Ота қизининг бошқа шаҳарга кўчиши учун пул йиғди ва уни қаерга қўйишни ҳал қила олмади — банкка омонатга қўйишми ёки офисдаги ҳамкасби айтган облигациягами. Омонат ёки облигация — орттирган пули бор ва уни ортиқча фоиз учун таваккал қилишни истамайдиган оддий одам учун қайси бири фойдали.
Қисқа жавоб: омонат оддийроқ ва таниш, пул белгиланган сумма доирасида суғурталанган, даромад эса олдиндан қатъий белгиланган. Облигация бир хил муддатда баъзан бироз кўпроқ даромад беради, аммо қоғозни ким чиқарганини тушунишни талаб қилади ва эмитент тўлай олмаса ёки муддатидан олдин сотилса нархи тушиб кетиши мумкин.
Бу икки воситанинг асосий фарқини, ҳар бири бўйича даромадни қандай ҳисоблашни ва қайси ҳолатда нимани танлаш оқилона эканини кўриб чиқамиз.
Омонат ва облигация оддий сўз билан нима
Омонат — бу сиз банкка муайян муддатга ёки талаб қилиб олингунча фоизга сақлашга берадиган пул. Облигация эса аслида компания ёки давлатнинг қарз тилхати: сиз уларга қарзга пул берасиз, улар эса муддат охирида суммани қайтариш ва шу даврда купон, яъни фоиз тўлашга мажбур бўлади. Омонат очиш ва банклар ставкаларини солиштириш учун NARXTOP омонатлар бўлими бор.
Омонат ва облигация хавф бўйича нимаси билан фарқ қилади
Банкдаги омонат одатда давлат томонидан муайян сумма доирасида суғурталанган, шунинг учун банкда муаммо бўлса ҳам омонатчи шу чегарада пулини қайтариб олади. Облигацияда эса бундай тўғридан-тўғри давлат кафолати йўқ: эмитент-компания қийинчиликка дуч келса, купон тўланмаслиги, қарзнинг ўзи эса муддатида қайтмаслиги мумкин. Эмитент қанчалик ишончли бўлса, унинг облигациялари даромади одатда шунчалик паст бўлади, ва аксинча.
Таниш воқеа: ҳамкасбим юқорироқ фоиз учун кам танилган компания облигациясига жамғарманинг бир қисмини қўйди, бир йилдан кейин тўловлар кечикаётганини билди — пул қайтди, аммо дарров эмас ва асабларга тегиб.
Омонат ва облигация орасида танлашда нимага қараш керак
Учта нарсага қаранг: пул билан қанча муддатга хайрлашишга тайёрлигингиз, кимга ишонаётганингизнинг ишончлилиги ва суммани зарасиз тезда қайтариб олиш имконияти сиз учун қанчалик муҳимлиги. Пул кутилмаганда керак бўлиб қолиши мумкин бўлса, уни зарар хавфи билан сотишга тўғри келадиган воситада эмас, оддийроқ ва очиқроқ шаклда ушлаган маъқул. Турли банкларнинг амалдаги омонат ставкаларини NARXTOP банклар бўлимида солиштириш мумкин. Сумманинг бир қисми валютада бўлса, даромадни бир хил бирликда солиштиришдан олдин NARXTOP валюта саҳифасидаги курсни текшириб олиш фойдали.
Омонат ва облигация бўйича даромадни қандай ҳисоблаш керак
Формула сўз билан: давр учун даромад қўйилган суммани ставкага ва пул ётган йил улушига кўпайтиришга тенг. Рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизникини қўйинг.
Биринчи мисол, омонат: сумма 10 000 000 сўм, ставка шартли йилига 18 фоиз, олти ойга. 10 000 000 ни 0,18 га кўпайтирсак йилига 1 800 000, олти ойга эса 900 000 сўм фоиз чиқади.
Иккинчи мисол, облигация: худди шу 10 000 000 сўм шартли йилига 20 фоизли купонли облигацияга шу муддатга қўйилган. 10 000 000 ни 0,20 га кўпайтирсак йилига 2 000 000, олти ойга — 1 000 000 сўм, яъни омонатдан 100 000 сўм кўпроқ, аммо эмитент бўйича қўшимча хавф билан. Ўз жамғариш вариантларингизни NARXTOP калкулятори орқали баҳолаш қулай.
Пул муддатидан олдин керак бўлса нима қилиш керак
Омонатни муддатидан олдин ёпиш одатда фоизни минимал ставка бўйича қайта ҳисоблаш ёки уни бутунлай йўқотиш демакдир — шартлари ҳар бир банкда ўзига хос. Облигацияни муддатидан олдин сотиш эса унга талаб бор-йўқлигига боғлиқ: нархи сиз тўлаган суммадан паст бўлиши мумкин, шунда йўқотиш энди фоизда эмас, қўйилган сумманинг ўзида бўлади. Шунинг учун иккала воситага ҳам муддатидан олдин аниқ керак бўлмайдиган пулни қўйиш оқилона, кутилмаган харажатлар учун эса алоҳида захира ушланг — унинг ҳажми ҳақида молиявий ёстиқча ҳақидаги материал бор.
Пулни бир вақтда ҳам омонатда, ҳам облигацияда ушлаш мумкинми
Ҳа, ва кўпчилик шундай қилади: сумманинг бир қисмини ишончли ва башорат қилинадиган асос сифатида омонатда, бир қисмини эса бироз юқорироқ даромад учун, қўшимча хавфни тушунган ҳолда, облигацияда ушлайди. Бундай тақсимот барча жамғарма битта восита ва битта хавфда қолиб кетиш эҳтимолини камайтиради. Даромадни харажат ва турли жамғарма турлари ўртасида умуман қандай тақсимлашни NARXTOP шахсий молия бўлими кўриб чиқади.
Омонат ва облигацияни солиштириш
| Параметр | Омонат | Облигация |
|---|---|---|
| Қайтариш кафолати | Сумма доирасида суғурта | Эмитентнинг ишончлилигига боғлиқ |
| Даромад | Одатда паст, олдиндан белгиланган | Юқорироқ бўлиши мумкин, аммо хавф билан |
| Муддатидан олдин чиқиш | Фоизни қайта ҳисоблаш ёки йўқотиш | Бозор нархида сотиш, зарар хавфи |
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Юқори ставка учун барча жамғармани нотаниш битта компания облигациясига қўйиш.
- Омонат очишдан олдин уни муддатидан олдин ёпиш шартларини ўқимаслик.
- Омонатнинг кафолатланган ставкасини облигациянинг кафолатланмаган даромади билан аралаштириб юбориш.
- Иккала воситага ҳам бир ойдан кейин керак бўлиши мумкин бўлган пулни қўйиш.
Қисқа жавоблар
Омонат ёки облигация қайси бири фойдали
Аниқ жавоб йўқ: омонат ишончлироқ ва оддийроқ, облигация кўпроқ даромад бериши мумкин, аммо эмитент бўйича қўшимча хавф билан, танлов таваккал қилишга тайёрлигингизга боғлиқ.
Облигация ҳам омонат каби суғурталанадими
Одатда йўқ, облигация бўйича тўғридан-тўғри давлат суғуртаси кўзда тутилмаган, хавф инвесторнинг зиммасида.
Омонатда пул йўқолиши мумкинми
Суғурталанган сумма доирасида хавф минимал, аммо муддатидан олдин ёпилса фоизнинг бир қисми йўқолиши мумкин.
Облигация эмитенти тўлай олмаса нима бўлади
Инвестор купонни ёки қўйилган сумманинг бир қисмини олмай қолиш хавфига эга, шунинг учун эмитентнинг ишончлилигини олдиндан баҳолаш муҳим.
Облигацияга қанча суммадан бошлаб сармоя киритиш маънога эга
Ягона чегара йўқ, воситани тушуниб олгунингизча йўқотилишига хотиржам қарайдиган суммадан бошлаган маъқул.
Қисқача
- Омонат оддийроқ, танишроқ ва одатда белгиланган сумма доирасида суғурталанган.
- Облигация кўпроқ даромад бериши мумкин, аммо эмитент бўйича хавф қўшади.
- Даромад суммани ставкага ва сақлаш муддати улушига кўпайтириб ҳисобланади.
- Иккала воситадан ҳам муддатидан олдин чиқиш одатда даромаднинг бир қисмини йўқотиш билан боғлиқ.
- Жамғармани омонат ва облигация орасида бўлиш, ҳаммасини биттасига қўймаслик оқилона.
- Аниқ ставка, купон ва шартларни сармоя киритишдан олдин банк ёки брокерда аниқлаштиринг.
