Одил — фрилансер фотограф, ойига гоҳ 10 000 000 сўм, гоҳ атиги 2 000 000 сўм чиқади. Яхши ойларда ресторанларга борар, техника сотиб оларди, ёмон ойларда эса овқатга пул тополмай қоларди. Бошиданоқ ҳал қилиниши керак бўлган савол: даромад ҳар сафар ҳар хил бўлса, ойига қанча сарфлаш мумкин?
Қисқа жавоб: сарфлаш керак бўлган сумма — бу ой ҳақиқатан келган пул, ундан мажбурий тўловлар ва ажратилган қисмни айириб чиққандаги қолдиқ, кутилаётган ўртача даромаддан эмас. Энди харажатларни қандай бўлиш ва ойлик лимитни қандай ҳисоблашга ўтамиз.
Даромад беқарор бўлса ойига қанча сарфлаш мумкин
Харажатлар мажбурий (ижара, коммунал, алоқа, минимал овқат) ва мослашувчан (кўнгилочар, техника, кийим, кафе) турларга бўлинади. Мажбурийларини ҳар ой бир хилда тўлайсиз. Мослашувчан харажатлар лимитини эса ҳар ой қайтадан ҳисоблайсиз — одатда қанча келишидан эмас, бу ой ҳақиқатан қанча келганидан.
Ойлик лимитни қандай ҳисоблаш керак
Формула: мослашувчан харажат лимити = бу ойлик даромад − мажбурий тўловлар − ажратилган қисм (захира ва солиқ).
Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): бу ойлик даромад 5 000 000 сўм, мажбурий тўловлар 2 500 000, даромаддан 25 фоиз — 1 250 000 ажратишга қарор қилинди. Мослашувчан харажат лимити: 5 000 000 − 2 500 000 − 1 250 000 = 1 250 000 сўм.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Ойлик даромад | тушумлар суммаси | 5 000 000 |
| Мажбурий тўловлар | ижара + коммунал + алоқа + овқат | 2 500 000 |
| Ажратилган қисм | даромад × 25% | 1 250 000 |
| Мослашувчан харажат лимити | даромад − мажбурий − ажратилган | 5 000 000 − 2 500 000 − 1 250 000 = 1 250 000 |
Иккинчи мисол: ёмон ойда даромад атиги 2 000 000 сўм. Мажбурий тўловлар ҳамон 2 500 000 — бу ойнинг даромадидан етмайди, 500 000 сўм фарқи захирадан олинади, мослашувчан харажатларга эса бу ой умуман пул қолмайди, ва бу нормал ҳолат.
Жуда яхши ойда нима қилиш керак
Ортиқча пулни дарҳол сарфлаб юбориш васвасаси катта, лекин бир қисмини захирага, бир қисмини катта мақсадга юбориб, фақат қолганини ўйин-кулги учун мослашувчан харажатларга қолдирган маъқул. Яхши ой келажакдаги ёмон ойни фақат пул дарҳол тарқалмаса қоплайди.
Жуда ёмон ойда нима қилиш керак
Мослашувчан харажатлар шундай ойда биринчи бўлиб, ҳатто нолгача қисқартирилади. Мажбурий тўловлар, агар ўз даромади етмаса, захирадан ёпилади — унинг тўғридан-тўғри вазифаси шу. Захира ҳам бўлмаса, биринчи танқисликда қарзга кетмасдан, аввал барча кераксизни ҳалол қисқартириш керак.
Қаерга ажратиш ва ортиқча сарфламаслик
Захира ва солиқ учун ажратилган пулни дарҳол алоҳида депозитга ўтказиш қулай, мослашувчан харажат пули билан битта картада қолдирмасдан. Ёмон ойда мажбурийга ҳам етмаса, фоизли қарз олишдан кўра кредит шартларини кредит калкуляторида солиштириш арзонроқ, маҳсулотларнинг умумий кўриниши эса пул бўлимида. Бундай ойлар учун захирани қандай ҳисоблаш ҳақида батафсил — молиявий ёстиқчани қандай ҳисоблаш керак мақоласида.
Кўп учрайдиган хатолар
Харажатларни кутилаётган ўртача даромаддан, бу ой ҳақиқатан келган пулдан эмас, режалаштириш. Яхши ойнинг бутун ортиқчасини дарҳол сарфлаб, келажакдаги танқисликка ҳеч нарса қолдирмаслик. Ёмон ойда мослашувчан харажатларга қарз ёки кредит олиш — кейин ортиқча тўлов кейинги яхши ойнинг даромадини еб қўяди, ортиқча тўлов ҳақида батафсил — кредит учун ортиқча тўламаслик мақоласида.
Қисқа жавоблар
Даромад беқарор бўлса ойига қанча сарфлаш мумкин
Бу ой ҳақиқатан келган сумма, ундан мажбурий тўловлар ва ажратилган қисмни айириб чиққандаги қолдиқ — кутилаётган ўртача даромаддан эмас, ҳисобдаги фактдан.
Харажатларни мажбурий ва мослашувчанга қандай бўлиш керак
Мажбурий — ҳар ой бир хилда тўлайдиганингиз: ижара, коммунал, алоқа, минимал овқат. Қолгани мослашувчан, унинг лимити ойдан ойга ўзгаради.
Даромад мажбурий тўловларга етмаса нима қилиш керак
Фарқни захирадан ёпиш — у айнан шунинг учун керак, мослашувчан харажатлар эса шундай ойда нолгача қисқаради.
Яхши ойда бутун ортиқчани сарфлаш керакми
Йўқ, бир қисмини захирага ёки катта мақсадга юборган маъқул — шундагина яхши ой келажакдаги заиф ойни ҳақиқатан қоплайди.
Бу ойлик лимитни тез қандай билиб олиш мумкин
Ойнинг ҳақиқий даромадини олинг, мажбурий тўловлар ва ажратиладиган фоизни айиринг — қолгани мослашувчан харажат лимити бўлади.
Қисқача
- Харажат лимитини бу ойлик даромад фактидан ҳисобланг, ўртачадан эмас;
- Харажатларни мажбурий ва мослашувчанга бўлинг — мажбурийини ҳар доим бир хилда тўланг;
- Ёмон ойда мослашувчан харажатлар биринчи қисқаради, мажбурийни захира ёпади;
- Яхши ойда бутун ортиқчани сарфламанг — бир қисми захирага, бир қисми мақсадга;
- Ёмон ойда мослашувчан харажатга олинган қарз одатда қисқартирилган харажатдан қимматроққа тушади.
