Ota qizining boshqa shaharga ko‘chishi uchun pul yig‘di va uni qayerga qo‘yishni hal qila olmadi — bankka omonatga qo‘yishmi yoki ofisdagi hamkasbi aytgan obligatsiyagami. Omonat yoki obligatsiya — orttirgan puli bor va uni ortiqcha foiz uchun tavakkal qilishni istamaydigan oddiy odam uchun qaysi biri foydali.
Qisqa javob: omonat oddiyroq va tanish, pul belgilangan summa doirasida sug‘urtalangan, daromad esa oldindan qat‘iy belgilangan. Obligatsiya bir xil muddatda ba‘zan biroz ko‘proq daromad beradi, ammo qog‘ozni kim chiqarganini tushunishni talab qiladi va emitent to‘lay olmasa yoki muddatidan oldin sotilsa narxi tushib ketishi mumkin.
Bu ikki vositaning asosiy farqini, har biri bo‘yicha daromadni qanday hisoblashni va qaysi holatda nimani tanlash oqilona ekanini ko‘rib chiqamiz.
Omonat va obligatsiya oddiy so‘z bilan nima
Omonat — bu siz bankka muayyan muddatga yoki talab qilib olinguncha foizga saqlashga beradigan pul. Obligatsiya esa aslida kompaniya yoki davlatning qarz tilxati: siz ularga qarzga pul berasiz, ular esa muddat oxirida summani qaytarish va shu davrda kupon, ya‘ni foiz to‘lashga majbur bo‘ladi. Omonat ochish va banklar stavkalarini solishtirish uchun NARXTOP omonatlar bo‘limi bor.
Omonat va obligatsiya xavf bo‘yicha nimasi bilan farq qiladi
Bankdagi omonat odatda davlat tomonidan muayyan summa doirasida sug‘urtalangan, shuning uchun bankda muammo bo‘lsa ham omonatchi shu chegarada pulini qaytarib oladi. Obligatsiyada esa bunday to‘g‘ridan-to‘g‘ri davlat kafolati yo‘q: emitent-kompaniya qiyinchilikka duch kelsa, kupon to‘lanmasligi, qarzning o‘zi esa muddatida qaytmasligi mumkin. Emitent qanchalik ishonchli bo‘lsa, uning obligatsiyalari daromadi odatda shunchalik past bo‘ladi, va aksincha.
Tanish voqea: hamkasbim yuqoriroq foiz uchun kam tanilgan kompaniya obligatsiyasiga jamg‘armaning bir qismini qo‘ydi, bir yildan keyin to‘lovlar kechikayotganini bildi — pul qaytdi, ammo darrov emas va asablarga tegib.
Omonat va obligatsiya orasida tanlashda nimaga qarash kerak
Uchta narsaga qarang: pul bilan qancha muddatga xayrlashishga tayyorligingiz, kimga ishonayotganingizning ishonchliligi va summani zarasiz tezda qaytarib olish imkoniyati siz uchun qanchalik muhimligi. Pul kutilmaganda kerak bo‘lib qolishi mumkin bo‘lsa, uni zarar xavfi bilan sotishga to‘g‘ri keladigan vositada emas, oddiyroq va ochiqroq shaklda ushlagan ma‘qul. Turli banklarning amaldagi omonat stavkalarini NARXTOP banklar bo‘limida solishtirish mumkin. Summaning bir qismi valyutada bo‘lsa, daromadni bir xil birlikda solishtirishdan oldin NARXTOP valyuta sahifasidagi kursni tekshirib olish foydali.
Omonat va obligatsiya bo‘yicha daromadni qanday hisoblash kerak
Formula so‘z bilan: davr uchun daromad qo‘yilgan summani stavkaga va pul yotgan yil ulushiga ko‘paytirishga teng. Raqamlar shartli, misol uchun — o‘zingiznikini qo‘ying.
Birinchi misol, omonat: summa 10 000 000 so‘m, stavka shartli yiliga 18 foiz, olti oyga. 10 000 000 ni 0,18 ga ko‘paytirsak yiliga 1 800 000, olti oyga esa 900 000 so‘m foiz chiqadi.
Ikkinchi misol, obligatsiya: xuddi shu 10 000 000 so‘m shartli yiliga 20 foizli kuponli obligatsiyaga shu muddatga qo‘yilgan. 10 000 000 ni 0,20 ga ko‘paytirsak yiliga 2 000 000, olti oyga — 1 000 000 so‘m, ya‘ni omonatdan 100 000 so‘m ko‘proq, ammo emitent bo‘yicha qo‘shimcha xavf bilan. O‘z jamg‘arish variantlaringizni NARXTOP kalkulyatori orqali baholash qulay.
Pul muddatidan oldin kerak bo‘lsa nima qilish kerak
Omonatni muddatidan oldin yopish odatda foizni minimal stavka bo‘yicha qayta hisoblash yoki uni butunlay yo‘qotish demakdir — shartlari har bir bankda o‘ziga xos. Obligatsiyani muddatidan oldin sotish esa unga talab bor-yo‘qligiga bog‘liq: narxi siz to‘lagan summadan past bo‘lishi mumkin, shunda yo‘qotish endi foizda emas, qo‘yilgan summaning o‘zida bo‘ladi. Shuning uchun ikkala vositaga ham muddatidan oldin aniq kerak bo‘lmaydigan pulni qo‘yish oqilona, kutilmagan xarajatlar uchun esa alohida zaxira ushlang — uning hajmi haqida moliyaviy yostiqcha haqidagi material bor.
Pulni bir vaqtda ham omonatda, ham obligatsiyada ushlash mumkinmi
Ha, va ko‘pchilik shunday qiladi: summaning bir qismini ishonchli va bashorat qilinadigan asos sifatida omonatda, bir qismini esa biroz yuqoriroq daromad uchun, qo‘shimcha xavfni tushungan holda, obligatsiyada ushlaydi. Bunday taqsimot barcha jamg‘arma bitta vosita va bitta xavfda qolib ketish ehtimolini kamaytiradi. Daromadni xarajat va turli jamg‘arma turlari o‘rtasida umuman qanday taqsimlashni NARXTOP shaxsiy moliya bo‘limi ko‘rib chiqadi.
Omonat va obligatsiyani solishtirish
| Parametr | Omonat | Obligatsiya |
|---|---|---|
| Qaytarish kafolati | Summa doirasida sug‘urta | Emitentning ishonchliligiga bog‘liq |
| Daromad | Odatda past, oldindan belgilangan | Yuqoriroq bo‘lishi mumkin, ammo xavf bilan |
| Muddatidan oldin chiqish | Foizni qayta hisoblash yoki yo‘qotish | Bozor narxida sotish, zarar xavfi |
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Yuqori stavka uchun barcha jamg‘armani notanish bitta kompaniya obligatsiyasiga qo‘yish.
- Omonat ochishdan oldin uni muddatidan oldin yopish shartlarini o‘qimaslik.
- Omonatning kafolatlangan stavkasini obligatsiyaning kafolatlanmagan daromadi bilan aralashtirib yuborish.
- Ikkala vositaga ham bir oydan keyin kerak bo‘lishi mumkin bo‘lgan pulni qo‘yish.
Qisqa javoblar
Omonat yoki obligatsiya qaysi biri foydali
Aniq javob yo‘q: omonat ishonchliroq va oddiyroq, obligatsiya ko‘proq daromad berishi mumkin, ammo emitent bo‘yicha qo‘shimcha xavf bilan, tanlov tavakkal qilishga tayyorligingizga bog‘liq.
Obligatsiya ham omonat kabi sug‘urtalanadimi
Odatda yo‘q, obligatsiya bo‘yicha to‘g‘ridan-to‘g‘ri davlat sug‘urtasi ko‘zda tutilmagan, xavf investorning zimmasida.
Omonatda pul yo‘qolishi mumkinmi
Sug‘urtalangan summa doirasida xavf minimal, ammo muddatidan oldin yopilsa foizning bir qismi yo‘qolishi mumkin.
Obligatsiya emitenti to‘lay olmasa nima bo‘ladi
Investor kuponni yoki qo‘yilgan summaning bir qismini olmay qolish xavfiga ega, shuning uchun emitentning ishonchliligini oldindan baholash muhim.
Obligatsiyaga qancha summadan boshlab sarmoya kiritish ma‘noga ega
Yagona chegara yo‘q, vositani tushunib olguningizcha yo‘qotilishiga xotirjam qaraydigan summadan boshlagan ma‘qul.
Qisqacha
- Omonat oddiyroq, tanishroq va odatda belgilangan summa doirasida sug‘urtalangan.
- Obligatsiya ko‘proq daromad berishi mumkin, ammo emitent bo‘yicha xavf qo‘shadi.
- Daromad summani stavkaga va saqlash muddati ulushiga ko‘paytirib hisoblanadi.
- Ikkala vositadan ham muddatidan oldin chiqish odatda daromadning bir qismini yo‘qotish bilan bog‘liq.
- Jamg‘armani omonat va obligatsiya orasida bo‘lish, hammasini bittasiga qo‘ymaslik oqilona.
- Aniq stavka, kupon va shartlarni sarmoya kiritishdan oldin bank yoki brokerda aniqlashtiring.
