаерга кетмайди ва уни талаб қилиш мумкин.
Аниқ ишга ва қонунга боғлиқ нозик жиҳатлар ва истиснолар бор, шунинг учун аниқ муддат ва шартларни юристда аниқланг. Умумий тамойил оддий: вақт қарздорнинг фойдасига эмас, зиёнига ишлайди.
| Қарздор йўли | Нимага олиб келади |
|---|---|
| Яшириниш ва жим туриш | Қарз ва пеня ўсади, чоралар қўлланади |
| Бир қисмини тўлаб, қайта кўриш сўраш | Миқдорни қонуний камайтириш имкони |
| Қарз ўзи ҳисобдан чиқишини кутиш | Одатда чиқмайди, яна тўпланади |
Воситачилардан эҳтиёт бўлинг
Қарз мавзуси атрофида судсиз ва ҳужжациз «алиментни ҳисобдан чиқариб бераман» ёки «бутун қарзни фоизга ундириб бераман» деб ваъда қилувчи одамлар айланади. Бу икки томондан ҳам фирибгарлар тузоғи: қарздорга қутулишни, олувчига тез пулни ваъда қилади. Бундай алдов белгилари фирибгарлар ва пул мақоласида кўрсатилган. Қарз бўйича ҳақиқий масалалар ижро хизмати, суд ва нотариус орқали ҳал қилинади, юристни эса хизматлар бўлимидан қидиринг.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Жимгина тўламаса, қарз ўзи йўқолади деб ўйлаш.
- Расман қайта кўриш сўраш ўрнига даромадни яшириш.
- Тўлов қайси ойдан тўхтаганини қайд этмаслик.
- Ҳужжациз «қарзни фоизга ҳисобдан чиқараман» ваъдаларига ишониш.
- Янги тўловни ҳисобламай, қарзни ёпишга кредит олиш.
- Қарз ҳисоби ўрнига оғзаки «кейин ҳаммасини қайтараман»га рози бўлиш.
Қисқа жавоблар
Тўламаса, қарз ўсадими
Ҳа. Ҳар бир ўтказиб юборилган ой суммага қўшилади ва одатда устига пеня ҳисобланади. Қанча чўзилса, охирида шунча кўп қайтаришга тўғри келади.
Алимент тўламаслик нимаси билан хавфли
Маош, даромад ва мол-мулкдан ундириш, пеня ҳисоблаш ва қасддан бўйин товловчига қўшимча чоралар билан. Аниқ рўйхатни юристда аниқланг.
Ростдан пул бўлмаса нима қилиш керак
Яширинмай, миқдорни қайта кўриш масаласини расман қўйиш ва ҳеч бўлмаса бир қисмини тўлаш. Даромад тушгани ҳақидаги ҳужжатларни сақланг — улар қайта кўришга керак.
Кутиб турсам қарз ҳисобдан чиқадими
Одатда йўқ. Ўтган йиллар учун тўпланган қарз бола улғайгандан кейин ҳам, қоида тариқасида, сақланади. Муддат ва истисноларни юристда аниқланг.
Қарзни бўлиб тўлашга келишиш мумкинми
Баъзан томонлар тўлаш жадвалига келишади, лекин буни оғзаки эмас, ҳужжат билан расмийлаштиради. Қоғозсиз оғзаки ваъдалар ҳеч нарсани кафолатламайди.
Қисқача
- Алимент қарзи тўпланади ва пеня орттиради, ўзи йўқолмайди.
- Бўйин товлаш ундирув ва қўшимча чораларга олиб келади.
- Олувчига — тўхтатилган ойни қайд этиб, қарз ҳисобини талаб қилиш.
- Пулсиз қарздорга — яширинмай, очиқ қайта кўриш сўраш.
- «Қарзни ҳисобдан чиқараман» дейдиган воситачилар — эҳтиёт бўлиш сабаби.
Суммалар ва толовларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кориш қулай.
