Улуғбекнинг оиласи коридордаги ифлос поябзал туфайли навбатдаги жанжалдан кейин музлатгичга ўн бешта қоидадан иборат рўйхат осиб қўйишди — бир ойдан кейин рўйхат сарғайиб, ҳеч ким уни ўқимай қўйди, поябзал эса аввалгидек сочилиб ётарди. Муаммо қоидаларда эмас, уларнинг бир вақтда ўн бешта бўлганида эди.
Оилада ҳақиқатан ишлайдиган қоидалар қаттиқлиги билан эмас, уларнинг камлиги, тушунарлилиги ва бузилганда аниқ ҳаракат борлиги билан фарқланади. Оила ҳақиқатан риоя қиладиган, фақат деворга осиб қўйиладиган эмас қоидаларни қандай танлашни кўриб чиқамиз.
Нега баъзи қоидалар ўрнашиб қолади, баъзилари унутилади
«Эҳтиёткорроқ бўл» деган қоида ҳеч қачон ишламайди — у характер ҳақида, характерни эса бир мартада текшириб бўлмайди ва бажариб бўлмайди. «Киришда поябзални дарҳол жавонга қўй» деган қоида ишлайди, чунки бу кўринадиган аниқ ҳаракат: ё бажарилган, ё йўқ.
Яхши қоидани бир сонияда, шунчаки қараб текшириш мумкин. Ёмон қоида ҳар сафар қайтадан тушунтириш ва баҳсни талаб қилади — «эҳтиёткор бўлиш нима дегани» ҳеч қачон тугамайди.
Оила ҳақиқатан қанча қоидага чидашини қандай ҳисоблаш
Қоида қонундан кўра одатга ўхшайди, катталар эса бир вақтда икки-учтадан ортиқ янги одатни мустаҳкамлай олмайди — қолганлари фонда қолади ва унутилади. Формула оддий: ойига янги қоидалар сони уларни назорат қилишга тайёр катталар сонидан ошмаслиги керак.
Мисол: тўрт кишилик оилада — иккита катталар, демак бир вақтда Улуғбекники каби ўн бешта эмас, икки-учтадан ортиқ бўлмаган қоида киритиш керак. Ўн бештасини кирицангиз, энг яхши ҳолатда битта-иккитаси ўрнашади, қолгани биринчи ойда жим ўлади.
Иккинчи мисол: қоида одатга айлангунча ўртача 21 кун риоя қилиниши керак — агар уч ҳафта ичида ҳеч ким камида 15 марта эслатмаган ёки текширмаган бўлса, қоида киритилган эмас, бир марта айтилган ҳисобланади.
Уч хил қоида: хавфсизлик, турмуш, ҳурмат
Хавфсизлик қоидалари — нотаниш одамга эшикни очмаслик, катталарсиз плитадан фойдаланмаслик, машинада камар тақиш. Улар муҳокамасиз ва истисносиз киритилади, чунки хато нархи юқори.
Турмуш қоидалари — поябзал жавонга, идиш дарҳол идишхонага, овқат вақтида телефон дастурхонда эмас. Бу ерда истисно ва келишувлар мумкин, бу хавфсизлик эмас, уйдагиларнинг ҳаммаси учун қулайлик ҳақида.
Ҳурмат қоидалари — бақирмаслик, хонага киришдан олдин тақиллатиш, бошқанинг хабарларини ўқимаслик. Бу қоидалар энг нозик, чунки уларнинг бузилиши дарҳол кўринмайди, хафагарчилик эса секин тўпланади.
Янги қоидани исёнсиз қандай киритиш
— Нега бирдан янги қоида, аввал мумкин эди-ку? — Чунки аввал учтамиз эдик, энди чақалоқ пайдо бўлди, эски қоида энди ишламайди.
Янги қоида сабаби тушунтирилса, шунчаки тақиқ айтилмаса, осонроқ қабул қилинади. Янада яхшиси — қоида кучга киришидан олдин уни бутун оила билан муҳокама қилиш ва бузилганда нима бўлишини келишиб олиш — жазо ғазаб пайти ўйлаб топилмайди, олдиндан белгиланади.
Оиладаги пул қоидаларини алоҳида ва ҳалол гаплашиш керак — коммуналга қанча кетади, қанча жамғарилади, ким нима учун тўлайди. Бунда NARXTOP пул бўлими ёрдам беради, агар оилада квартира каби катта харид режалаштирилса, кейин жанжал чиқмаслиги учун квартира сотиб олишда ота-она ёрдамини қандай расмийлаштириш ҳақида олдиндан ўқиш фойдали.
Қоида бузилса нима қилиш керак
Бузилишга жавоб олдиндан маълум ва ҳар сафар бир хил бўлиши керак — ота-она чарчаган бўлса қаттиқроқ, кайфияти яхши бўлса юмшоқроқ эмас. Олдиндан айтиб бўлмайдиган жавоб қоидани тўғридан-тўғри эътиборсиз қолдиришдан ҳам тезроқ бузади.
Оила ҳаётининг янги босқичи учун фойдали қоида — масалан, янги квартирага кўчгандан кейин. Биринчи ҳаракатлар тартиби квартира калитларини олгандан кейин нима қилиш керак мақоласида тасвирланган, у ерда ҳам янги турмуш қоидаларини кейин, одатлар бошқача шакллангандан сўнг эмас, янги уйга киришдаёқ киритиш осонроқ экани кўринади.
Нарсалар ҳақидаги қоида: камроқ — қолганига риоя қилиш осонроқ
Уйдаги зиддиятларнинг бир қисми одамлар характеридан эмас, нарсалар сонидан келиб чиқади: уйда ортиқча нарса қанча кўп бўлса, «ҳаммаси ўз жойида» қоидасига риоя қилиш шунча қийин, чунки жой жисмонан етишмайди. Фасл давомида бир марта шкафларни кўздан кечириб, керак бўлмаган нарсаларни NARXTOP эълонлар бўлими орқали сотувга қўйиш керак — шу билан бирга болаларга нарсаларни тўплаш эмас, қайта кўриб чиқиш мумкинлиги мисолда кўрсатилади.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Битта жанжалдан кейин бирдан кўп қоида киритиш — битта-иккитаси ўрнашади, қолгани унутилади.
- Қоидани ҳаракат эмас («эшик ёнидаги жавонга калит қўй»), характер ҳақида («диққатлироқ бўл») шакллантириш.
- Олдиндан келишилган тартиб эмас, кайфиятга қараб жазолаш.
- Қоида сабабини тушунтирмаслик, шу сабабли у ғамхўрлик эмас, ўзбошимчалик сифатида қабул қилинади.
Қисқа жавоблар
Оилада қандай қоидалар ҳақиқатан ишлайди?
Бир сонияда текширса бўладиган аниқ ҳаракат ҳақидаги қоидалар ишлайди — «поябзал жавонга», «диққатлироқ бўл» каби характер хусусиятлари эмас. Улар кам бўлиши ва тушунарли сабаби бўлиши керак.
Бир вақтда нечта янги қоида киритиш мумкин?
Бир вақтда икки-учтадан ортиқ эмас — ҳар куни назорат қилишга тайёр катталар сонига қараб. Кўпроқ қоида биринчи ойдаёқ унутилади.
Болалар қоидани саботаж қилмаслиги учун қандай киритиш керак?
Шунчаки тақиқни айтиш эмас, сабабни тушунтириш ва қоидани олдиндан бутун оила билан, бузилганда нима бўлишини ҳам қўшиб, муҳокама қилиш керак.
Қоида доимий бузилса нима қилиш керак?
Бузилишга жавоб олдиндан маълумлигини ва ҳар сафар бир хил қўлланилишини текширинг — олдиндан айтиб бўлмаслик қоидани бузилишнинг ўзидан ҳам тезроқ йўқ қилади.
Қоида одатга айланиши учун қанча вақт керак?
Ўртача уч ҳафта доимий эслатиш ва текшириш — агар шу вақт ичида ҳеч ким қоидани кузатмаган бўлса, у киритилган эмас, шунчаки айтилган ҳисобланади.
Қисқача
- Яхши қоида — кўринадиган аниқ ҳаракат ҳақида, характер ҳақида эмас.
- Бир вақтда икки-учтадан ортиқ янги қоида киритманг.
- Хавфсизлик, турмуш ва ҳурмат қоидаларини ажратинг — уларнинг қаттиқлиги турлича.
- Қоида сабабини тушунтиринг ва уни олдиндан бутун оила билан муҳокама қилинг.
- Бузилишга жавоб олдиндан маълум ва ҳар сафар бир хил бўлсин.
- Уйда ортиқча нарса камроқ бўлса, тартиб қоидасига риоя қилиш осонроқ.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
