Дилноза синглиси билан Сергелидаги квартирани иккови, ота-онасисиз кўргани боришди. Уй эгаси задатокни дарҳол, тўғридан-тўғри падездда беришни сўради: «Ҳаммасини кейин расмийлаштирамиз, бу ерда ҳаммаси ўзимизники». Тилхат қоғозга ёзилди, атрофда гувоҳ йўқ эди. Бир ойдан сўнг маълум бўлдики, пулни мулкдорнинг ўзи эмас, ўзини унинг укаси деб таништирган одам олган экан.
Кўчмас мулк битимида гувоҳлар керакми? Қонун бўйича — кўпчилик босқичда шарт эмас, лекин пул топширилаётган ва нотариус йўқ пайтдаги оғзаки келишувлар вақтида қатъий керак. Гувоҳ — кейинчалик пул берилганини, сумма ва шартлар айнан шундай бўлганини тасдиқлай оладиган одам.
Гувоҳ нотариусдан нимаси билан фарқ қилишини, кимни чақириш кераклигини ва иштирокини қандай расмийлаштиришни кўриб чиқамиз.
Гувоҳ нотариусдан нимаси билан фарқ қилади
Кўчмас мулк битимида нотариус — мажбурий иштирокчи, у томонларнинг шахсини, муомала лаёқатини ва шартноманинг қонунийлигини текширади. Лекин у одатда фақат асосий шартнома имзоланаётганда иштирок этади, квартира кўрилаётганда ёки задаток берилаётганда эмас. Айнан шу оралиқ дақиқаларни гувоҳ — ўз кўзи билан кўрган одам — ёпади.
Кимни гувоҳ сифатида чақириш керак
- Вояга етган, ўзи билан пасспорти бор одамни — ҳужжациз унинг сўзларини кейин аниқ шахсга боғлаш қийин.
- Битим натижасидан шахсан манфаатдор бўлмаган одамни: квартирага шерик эгаси эмас, ёрдам эвазига сизга пул қарз бўлган одам эмас.
- Нима бўлаётганини ҳақиқатан тушунадиган одамни — «сон тўлдириш учун» қўшни, келишув моҳиятидан хабарсиз бўлса, фойдасиз.
Қариндош ҳам мос келади, агар у битимнинг томони бўлмаса: суд унинг гувоҳлигини ҳам ҳисобга олади, шунчаки бир оз эҳтиёткорроқ қарайди.
Гувоҳ нимани тасдиқлаши керак
Асосийси — «яқин турган эдим» факти эмас, балки аниқ тафсилотлар: қанча сумма, қайси валютада, аниқ кимга, қайси манзилдаги квартира учун, қайси санада берилгани. Буни гувоҳ олдида олдиндан овоз чиқариб айтиб қўйиш, у ўзи ҳаммасини тўғри эслаб қолади деб умид қилмаслик маъқул.
Одатий ҳолат: — Пулни аниқ қанча берганини кўрдингизми? — Хўп, бир даста пул берилганини кўрдим, қанчалигини санамадим. Бундай гувоҳлик баҳсда деярли фойдасиз.
Мисолда ҳисоблаймиз
Формула оддий: гувоҳсиз баҳс нархи — юристга кетадиган вақт ва пул, ишни ютиш эҳтимоли паст бўлганда ундан ҳам кўпроқ.
1-мисол. Гувоҳ ва тилхациз баҳс: юрист ишни юритиш учун шартли 2 000 000 сўм олади, иш бир неча ой давом этади, пулни қайтариш эҳтимоли паст (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг).
2-мисол. Худди шу ҳолат, лекин тилхат ва матнида пасспорт маълумотлари ёзилган икки гувоҳ бор: юрист ишни аниқ деб баҳолайди, кўриб чиқиш вақти одатда қисқароқ, чунки далиллар фактлар бўйича баҳсга ўрин қолдирмайди.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Юристга харажат | Судда ишни юритиш нархи | Шартли 2 000 000 сўм |
| Баҳс учун вақт | Аризадан суд қарорига қадар | Далилсиз бир неча ой |
| Пулни қайтариш эҳтимоли | Ёзма далил ва гувоҳлар билан юқори | Тилхат + 2 гувоҳ вс фақат оғзаки сўз |
Гувоҳлар иштирокини қандай расмийлаштириш керак
Энг оддийи — тилхат ёки дастлабки шартноманинг ўзига алоҳида қатор қўшиш: «Пул гувоҳлар иштирокида топширилди» ва пастда — шу одамларнинг Ф.И.Ш., пасспорт маълумотлари ва имзолари. Бу нотариусни алмаштирмайди, лекин иш баҳсга борса, ҳаётни кескин осонлаштиради.
Гувоҳлар айниқса қачон керак
- Умумий танишлар бўлмаган, эълон орқали топилган нотаниш одам билан битим.
- Сотувчи шахсан эмас, ишончнома орқали ҳаракат қилаётган бўлса.
- Банк ўтказмасисиз катта сумма нақд топширилаётганда.
- Битим ипотека билан боғлиқ бўлиб, бир неча ҳисоб-китоб босқичини талаб қилса — задаток, бошланғич тўлов, қўшимча тўлов.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Ўзи билан пасспорти йўқ одамни гувоҳ қилиб чақириш — «у мени танайди-ку».
- Сумма ва шартларни гувоҳ олдида овоз чиқариб айтмаслик, у ўзи тушуниб олади деб умид қилиш.
- Гувоҳ борлиги тилхатни алмаштиради деб ўйлаш — иккаласи бирга керак.
- Битимдан шахсан манфаатдор одамни гувоҳ қилиб таклиф қилиш.
Тез-тез сўраладиган саволлар
Квартира сотиб олишда гувоҳлар қонун бўйича мажбурийми?
Йўқ, битимнинг кўпчилик босқичида гувоҳлар мажбурий эмас. Лекин пул топширилаётганда ва оғзаки келишувларда улар баҳс хавфини сезиларли камайтиради.
Харидорнинг қариндоши гувоҳ бўла оладими?
Бўлади, агар у битимнинг томони бўлмаса. Суд унинг гувоҳлигини ҳисобга олади, фақат бегона одам гувоҳлигига қараганда бироз эҳтиёткорроқ баҳолаши мумкин.
Нотариус гувоҳлар эҳтиёжини алмаштирадими?
Тўлиқ эмас. Нотариус асосий шартнома имзоланишини тасдиқлайди, гувоҳлар эса нотариус йўқ пайтдаги лаҳзалар учун керак.
Битимга нечта гувоҳ керак?
Одатда ҳар томондан битта-иккита одам етарли. Кўп бўлгани ишончли демак эмас, агар уларда пасспорт ва келишув моҳиятини тушуниш бўлмаса.
Гувоҳларни олди-сотди шартномасининг ўзига ёзиш керакми?
Нотариус тасдиқлайдиган асосий шартномага одатда йўқ. Тилхат ёки задаток ҳақидаги дастлабки келишувга эса — керак, уларнинг маълумотлари ва имзоси билан алоҳида қаторда.
Қисқача
- Гувоҳлар қонун бўйича мажбурий эмас, лекин пул топширилаётганда ва оғзаки келишувларда керак.
- Битимдан манфаатдор бўлмаган, пасспорти бор вояга етган одамни чақиринг.
- Гувоҳ аниқ сумма, сана ва манзилни тасдиқлаши керак — шунчаки «бор эдим» эмас.
- Гувоҳлар маълумотларини тилхат ёки дастлабки шартномага алоҳида қаторда ёзинг.
- Нотаниш одамлар билан ва ишончнома орқали битимда гувоҳлар айниқса муҳим.
- Гувоҳлар тилхатни тўлдиради, уни алмаштирмайди.
Квартира кўришга келишишдан олдин НАРХТОПънинг эълонларидаги текширилган вариантларни кўринг, битим бюджетини эса уй-жой калкуляторида ҳисобланг. Таниш одамларга пулни умуман қандай ишонч билан бериш ҳақида қўшни ёки танишга пул билан ёрдам мақоласида ўқинг.
