Бахтиёр Сергелида кичик хўжалик товарлари дўконини очди ва хурсандлигидан «қанча кўп олсанг, шунча арзон» чегирмаси билан бошланғич пулнинг ҳаммасига бир мартада товар сотиб олди. Икки ойдан кейин омбор ярми ҳали ҳам сотилмаган ҳолда турарди, ижарага пул эса қолмаган эди. Қоғоздаги чегирма кассадаги тешикка айланди.
Харидда бошланғич хатолар янги бошловчиларда деярли бир хил такрорланади: бир мартада жуда кўп олишади, сақлаш муддатини ҳисобга олмай арзон нархга қизиқишади, токчада қанча пул музлаб қолаётганини ҳисобламайдилар. Биринчи хариднинг хавфсиз ҳажмини қандай ҳисоблаш ва бошқаларнинг хатоларини такрорламасликни кўриб чиқамиз.
Қуйида — аниқ ҳисоб-китоблар ва бошқалар аллақачон бошдан ўтказган ҳолатлар: биринчи партияга қанча товар олиш ва олдиндан тўлашдан аввал етказиб берувчини қандай текшириш керак.
Биринчи харидга қанча товар керак
Биринчи харид келажакдаги ўсиш орзуларига эмас, талабнинг энг камтарона баҳолашига кўра бир ойлик сотувдан ортиқ бўлмаслиги керак. Тезроқ сотиш — яхши, яна харид қилиш ҳар доим мумкин, сотилмаган товардан пулни қайтариш эса қийин ва кўпинча ўзига зарар билан бўлади.
Товарда қанча пул музлаб қолганини қандай ҳисоблаш
Товардаги пул — бу харид суммасидан таннарх бўйича аллақачон сотилгани айирилгани. Формула сўзлар билан: сотилмаган бирликлар қолдиғини битта бирлик харид нархига кўпайтиринг — бу токчада ётган, ишламаётган музлаган пул.
Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): 200 дона товарни донасига 45 000 сўмдан сотиб олдингиз — 9 000 000 сўм сарфладингиз. Ойига 60 дона сотилди. 140 дона × 45 000 = 6 300 000 сўм омборда музлаб қолди. Бу кейинги харид ёки ижара тўлови учун йўқ пул.
Иккинчи мисол: 200 эмас, худди шу талаб баҳосига (ойига 60 сотув) 80 дона олганингизда, 80 × 45 000 = 3 600 000 сўм сарфлаган, 60 тасини сотган, 20 дона × 45 000 = 900 000 сўм музлаб қоларди. 5 400 000 сўмлик фарқ — ижара ва кейинги харид учун эркин қолган пул.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Харид суммаси | миқдор × бирлик нархи | 200 × 45 000 = 9 000 000 сўм |
| Ойда сотилган | ҳақиқий сотувлар | 60 дона |
| Товарда музлаган | (сотиб олинган − сотилган) × нарх | 140 × 45 000 = 6 300 000 сўм |
Улгуржи чегирма учун ҳаракат қилиш керакми
Ҳажм чегирмаси фақат товар сақлаш муддати тугашидан ёки модадан чиқишидан олдин аниқ сотилса ва уни ортиқча харажациз сақлайдиган жой бўлса фойдали. Ҳисобланг: бирлик нархида қанча тежадингиз ва товар вақтида сотилмаса омбор ижараси ва списание хавфида қанчасини йўқотасиз.
Таниш тарих: Алай бозоридаги косметика нуқтаси ярим йилга олдиндан яхши чегирма билан крем партиясини олди. Ярмини сотиб бўлганда, қолганининг ярмида сақлаш муддати тугаб қолган — чегирмадан тежагандан кўпроқ зарар билан списат қилишга тўғри келган.
Олдиндан тўлашдан аввал етказиб берувчини қандай текшириш керак
Нотаниш етказиб берувчига тўлиқ олдиндан тўлов — биринчи хариднинг асосий хавфи. Нархи юқорироқ бўлса ҳам, кичик синов партиясидан бошланг ва етказиб берувчи рози бўлса, қолганини товарни олгандан кейин тўланг.
- Етказиб берувчидан икки-уч амалдаги мижозининг контактини сўранг ва уларга қўнғироқ қилинг
- Етказиб берувчининг бориб кўриш мумкин бўлган жисмоний манзили бор-йўқлигини текширинг
- Режалаштирилган харид ҳажмининг 20–30 фоизидаги синов партиясидан бошланг
- Етказиб берувчи юридик шахс бўлса, электрон ҳисоб-фактура бериш-бермаслигини аниқлаштиринг — бўлмаса харажатларни кейин тасдиқлаш қийинлашади
Барча харажатларни ҳисобга олиб ҳақиқий маржани қандай ҳисоблаш
Қоғоздаги маржа ва чўнтакдаги маржа — етказиб бериш, нуқсон ва сақлашдаги йўқотишларни унуцангиз, икки хил нарса. Харид нархига етказиб бериш, қадоқлашни қўшинг ва сотув нархи билан солиштиришдан олдин нуқсон ёки бузилиш учун 3–5 фоиз ажратинг. Юридик шахс сифатида ишласангиз, сизнинг ҳолатингизда НДС бизнес учун қандай ишлашини алоҳида текширинг — у ҳам якуний маржага таъсир қилади.
Биринчи партия учун ўз пули етмаса, бизнес учун кредитлар саҳифасидаги шартларни ўрганинг ва ортиқча тўловни олдиндан кредит калкуляторида ҳисоблаб кўринг — шунда қарз олиш ёки олмаслик қарори «қандайдир сотилиб кетар» умидига эмас, рақамларга таянади.
Товар сотилмай қолса нима қилиш керак
Музлаб қолган товарни ойлаб омбор ижарасига пул йўқотиб идеал нархни кутгандан кўра, ҳозир чегирма билан сотиш ҳалолроқ. Нафларнинг бир қисми йўқотилса ҳам айланмага қайтган пул кейинги харид учун ишлайди — токчадаги товар эса умуман ишламайди.
Кўп учрайдиган хатолар
Барча бошланғич капиталга бирданига харид қилиш — энг кўп учрайдиган хато: ижара ва кутилмаган харажатлар учун захирасиз битта ёмон сотув ҳафтаси инқирозга айланади. Иккинчиси — етказиб берувчи ваъдаларига текширмасдан, синов партиясиз ишониш. Учинчиси — нуқсон, бузилиш ва етказиб беришни ҳисобга олмаслик, шундан ҳақиқий маржа кутилганидан пастроқ чиқади.
Қисқа жавоблар
Биринчи харидга қанча товар олиш керак
Талабнинг энг камтарона баҳолашига кўра бир ойлик сотувдан ортиқ эмас. Қўшимча харид қилиш сотилмаган қолдиқдан пулни қайтаришдан осонроқ ва арзонроқ.
Товарда қанча пул музлаб қолганини қандай ҳисоблаш
Сотилмаган бирликлар қолдиғини битта дона харид нархига кўпайтиринг. Бу товар омборда ётган вақтда ишламайдиган пул.
Янги бошловчига улгуржи чегирма фойдалими
Фақат товар сақлаш муддати тугашидан олдин аниқ сотилса ва уни бепул сақлайдиган жой бўлса. Акс ҳолда нархдаги тежамкорликни сақлаш харажати ва списание еб қўяди.
Янги етказиб берувчини қандай текшириш керак
Кичик синов партиясидан бошланг, етказиб берувчининг амалдаги мижозлари контактини сўранг ва жисмоний манзилини текширинг. Нотаниш етказиб берувчига тўлиқ олдиндан тўлов қилмаган маъқул.
Сотилмаётган товар билан нима қилиш керак
Ҳозир чегирма билан сотиш ойлаб кутишдан фойдалироқ: айланмадаги пул ишлайди, токчадаги товар эса йўқ. Кутиш вақтидаги омбор ижараси кўпинча чегирмадан кўпроқ ейди.
Қисқача
- Биринчи харид — талабнинг камтарона баҳолашига кўра бир ойлик сотувдан ортиқ эмас
- Сотилмаган қолдиқда қанча пул музлаб қолганини ҳисобланг — бу ишламаётган пул
- Улгуржи чегирма фақат товар муддатидан олдин аниқ сотилса ва сақлайдиган жой бўлса фойдали
- Янги етказиб берувчи билан тўлиқ олдиндан тўловдан эмас, синов партиясидан бошланг
- Маржа ҳисобига етказиб бериш, қадоқлаш ва нуқсон фоизини қўшинг — акс ҳолда қоғоздаги фойда кассадагидан кўпроқ чиқади
