Замира ва Отабек суд орқали ажрашишди, бир ойдан кейин эса ўғли Темур ҳафта кунлари ким билан, дам олиш кунлари ким билан қолиши устида тортишиб қолишди. Ажрашгандан кейин болалар бўйича келишув айнан шундай тортишувларни олдини олади: унда ота-оналар бола қаерда яшаши, иккинчи ота-она билан қандай учрашиши ва ким қанча тўлашини олдиндан ёзиб қўйишади.
Бундай ҳужжациз ҳар сафар қайтадан келишишга тўғри келади, келиша олмаса — судга боришга. Келишувни ажрашишдан олдин ҳам, йиллар ўтиб ҳам тузиш мумкин, агар шароит ўзгарган бўлса: кўчиш, янги оила, даромад ўзгариши.
Қуйида — ишлайдиган келишув нималардан иборат, уни қандай расмийлаштириш ва иккинчи томон уни бажармаса нима қилиш керак. Аниқ сумма, улуш ва муддатлар ҳар ҳолатда ўзига хос — тафсилотларни нотариус ёки оилавий ҳуқуқшуносдан аниқлаштиринг.
Ажрашгандан кейин болалар бўйича келишув нима
Бу ота-оналар ўртасидаги ёзма келишув: бола ким билан яшайди, иккинчи ота-она билан алоқа қандай бўлади ва тарбияга ким қанча маблағ ажратади. Келишув ажрашиш тўғрисидаги суд қарорини алмаштирмайди, балки тўлдиради — ота-оналар болага оид масалаларни ўзлари ҳал қилади.
Бундай келишув ота-оналар гаплаша оладиган жойда ишлайди. Келиша олмаса — масалани суд ҳал қилади, лекин қарорни бегона одамлар қабул қилади.
Матнда нималар албатта ёзилиши керак
Келишувда тўрт блок ёзилади: бола доимий қаерда яшайди, иккинчи ота-она билан қандай учрашади, ким тарбия пули тўлайди ва йирик харажатларни — ўқиш, даволаниш, ёзги лагер — ким тўлайди.
Ишлайдиган келишувда оддий ҳафта ва байрамлар алоҳида ёзилади: одатдаги ҳафта — бир жадвал, Наврўз, туғилган кунлар ва ёзги таътил — бошқаси. Шунда ҳар йили қайтадан тортишишга сабаб камаяди.
Расмийлаштириш учун нотариус керакми
Бола тарбияси бўйича келишув одатда нотариусда тасдиқланади — шунда ҳужжат ижро варақаси кучига эга бўлади, бажарилмаса янги судсиз тўғридан суд ижрочиларига мурожаат қилиш мумкин. Яшаш жойи ва учрашиш тартиби ҳақидаги келишувни оддий ёзма шаклда ҳам расмийлаштириш мумкин.
— Агар шунчаки оғзаки келишган бўлсак-чи? — Унда ҳар қандай низода ҳаммасини қайтадан исботлашга тўғри келади, сўз эса ишга тикилмайди.
Расмийлаштириш қанча туради
Тасдиқлаш нархи тарбия пули суммаси ва ҳудудга боғлиқ — аниқ тарифни нотариал идорадан аниқлаштиринг. Нотариус билан битта учрашув одатда ойлаб давом этадиган суд мажлисларидан арзонроққа тушади.
Ажрашгандан кейин уй-жойни ҳам бўлиш ёки ипотекани иккала оттдан бирига қайта расмийлаштиришга тўғри келса, янги тўловни уй-жой кредити калкуляторида ҳисоблаш қулай — шунда битта ойликка эски квартира кўтарилар-кўтарилмаслиги кўринади. Бундан ташқари ажрашгандан кейинги молия ҳақидаги мақолани ўқиб чиқиш фойдали — у ерда умумий мажбуриятларни бўлиш ҳақида батафсилроқ.
Бола тарбияси пулини қандай ҳисоблаш
Шартли формула шундай: тарбия пули суммаси бола билан яшамайдиган ота-онанинг даромадидан олинган улушга, болалар сонига кўпайтирилади. Аниқ фоиз ва минимал суммаларни ҳуқуқшуносдан аниқлаштиринг — улар вақти-вақти билан ўзгаради.
Шартли мисол: даромад ойига 4 000 000 сўм, битта болага улуш — шартли равишда тўртдан бир. 4 000 000 ни 0,25 га кўпайтирсак — 1 000 000 сўм. Алоҳида тўгарак ёки дарслик харажатлари қўшилади. Рақамлар шартли — ўз маошингизни қўйинг.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Болага даромад улуши | даромадни шартли улушга кўпайтирамиз | 4 000 000 × 0,25 = 1 000 000 сўм |
| Алоҳида харажатлар | чорак учун чекларни қўшамиз | тўгарак плюс дарсликлар = 600 000 сўм чоракка |
| Ойлик жами | асосий сумма плюс алоҳида харажатлар учга бўлинган | 1 000 000 + 200 000 = 1 200 000 сўм |
Баъзи ота-оналар бола номига алоҳида омонат очади — бу мажбурий эмас, лекин компютер каби бир марталик харидлар бўйича тортишувларни камайтиради.
Келишув бажарилмаса нима қилиш керак
Тўлов келмаса ёки учрашиш тартиби бузилса, аввал нотариал ҳужжат ҳақида ёзма эслатилади, кейин шу ҳужжат билан суд ижрочиларига борилади. Келишув оғзаки бўлса, аввал суд қарорини олишга тўғри келади.
Чилонзордаги бир таниш оилада шундай бўлган: ота олти ой ўтиб тўловни тўхтатган, она эса нотариал келишувни дарҳол суд ижрочиларига олиб борган — пул маошдан бир неча ҳафтадан кейин ушлана бошлаган.
Келишувни кейинроқ ўзгартириш мумкинми
Ҳа, иккала томон рози бўлса, исталган пайт ўзгартириш мумкин — янги келишув ёки эскисига қўшимча тузилади. Розилик бўлмаса, лекин шароит ўзгарган бўлса — даромад ўсган ёки тушган, бола бошқа мактабга ўтган — масалани суд ҳал қилади. Икки оилага умумий бюджет оиладаги пул ва умумий бюджет мақоласида ёзилган.
Кўп учрайдиган хатолар
- Оғзаки келишиб, нотариусда тасдиқламайдилар, кейин келишувни исботлашнинг иложи бўлмайди.
- Таътил ва байрамларни алоҳида ёзмайдилар, шу туфайли ҳар йили қайтадан тортишадилар.
- Репетитор, операция, саёҳат каби йирик харажатларни унутиб, кейин қоидасиз бўлишади.
- Келишувни бир марта тузиб, бошқа қайтмаслик мумкин деб ўйлашади, ҳаёт ва даромад эса ўзгариб туради.
Қисқа жавоблар
Болалар бўйича келишувни нотариусда тасдиқлаш шартми
Тарбия пули қисми бўйича — нотариал тасдиқ ҳужжатга ижро варақаси кучини беради, бу низоларда қулайроқ. Қолган шартларни оддий ёзма шаклда ҳам расмийлаштириш мумкин.
Ота-оналардан бири бошқа шаҳарга кўчиб кеца нима бўлади
Кўчиш келишувни бекор қилмайди, лекин уни қайта кўриб чиқишни талаб қилади — учрашиш тартиби ва йўл харажатлари ўзгаради. Ўзгаришлар қўшимча келишув ёки суд орқали расмийлаштирилади.
Келишув бузилса судсиз бўладими
Келишув нотариал бўлса, янги судсиз суд ижрочиларига бориш мумкин. Нотариал тасдиқсиз аввал суд қарорини олишга тўғри келади.
Келишувда тарбия пули миқдорини ким белгилайди
Миқдорни ота-оналар ўзи келишиб белгилайди — қонун фақат мўлжал ва минимал чегарани беради. Аниқ рақамларни имзолашдан олдин нотариусдан аниқлаштиринг.
Иккинчи ота-она бола билан кўриштирмаса нима қилиш керак
Учрашиш тартибига риоя қилинмаса, суд орқали бажарилишини талаб қилиш мумкин. Бузилишларни — сана, хабарларни — олдиндан ёзиб бориш фойдали.
Қисқача
- Болалар бўйича келишув яшаш жойини, учрашиш тартибини ва тарбия пулини ажрашишдан алоҳида белгилайди.
- Тарбия пули бўйича нотариал тасдиқ ҳужжатга ижро варақаси кучини беради.
- Ўқиш, даволаниш ва таътил харажатларини алоҳида қаторда ёзиб қўйган маъқул.
- Келишувни томонлар розилиги билан ёки суд орқали ўзгартириш мумкин.
- Аниқ фоиз ва расмийлаштириш тартибини нотариус ёки ҳуқуқшуносдан аниқлаштиринг.
