Квартирадаги улушни қандай сотиш керак, агар иккинчи мулкдор қарши бўлса ёки телефонни кўтармаса? Бу оиладаги уй ҳақидаги энг кўп бериладиган саволлардан бири — жавоб эса «иложи йўқ» ҳам эмас, «осон» ҳам эмас.
Аввал мулкингиз қандай эканини аниқлаш керак. Ҳаммаси шунга боғлиқ: нимани сотасиз, кимдан сўрайсиз ва бунинг эвазига қанча беришади.
Қуйида умумий ва улушли мулк қандай ишлаши, имтиёзли сотиб олиш ҳуқуқи нима, ажрашганда ва болалар улуши билан нима қилиш ҳамда харидор нимага қараши ҳақида. Фоиз, бож ва муддатларни ёзмаймиз: уларни нотариусдан аниқланг. Ўхшаш уй бутунлигича қанча туришини квартира сотуви эълонларида кўриш мумкин.
Умумий ва улушли мулк: фарқи нимада
Иккала ҳолат ҳам квартиранинг эгаси биттадан кўп эканини билдиради. Лекин улар ҳар хил кўринади.
| Нимани солиштирамиз | Умумий биргаликдаги | Улушли |
|---|---|---|
| Қандай ёзилган | Эгалар бор, улуш ажратилмаган | Ҳар кимнинг улуши бор: ярми, учдан бири, чораги |
| Одатий ҳолат | Никоҳ даврида олинган эр-хотин квартираси | Бир неча кишига мерос, хусусийлаштириш, биргаликда харид |
| Ўз қисмини соца бўладими | Аввал улушни ажратиш керак | Ҳа, ўз улушини соца бўлади |
| Кимнинг розилиги керак | Иккинчи турмуш ўртоғининг | Ҳаммулкдорлардан алоҳида тартибда сўралади |
Муҳими: улуш — бу хона эмас. Иккидан бир улуш «ётоқхона меники, ошхона сизники» дегани эмас. Улушга аниқ хона бириктирилиши учун фойдаланиш тартиби керак: уни ҳаммулкдорлар келишади ёки суд белгилайди.
Квартирадаги улушни қандай сотиш керак: ҳаракат тартиби
Схема шундай кўринади.
- Улушингизни аниқланг. Мулк биргаликда бўлса, улуш аввал ажратилади — ҳаммулкдорлар келишуви ёки суд орқали.
- Нархни айтинг. У ҳақиқий бўлиши керак: ўша нархни ҳаммулкдорларга ҳам таклиф қиласиз.
- Улушни ҳаммулкдорларга таклиф қилинг. Уларда имтиёзли сотиб олиш ҳуқуқи бор, таклиф эса нотариус орқали ёзма қилинади.
- Жавобни кутинг. Рози бўлса — уларга сотасиз. Рад эца ёки белгиланган муддат жим турса — бегонага сота оласиз.
- Битимни нотариусда расмийлаштиринг ва ҳуқуқ ўтишини рўйхатдан ўтказинг.
Асосий жиҳат: бегонага ҳаммулкдорларга таклиф қилингандан арзонроқ сотиш мумкин эмас. Бундай битимни бекор қилиш осон ва улуш ҳуқуқи бузилган одамга ўтказилиши мумкин.
Имтиёзли сотиб олиш ҳуқуқи амалда нимани англатади
Бу ҳаммулкдорнинг сизнинг улушингизни ҳар қандай бегонадан олдин ва ўша шартларда сотиб олиш ҳуқуқи. У сотишга тўсқинлик қилмайди, фақат тартиб белгилайди: аввал ўзимизникиларга таклиф, кейин бозор.
- Таклиф нотариус орқали ёзма қилинади — ошхонадаги оғзаки гап ҳисобга ўтмайди.
- Таклифда нарх ва шартлар кўрсатилади. Уларни бегона харидор учун пасайтириш мумкин эмас.
- Ҳаммулкдор бир нечта бўлса, таклифни ҳар бири олади.
- Белгиланган муддатдаги сукут одатда бегонага сотиш ҳуқуқини беради — аниқ муддатни нотариусдан аниқланг.
- Рад жавобини ёзма олган маъқул: у келажакдаги баҳснинг ярмини ёпади.
Алоҳида огоҳлантирамиз: имтиёзли ҳуқуқни четлаб ўтиш учун сотувни ҳадя қилиб кўрсатиш маслаҳат берилиши мумкин. Бу битимни бекор қилишга тўғри йўл ва бунда биринчи навбатда харидор ютқазади.
Ажрашганда сотиш
Никоҳ даврида олинган квартира одатда умумий ҳисобланади, ҳужжатда битта одам ёзилган бўлса ҳам. Шунинг учун сотувда битта имзо ишламайди: иккинчи турмуш ўртоғининг розилиги керак.
Кўпинча келинадиган вариантлар:
- Бутунлигича сотиб, пулни бўлиш. Энг тоза йўл: бутун квартира алоҳида икки улушдан қимматроқ туради.
- Бири иккинчисининг улушини сотиб олади. Пул ва келишилган нарх керак — баъзан бунинг учун кредит олинади, шунда ипотека бўлимидаги шартларни кўриб, тўловни ипотека калкуляторида ҳисоблаб олган фойдали.
- Мол-мулкни келишув билан бўлиш — суд орқали эмас, нотариусда. Томонлар гаплаша олса, тезроқ ва арзонроқ.
- Ижарага бериб, даромадни бўлиш. Вақтинчалик ечим, лекин уни ҳам ёзма расмийлаштириш керак.
Квартира ипотекада бўлса, банк ҳам қўшилади: тўлиқ тўланмагунча гаровдаги уйни усиз тасарруф этиб бўлмайди.
Болалар улуши: энг қаттиқ ҳолат
Улуш вояга етмаганга расмийлаштирилган бўлса, уни шунчаки сотиб бўлмайди. Васийлик органи рухсати керак ва бола уйсиз қолмаслиги керак: одатда унга бошқа уйдан тенг қийматли улуш бериш талаб қилинади.
Бу расмиятчилик эмас. Боланинг улуши рухсациз сотилган битим ҳақиқий эмас деб топилади ва пулни қайтариш сизнинг зиммангизга тушади. Шунинг учун болалар улуши — сотувчи ҳам, харидор ҳам биринчи аниқлайдиган нарса.
Улуш харидори нимани тушуниши керак
Улуш бутун уй нархининг ўша қисмидан арзон туради. Чегирма бежиз эмас — у ҳақиқий ноқулайликларни акс эттиради.
- Сиз хонани эмас, ҳуқуқдаги улушни сотиб оласиз. Фойдаланиш тартибини ҳаммулкдорлар билан келишишга тўғри келади.
- Улушни кейинчалик сотиш ҳам осон бўлмайди: харидорлар доираси тор.
- Банклар улушни камдан-кам гаровга олади, шунинг учун ҳисоб-китоб одатда ўз пулингиздан.
- Имтиёзли ҳуқуқ тартиби бажарилганми — текширинг: ҳаммулкдорларнинг ёзма рад жавоби борми.
- Эгалар орасида болалар йўқми ва суд баҳси чўзилмаяптими — сўранг.
- Кадастрдан янги маълумотнома олинг ва квартирада ким рўйхатда турганини кўринг.
Умумий ҳужжат текшируви бу ерда ҳам иккиламчи бозордагидек: тартибни квартира сотиб олишдан олдин қандай ҳужжатларни текшириш кераклиги ҳақидаги мақолада ёзганмиз. Улуш билан алоҳида уй орасида танлаётган бўлсангиз, нархларни кўчмас мулк бўлимида солиштиринг: баъзан бутун студияга қўшимча тўлов ўйлагандан кам чиқади.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Ҳаммулкдорларга ёзма таклиф қилмасдан улушни бегонага сотиш.
- Таклифда нархни ошириб кўрсатиб, кейин арзонроққа сотиш.
- Улуш сотувини ҳадя билан ёпиш.
- Улушни аниқ хона деб ўйлаш.
- Боланинг улушига васийлик органи рухсатисиз тегиш.
- Ажрашганда квартирани оғзаки бўлиш ва келишувни расмийлаштирмаслик.
Қисқа жавоблар
Ҳаммулкдор қарши бўлса, улушни қандай сотиш мумкин?
Сотувнинг ўзига ҳаммулкдор розилиги шарт эмас — унинг имтиёзли ҳуқуқига риоя қилиш шарт. Нотариус орқали ёзма равишда улушни ўз нархингизда сотиб олишни таклиф қиласиз. Рад эца ёки белгиланган муддат жим турса, ўша шартларда бегонага сотасиз.
Улушни нотариуссиз соца бўладими?
Улуш билан боғлиқ битимлар нотариал расмийлаштирилади — имтиёзли ҳуқуқ тартиби бажарилганини айнан нотариус текширади. Бунда тежашга уриниш одатда битимнинг бекор қилиниши билан тугайди.
Улуш қанча туради?
Одатда квартира нархининг тегишли қисмидан арзонроқ: харидор биргаликда эгалик қилиш ноқулайлигини ўз зиммасига олади. Қанчалик арзон — шаҳарга, улуш ҳажмига ва квартирада бошқа эгалар яшайдими-йўқми шунга боғлиқ. «Нархни иккига бўлиш» эмас, ҳақиқий таклифларга қаранг.
Ҳаммулкдор алоқага чиқмаса нима қилиш керак?
Таклифни маълум манзил бўйича нотариус орқали юбориш ва барча уринишларни қайд этиш. Таклиф айнан шунинг учун ёзма қилинади: уни юборганингизни исботлаш муҳим. Кейинги тартиб вазиятга боғлиқ, бу ерда нотариус ёки юрист билан гаплашиш керак.
Қисқаси
- Аввал мулк турини аниқланг: биргаликдагиси улуш ажратишни талаб қилади, улушлиси йўқ.
- Улуш — ҳуқуқдаги улуш, аниқ хона эмас.
- Бегонага сотишдан олдин улушни нотариус орқали ҳаммулкдорларга ёзма таклиф қилинг.
- Бегона харидор учун нарх ўзимизникиларга айтилганидан паст бўлиши мумкин эмас.
- Болалар улуши — фақат васийлик органи рухсати билан, акс ҳолда битим бекор қилинади.
- Харидорга: рад жавоблари, болалар улуши, баҳслар ва кадастрдан янги маълумотнома.
