Йигирма ёшда ўз эшигингиз бўлишини, уни нега ёпганингизни ота-онага тушунтирмаслигингизни хоҳлайсиз. Лекин кўчиш квартира танлашдан эмас, битта саволдан бошланади: 20 ёшда ота-онадан алоҳида яшаш учун қанча пул топиш керак, ой охирида қарз олмаслик учун. Жавоб битта рақамда эмас, ижара ейиб қўядиган даромад улушида ва ундан қолган қисмда.
Оддий мўлжал: ижара ва коммунал тўловлар даромаднинг учдан биридан кўпини олмаслиги керак — акс ҳолда овқат, йўл ва кутилмаган харажатларга жой қолмайди. Агар туманингизда ижара маошнинг учдан биридан қиммат бўлса, ечим — бирга ижарага олиш ёки арзонроқ туман қидириш, рақамни зўрлаб чўзиш эмас.
Кейинги қисмда — ўз учдан бир улушингизни қандай ҳисоблаш, даромад етмаса нима қилиш ва кўчишдан олдин кўпинча ҳисобга олинмайдиган харажатлар.
20 ёшда алоҳида яшаш учун қанча пул топиш керак
Тахминий мўлжал: даромад ойлик ижара ва коммуналдан камида уч баравар кўп бўлиши керак, шунда овқат, транспорт, алоқа ва захирага оқилона қисм қолади. Агар тумандаги бир хонали квартира ижараси, айтайлик, 2 500 000 сўм турса, мустақил ҳаёт учун қулай даромад тахминан 7 500 000 сўмдан бошланади — маош камроқ бўлса, бутун квартира эмас, қўшни билан бўлиш ёки хона ижарага олиш мантиқлироқ.
Алоҳида уй учун бюджетни қандай ҳисоблаш
Формула: эркин даромад = маош − ижара ва коммунал − мажбурий харажатлар; агар эркин даромад маошнинг бешдан биридан кам бўлса, кўчиш ҳозирча хавфли.
1-мисол. Маош 5 000 000 сўм, ижара ва коммунал 2 000 000, мажбурий харажат — йўл, овқат, алоқа — 1 500 000. Эркин қолади 1 500 000, бу даромаднинг 30 фоизи — вариант яхши ишлайди.
2-мисол. Маош 3 500 000 сўм, худди шу ижара 2 000 000, мажбурий харажат 1 200 000. Эркин фақат 300 000, ўндан бир қисмидан кам — суғуртасиз кўчиш хавфли, қўшни билан ижарага олиш мақулроқ. Рақамлар шартли, ўз ижара ва маошингизни қўйинг.
Туманлар бўйича жорий вариант ва нархларни кўз билан тахмин қилмай, ижарага уй эълонларида кўриш қулай.
| Бюджет моддаси | Қандай ҳисобланади | 5 000 000 сўмга мисол |
|---|---|---|
| Ижара + коммунал | даромаднинг учдан биридан кўп эмас | 1 600 000 сўм |
| Овқат ва транспорт | ҳақиқий харажат бўйича | 1 200 000 сўм |
| Захира | даромаднинг 10%и | 500 000 сўм |
| Эркин пул | қолган қисм | 1 700 000 сўм |
Кўчишдан кейинги харажатларни юритиш оддий жадвал билан осонлашади — уни қандай тузиш мумкинлиги харажатлар дафтарини қандай чизиш керак мақоласида бор.
Ётоқхона, хона ёки алоҳида квартира
Одатий ҳолат: қиз вилоятдан Тошкентга биринчи ишга кўчади, ёлғиз студия ижарага олади, чунки «бегоналар билан хоҳламайман», ва икки ойдан кейин маошининг ярми ижарага кетаётганини тушунади. Худди шу студия қўшни билан бўлса, бир кишига икки баравар арзон тушарди. Биринчи ишда қўшнили хона ёки ётоқхона — мартабани пасайтириш эмас, бошида фойда билан чиқиш усули.
Вариантлар фарқи ва кўчишда нимани танлаш ҳақида алоҳида ёзилган: кўчишда ётоқхона ёки хона.
Кўчишдан олдин кўпинча ҳисобга олинмайдиган нарсалар
Одатий ҳолат: кўчишдан олдин ҳаммаси ҳисобланган эди, фақат эгасига бериладиган депозитдан ташқари — охирги дақиқада дўстдан қарз олишга тўғри келди, ҳолбуки унга бошиданоқ жамғариш керак эди.
Эгасига депозит — одатда яна бир ойлик тўлов, демак бошида ижаранинг икки баравар суммаси керак. Квартира бўш бўлса, мебел ва ошхона техникаси. Биринчи ой уйда пиширилган овқациз — озиқ-овқат харажати деярли ҳар доим ошади. Кўчиш кунига тўғри келиб қолмасдан, олдиндан жамғариш оқилона: буни стресссиз қандай қилиш кўчишга қандай жамғариш керак мақоласида бор. Депозит ва биринчи ой учун захирани кундалик харажатлар билан аралаштирмаслик учун алоҳида омонатга жамғариш қулай.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Фақат ижаранинг ўзини ҳисоблаб, депозит, коммунал ва мебелни унутиш.
- Даромад зўрға хонага етганда, ёлғиз бутун квартирани ижарага олиш.
- Захирасиз кўчиш — маошнинг ҳар қандай кечикиши қарзга айланади.
- Дўст ёки ҳамкасбнинг нархига қараб, ўз тумандаги нархларни ҳисобга олмаслик.
- Бюджетда қишки коммунал ўсишини ҳисобга олмаслик.
Қисқа жавоблар
Даромаднинг неча фоизини ижарага сарфлаш мумкин?
Оқилона мўлжал — коммунал билан бирга даромаднинг учдан биридан кўп эмас; бу улушдан юқориси ҳар қандай кутилмаган харажатда бюджетни ушлайди.
3 000 000 сўм маош билан алоҳида яшаш мумкинми?
Тошкентда шу маош билан алоҳида квартирани кўтариш қийин, лекин хона ёки қўшни билан квартира бюджетни олдиндан ҳисобласангиз реал.
Ётоқхона ёки ижарага хона — қайси бири арзон?
Ётоқхона деярли ҳар доим арзонроқ, лекин қўшнили хона кўпроқ эркинлик беради; танлов бошида нарх ёки шарт-шароит муҳимлигига боғлиқ.
Кўчишдан олдин захира керакми?
Ҳа, камида депозит ва биринчи ой ижараси учун одатдаги харажатдан ташқари сумма — бўлмаса кўчиш осонгина танишлардан қарзга айланади.
Ижара маошнинг учдан биридан кўпини еса нима қилиш керак?
Бирга ижарага оладиган қўшни топиш, арзонроқ туманларга қараш ёки даромад ёки захира ўсгунча кўчишни бир неча ойга қолдириш.
Қисқача
- Алоҳида уй учун қулай даромад — ижара ва коммуналдан тахминан уч баравар кўп.
- Ижара маошнинг учдан биридан кўпини еса, бюджет нозик бўлиб қолади.
- Хона ёки қўшнили квартира — бошида ишлайдиган вариант, мартаба пасайиши эмас.
- Депозит, мебел ва биринчи ойни олдиндан ҳисоблаш керак.
- Кўчишдан олдинги захира чиройли тумандан муҳимроқ.
Ижара ва коммунал бюджетини ўз рақамларингиз билан ҳисоблаш учун НАРХТОПъдаги уй-жой калкуляторини ишлатишингиз мумкин.
