Aliment qarzi — bu shunchaki o‘tkazib yuborilgan to‘lovlar emas, balki to‘planadigan, o‘sadigan va o‘z-o‘zidan yo‘qolmaydigan summa. Ko‘pchilik jimgina to‘lamasa, hammasi qandaydir yo‘l bilan tarqab ketadi deb o‘ylaydi. Aksincha: qarz qayd etiladi, unga penya qo‘shiladi, to‘lamaydiganga esa vaqt o‘tishi bilan tobora qattiqroq choralar qo‘llanadi.
Ikki tomonni halol ko‘rib chiqamiz. Oluvchiga qarzni ishlatib, bolaga pulni qaytarishni bilish muhim. Haqiqatan vaqtincha puli yo‘q qarzdorga esa sukut eng yomon yo‘l ekanini va o‘zini chuqurga tortmaydigan qonuniy yo‘llar borligini tushunish muhim.
Avval qarz umuman qanday paydo bo‘lishi va nega u ko‘ringanidan xavfliroqligi haqida.
Aliment qarzi qanday to‘planadi
Qarz kelishuv yoki sud qarori bo‘yicha to‘lovlar to‘xtagan joyda boshlanadi. Har bir pulsiz oy summaga qo‘shiladi. Aliment qat’iy summada bo‘lgan bo‘lsa, qarz shunga qarab hisoblanadi. Bu daromaddan ulush bo‘lsa, qarz o‘tkazib yuborilgan davrdagi ish haqidan kelib chiqib hisoblanadi.
Xavfi shundaki, qarz muzlab qolmaydi. Asosiy summaga odatda kechikkani uchun penya qo‘shiladi — ya’ni odam qancha cho‘zsa, oxirida shuncha ko‘p qarzdor bo‘ladi. Penya hisoblash tartibi va miqdorini yurist yoki ijro xizmatida aniqlang: qoidalar o‘zgaradi va bu yerda aniq raqam aytish halol bo‘lmaydi.
Bu to‘lamaganga nima xavf soladi
Qarz kichik ekan, hech qanday xavf yo‘qdek tuyuladi. Ammo odam bo‘yin tovlashda davom etgani sari choralar kuchayadi. Umumiy tarzda oqibatlar shunday:
- qarz penya bilan birga o‘sadi va o‘z-o‘zidan hisobdan chiqmaydi;
- undiruv maosh, daromad, hisoblar va mol-mulkka qaratiladi;
- qasddan bo‘yin tovlovchiga qo‘shimcha cheklovlar va ta’sir choralari qo‘llanadi;
- ish cheklovlarga yetsa, obro‘ buziladi va banklar bilan munosabat murakkablashadi.
Aniq choralar to‘plami va ularning asoslari qonun va bo‘yin tovlash darajasiga bog‘liq, shuning uchun aniq ro‘yxat uchun yuristga boring. Pul qanday iz qoldirishi va nega daromadni uzoq yashirish qiyinligi shaxsiy moliya maqolasida halol tasvirlangan.
Oluvchi nima qilishi kerak
Ikkinchi tomon to‘lashni to‘xtatgan bo‘lsa, qarz ko‘tarib bo‘lmas darajaga o‘sishini kutmay, darrov harakat qilgan ma’qul.
- To‘lov qaysi oydan to‘xtaganini qayd eting va dalillarni — ko‘chirma, yozishmani — saqlang.
- Notarial kelishuv yoki sud qarori bo‘lsa, uning ijrosiga murojaat qiling.
- Asos hali bo‘lmasa, avval alimentni tayinlatib, keyin undirishga erishing.
- Faqat joriy to‘lovlarni emas, o‘tkazib yuborilgan davrni hisobga olib qarz hisobini talab qiling.
Hujjatsiz «keyin hammasini birdan beraman» degan og‘zaki va’dalarga rozi bo‘lmang — ularning qadri yo‘q. Ish davom etar ekan o‘z byudjetingizni qanday ushlab turishni ajralishdan keyingi moliya maqolasi ko‘rsatadi. Oilada shaffof pulni oldindan qurishga esa umumiy oila byudjeti maqolasi yordam beradi.
Puli yo‘q qarzdor nima qilishi kerak
Halol holat ham bo‘ladi: odam ishdan ayrildi, kasal bo‘ldi, daromadi keskin tushdi. Bu yerda asosiysini tushunish muhim — eski qaror amal qilar ekan, qarz baribir to‘planadi. Jim turib umid qilib bo‘lmaydi. To‘g‘ri yo‘l boshqa:
- g‘oyib bo‘lmay, daromad tushgan bo‘lsa miqdorni qayta ko‘rish masalasini rasman qo‘yish;
- bo‘yin tovlamayotganingizni, balki qiyinchilikdaligingizni ko‘rsatish uchun hech bo‘lmasa bir qismini to‘lash;
- daromad kamayganini tasdiqlovchi hujjatlarni saqlash — ular qayta ko‘rishda asqotadi;
- yangi to‘lovni ko‘tara olishingizni hisoblamay, qarzni yopish uchun ko‘r-ko‘rona kredit olmaslik.
«To‘lay olmayapman va buni ochiq hal qilyapman» bilan «yashirinyapman va bo‘yin tovlayapman» o‘rtasidagi farq juda katta. Birinchisi miqdorni qayta ko‘rishga, ikkinchisi qarz o‘sishi va qattiq choralarga olib boradi.
Qarz vaqt o‘tishi bilan hisobdan chiqadimi
Shunchaki kutib tursam qarz «yonib ketadi» deb umid qilish yomon fikr. Bolani ta’minlash majburiyati ota-ona yashiringanidan yo‘qolmaydi. Bola ulg‘aygandan keyin ham o‘tgan yillar uchun to‘plangan qarz odatda hech qayerga ketmaydi va uni talab qilish mumkin.
Aniq ishga va qonunga bog‘liq nozik jihatlar va istisnolar bor, shuning uchun aniq muddat va shartlarni yuristda aniqlang. Umumiy tamoyil oddiy: vaqt qarzdorning foydasiga emas, ziyoniga ishlaydi.
| Qarzdor yo‘li | Nimaga olib keladi |
|---|---|
| Yashirinish va jim turish | Qarz va penya o‘sadi, choralar qo‘llanadi |
| Bir qismini to‘lab, qayta ko‘rish so‘rash | Miqdorni qonuniy kamaytirish imkoni |
| Qarz o‘zi hisobdan chiqishini kutish | Odatda chiqmaydi, yana to‘planadi |
Vositachilardan ehtiyot bo‘ling
Qarz mavzusi atrofida sudsiz va hujjatsiz «alimentni hisobdan chiqarib beraman» yoki «butun qarzni foizga undirib beraman» deb va’da qiluvchi odamlar aylanadi. Bu ikki tomondan ham firibgarlar tuzog‘i: qarzdorga qutulishni, oluvchiga tez pulni va’da qiladi. Bunday aldov belgilari firibgarlar va pul maqolasida ko‘rsatilgan. Qarz bo‘yicha haqiqiy masalalar ijro xizmati, sud va notarius orqali hal qilinadi, yuristni esa xizmatlar bo‘limidan qidiring.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Jimgina to‘lamasa, qarz o‘zi yo‘qoladi deb o‘ylash.
- Rasman qayta ko‘rish so‘rash o‘rniga daromadni yashirish.
- To‘lov qaysi oydan to‘xtaganini qayd etmaslik.
- Hujjatsiz «qarzni foizga hisobdan chiqaraman» va’dalariga ishonish.
- Yangi to‘lovni hisoblamay, qarzni yopishga kredit olish.
- Qarz hisobi o‘rniga og‘zaki «keyin hammasini qaytaraman»ga rozi bo‘lish.
Qisqa javoblar
To‘lamasa, qarz o‘sadimi
Ha. Har bir o‘tkazib yuborilgan oy summaga qo‘shiladi va odatda ustiga penya hisoblanadi. Qancha cho‘zilsa, oxirida shuncha ko‘p qaytarishga to‘g‘ri keladi.
Aliment to‘lamaslik nimasi bilan xavfli
Maosh, daromad va mol-mulkdan undirish, penya hisoblash va qasddan bo‘yin tovlovchiga qo‘shimcha choralar bilan. Aniq ro‘yxatni yuristda aniqlang.
Rostdan pul bo‘lmasa nima qilish kerak
Yashirinmay, miqdorni qayta ko‘rish masalasini rasman qo‘yish va hech bo‘lmasa bir qismini to‘lash. Daromad tushgani haqidagi hujjatlarni saqlang — ular qayta ko‘rishga kerak.
Kutib tursam qarz hisobdan chiqadimi
Odatda yo‘q. O‘tgan yillar uchun to‘plangan qarz bola ulg‘aygandan keyin ham, qoida tariqasida, saqlanadi. Muddat va istisnolarni yuristda aniqlang.
Qarzni bo‘lib to‘lashga kelishish mumkinmi
Ba’zan tomonlar to‘lash jadvaliga kelishadi, lekin buni og‘zaki emas, hujjat bilan rasmiylashtiradi. Qog‘ozsiz og‘zaki va’dalar hech narsani kafolatlamaydi.
Qisqacha
- Aliment qarzi to‘planadi va penya orttiradi, o‘zi yo‘qolmaydi.
- Bo‘yin tovlash undiruv va qo‘shimcha choralarga olib keladi.
- Oluvchiga — to‘xtatilgan oyni qayd etib, qarz hisobini talab qilish.
- Pulsiz qarzdorga — yashirinmay, ochiq qayta ko‘rish so‘rash.
- «Qarzni hisobdan chiqaraman» deydigan vositachilar — ehtiyot bo‘lish sababi.
Summalar va tolovlarni NARXTOP kalkulyatorida hisoblab korish qulay.
