Dilnoza singlisi bilan Sergelidagi kvartirani ikkovi, ota-onasisiz ko‘rgani borishdi. Uy egasi zadatokni darhol, to‘g‘ridan-to‘g‘ri padezdda berishni so‘radi: «Hammasini keyin rasmiylashtiramiz, bu yerda hammasi o‘zimizniki». Tilxat qog‘ozga yozildi, atrofda guvoh yo‘q edi. Bir oydan so‘ng ma‘lum bo‘ldiki, pulni mulkdorning o‘zi emas, o‘zini uning ukasi deb tanishtirgan odam olgan ekan.
Ko‘chmas mulk bitimida guvohlar kerakmi? Qonun bo‘yicha — ko‘pchilik bosqichda shart emas, lekin pul topshirilayotgan va notarius yo‘q paytdagi og‘zaki kelishuvlar vaqtida qat‘iy kerak. Guvoh — keyinchalik pul berilganini, summa va shartlar aynan shunday bo‘lganini tasdiqlay oladigan odam.
Guvoh notariusdan nimasi bilan farq qilishini, kimni chaqirish kerakligini va ishtirokini qanday rasmiylashtirishni ko‘rib chiqamiz.
Guvoh notariusdan nimasi bilan farq qiladi
Ko‘chmas mulk bitimida notarius — majburiy ishtirokchi, u tomonlarning shaxsini, muomala layoqatini va shartnomaning qonuniyligini tekshiradi. Lekin u odatda faqat asosiy shartnoma imzolanayotganda ishtirok etadi, kvartira ko‘rilayotganda yoki zadatok berilayotganda emas. Aynan shu oraliq daqiqalarni guvoh — o‘z ko‘zi bilan ko‘rgan odam — yopadi.
Kimni guvoh sifatida chaqirish kerak
- Voyaga yetgan, o‘zi bilan passporti bor odamni — hujjatsiz uning so‘zlarini keyin aniq shaxsga bog‘lash qiyin.
- Bitim natijasidan shaxsan manfaatdor bo‘lmagan odamni: kvartiraga sherik egasi emas, yordam evaziga sizga pul qarz bo‘lgan odam emas.
- Nima bo‘layotganini haqiqatan tushunadigan odamni — «son to‘ldirish uchun» qo‘shni, kelishuv mohiyatidan xabarsiz bo‘lsa, foydasiz.
Qarindosh ham mos keladi, agar u bitimning tomoni bo‘lmasa: sud uning guvohligini ham hisobga oladi, shunchaki bir oz ehtiyotkorroq qaraydi.
Guvoh nimani tasdiqlashi kerak
Asosiysi — «yaqin turgan edim» fakti emas, balki aniq tafsilotlar: qancha summa, qaysi valyutada, aniq kimga, qaysi manzildagi kvartira uchun, qaysi sanada berilgani. Buni guvoh oldida oldindan ovoz chiqarib aytib qo‘yish, u o‘zi hammasini to‘g‘ri eslab qoladi deb umid qilmaslik ma‘qul.
Odatiy holat: — Pulni aniq qancha berganini ko‘rdingizmi? — Xo‘p, bir dasta pul berilganini ko‘rdim, qanchaligini sanamadim. Bunday guvohlik bahsda deyarli foydasiz.
Misolda hisoblaymiz
Formula oddiy: guvohsiz bahs narxi — yuristga ketadigan vaqt va pul, ishni yutish ehtimoli past bo‘lganda undan ham ko‘proq.
1-misol. Guvoh va tilxatsiz bahs: yurist ishni yuritish uchun shartli 2 000 000 so‘m oladi, ish bir necha oy davom etadi, pulni qaytarish ehtimoli past (raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying).
2-misol. Xuddi shu holat, lekin tilxat va matnida passport ma‘lumotlari yozilgan ikki guvoh bor: yurist ishni aniq deb baholaydi, ko‘rib chiqish vaqti odatda qisqaroq, chunki dalillar faktlar bo‘yicha bahsga o‘rin qoldirmaydi.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday | Misol |
|---|---|---|
| Yuristga xarajat | Sudda ishni yuritish narxi | Shartli 2 000 000 so‘m |
| Bahs uchun vaqt | Arizadan sud qaroriga qadar | Dalilsiz bir necha oy |
| Pulni qaytarish ehtimoli | Yozma dalil va guvohlar bilan yuqori | Tilxat + 2 guvoh vs faqat og‘zaki so‘z |
Guvohlar ishtirokini qanday rasmiylashtirish kerak
Eng oddiyi — tilxat yoki dastlabki shartnomaning o‘ziga alohida qator qo‘shish: «Pul guvohlar ishtirokida topshirildi» va pastda — shu odamlarning F.I.Sh., passport ma‘lumotlari va imzolari. Bu notariusni almashtirmaydi, lekin ish bahsga borsa, hayotni keskin osonlashtiradi.
Guvohlar ayniqsa qachon kerak
- Umumiy tanishlar bo‘lmagan, e‘lon orqali topilgan notanish odam bilan bitim.
- Sotuvchi shaxsan emas, ishonchnoma orqali harakat qilayotgan bo‘lsa.
- Bank o‘tkazmasisiz katta summa naqd topshirilayotganda.
- Bitim ipoteka bilan bog‘liq bo‘lib, bir necha hisob-kitob bosqichini talab qilsa — zadatok, boshlang‘ich to‘lov, qo‘shimcha to‘lov.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- O‘zi bilan passporti yo‘q odamni guvoh qilib chaqirish — «u meni tanaydi-ku».
- Summa va shartlarni guvoh oldida ovoz chiqarib aytmaslik, u o‘zi tushunib oladi deb umid qilish.
- Guvoh borligi tilxatni almashtiradi deb o‘ylash — ikkalasi birga kerak.
- Bitimdan shaxsan manfaatdor odamni guvoh qilib taklif qilish.
Tez-tez so‘raladigan savollar
Kvartira sotib olishda guvohlar qonun bo‘yicha majburiymi?
Yo‘q, bitimning ko‘pchilik bosqichida guvohlar majburiy emas. Lekin pul topshirilayotganda va og‘zaki kelishuvlarda ular bahs xavfini sezilarli kamaytiradi.
Xaridorning qarindoshi guvoh bo‘la oladimi?
Bo‘ladi, agar u bitimning tomoni bo‘lmasa. Sud uning guvohligini hisobga oladi, faqat begona odam guvohligiga qaraganda biroz ehtiyotkorroq baholashi mumkin.
Notarius guvohlar ehtiyojini almashtiradimi?
To‘liq emas. Notarius asosiy shartnoma imzolanishini tasdiqlaydi, guvohlar esa notarius yo‘q paytdagi lahzalar uchun kerak.
Bitimga nechta guvoh kerak?
Odatda har tomondan bitta-ikkita odam yetarli. Ko‘p bo‘lgani ishonchli demak emas, agar ularda passport va kelishuv mohiyatini tushunish bo‘lmasa.
Guvohlarni oldi-sotdi shartnomasining o‘ziga yozish kerakmi?
Notarius tasdiqlaydigan asosiy shartnomaga odatda yo‘q. Tilxat yoki zadatok haqidagi dastlabki kelishuvga esa — kerak, ularning ma‘lumotlari va imzosi bilan alohida qatorda.
Qisqacha
- Guvohlar qonun bo‘yicha majburiy emas, lekin pul topshirilayotganda va og‘zaki kelishuvlarda kerak.
- Bitimdan manfaatdor bo‘lmagan, passporti bor voyaga yetgan odamni chaqiring.
- Guvoh aniq summa, sana va manzilni tasdiqlashi kerak — shunchaki «bor edim» emas.
- Guvohlar ma‘lumotlarini tilxat yoki dastlabki shartnomaga alohida qatorda yozing.
- Notanish odamlar bilan va ishonchnoma orqali bitimda guvohlar ayniqsa muhim.
- Guvohlar tilxatni to‘ldiradi, uni almashtirmaydi.
Kvartira ko‘rishga kelishishdan oldin NARXTOP‘ning e‘lonlaridagi tekshirilgan variantlarni ko‘ring, bitim byudjetini esa uy-joy kalkulyatorida hisoblang. Tanish odamlarga pulni umuman qanday ishonch bilan berish haqida qo‘shni yoki tanishga pul bilan yordam maqolasida o‘qing.
