Дилшоднинг Каттақўрғондаги ота-онаси уйи олти сотихда — ёзги ошхона ва алоҳида қаноти бор, у ерда аввал бувиси яшаган. У вафот этгач, қанот икки йил бўш турди, токи қўшни сўрамагунча: «Нега ижарага бермайсан? Сенинг кўчага чиқадиган алоҳида эшигинг бор-ку». Бир ойдан сўнг Дилшод алоҳида ҳисоблагич ўрнатди, дарвозага янги қулф қўйди — ва қанотни ёш оилага ижарага берди. Уй ҳужжат бўйича умумий бўлиб қолди, лекин амалда деярли кесишмайдиган икки ҳаётга бўлинди.
Уйнинг алоҳида кириш эшиги бўлган қисмини ижарага бериш — оила ҳаётини бутунлай қайта қурмасдан, уйни сотмасдан даромад олиш йўли. Бўшлиқни бўлиш учун нима кераклигини, бундан қанча даромад топилишини ва ижарачи жойлаштиришдан олдин қандай хавфларни ҳисобга олиш кераклигини кўриб чиқамиз.
Амалда «алоҳида кириш» нимани англатади
Алоҳида кириш — бу ижарачи уй эгаларининг умумий ҳовлиси ва йўлаги орқали эмас, алоҳида эшик, дарвоза ёки қўшимча бино орқали ўз қисмига киради дегани. Бу квартирадаги хонадан асосий фарқи: бу ерда иккала томон ҳам анча кўпроқ шахсий маконга эга бўлади ва ижарачи уй эгалари билан кун сайин кесишмайди.
Ижарага бериш учун уйни қандай бўлиш керак
Биринчи бошланадиган нарса — suv ва светга алоҳида ҳисоблагич: битта ҳисобни ижарачилар билан оғзаки келишув асосида бўлиш абадий баҳслар манбаи. Иккинчиси — ижарага бериладиган қисмда ҳеч бўлмаса минимал ҳожатхона ва ошхона, акс ҳолда уй қисми алоҳида уй-жой эмас, чет эшикли хонага айланади. Учинчиси — ҳовли умумий бўлса, девор ёки тўсиқ, шунда ижарачиларнинг машина ёки айвон учун ўз майдони бўлади.
Даромадни қандай ҳисоблаш
Уй қисмидан даромад квартирадагидек ҳисобланади, фақат қайта жиҳозлашга сарфланган маблағ тузатилиши билан — уларни биринчи бир-икки йилда қоплаш керак, дарҳол соф фойда деб ҳисобламанг.
Ойлик соф даромад = уй-жой тўлови − уй қисмининг коммунал харажатлари − қайта жиҳозлашга ойлик улуш.
Шартли рақамлар билан мисол: уй қисми учун тўлов ойига 2 200 000 сўм (нарх ижара эълонларидан олинди), коммунал харажатни ижарачи ўзи тўлайди, қайта жиҳозлаш эса 12 000 000 сўмга тушди ва эгаси икки йилда қайтаришни режалаштиради — ойига 500 000 сўм. 2 200 000 − 500 000 = 1 700 000 сўм биринчи икки йилда соф даромад, кейин эса бутун сумма даромадга айланади. Бошқа вариантлар билан солиштириш учун уй-жой бюджети калкулятори ёрдам беради.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол (рақамлар шартли) |
|---|---|---|
| Уй қисми учун тўлов | тумандаги ўхшаш таклифларга қараймиз | 2 200 000 сўм/ой |
| Қайта жиҳозлаш харажати | ҳисоблагич, кириш, минимал таъмир | 12 000 000 сўм бир марталик |
| Маблағни қайтариш муддати | харажат суммаси ойларга бўлинади | 24 ой |
| Биринчи икки йилдаги даромад | тўловдан қайтариш улуши айирилади | 1 700 000 сўм/ой |
Қайта жиҳозлаш: нимани албатта ўзгартириш, нимани кейинга қолдириш мумкин
Алоҳида кириш ва ҳисоблагичлар — буларсиз уй қисмини ижарага беришнинг деярли маъноси йўқ, шунинг учун улардан бошланади. Косметик таъмирни кейинга қолдириш мумкин: квартира эмас, уй қисмини излаётган ижарачиларни одатда янги девор қоғозидан кўра макон ва шахсийлик кўпроқ қизиқтиради.
Таниш ҳолат: Чилонзордаги оила ижарага бериладиган қисмнинг ваннахонасига қиммат кафел учун деярли бутун суммани сарфлади, алоҳида ҳисоблагич ҳақида эса унутди — натижада бутун биринчи йил ижарачилар билан свет ҳисобидаги улуш ҳақида баҳслашишди.
Шартнома ва ижарачилар билан чегаралар
Кириш тўлиқ алоҳида бўлса ҳам, ҳовли иккаласига умумий бўлса, умумий ҳудудда нима бўлишини шартномада ёзиб қўйиш керак. Амалиёт шуни кўрсатадики: ижарачилар қачон ҳовлида машина қўя олиши, ёзги ошхона ёки боғдан фойдаланиши ҳақида олдиндан келишган маъқул, буни йўл-йўлакай аниқлаштиришдан кўра.
- Ижарага бериладиган қисмнинг аниқ чегараларини кўрсатинг — қайси хоналар, кириш, ҳовли ижарага киради.
- Ким қайси коммунал хизмат учун алоҳида тўлашини ёзинг.
- Умумий ҳудуд бўлса, ундан фойдаланиш қоидаларини келишинг.
- Гаров ва кўчиб чиқишда уни қайтариш тартибини белгиланг.
- Иккала томон ҳам шартномани бекор қилиш ҳақида огоҳлантириш муддатини кўрсатинг.
Тез-тез учрайдиган хатолар
Биринчиси — алоҳида ҳисоблагичсиз, харажатларни «инсоф билан» бўлишга умид қилиб ижарага бериш. Иккинчиси — кириш ва ҳожатхона ўрнига косметикага пул сарфлаш. Учинчиси — умумий ҳовли чегарасини белгиламаслик, натижада ижарачилар ва уй эгаларининг машиналари бир-бирига халақит беради. Тўртинчиси — қўшничилик муносабатларига ишониб, ёзма шартномасиз ижарага бериш — бу биринчи жиддий баҳсгача ишлайди.
Қисқа жавоблар
Ҳужжатларни бўлмасдан уй қисмини алоҳида кириш билан ижарага бериш мумкинми
Ҳа, ҳужжат бўйича уй ягона мулк сифатида қолиши мумкин — алоҳида кириш ва ҳисоблагичлар орқали бўлиниш фақат ижарачилар қулайлиги учун керак, мулк ҳуқуқини ўзгартириш учун эмас.
Уй қисмини ижарага бериш учун қайта жиҳозлаш қанча туради
Суммаси нима аллақачон борлигига — алоҳида кириш, ҳожатхона, ҳисоблагичлар — ва нимани қуриш кераклигига боғлиқ. Аниқ нархни интернетдаги умумий рақамлар эмас, жойидаги қурувчилар айтади.
Suv ва свет учун алоҳида ҳисоблагич керакми
Мажбурий талаб йўқ, лекин усиз ҳисоблар кўз билан бўлинади, бу эса уй эгалари ва ижарачилар орасидаги баҳснинг одатий манбаи.
Умумий ҳовли ижарачиларга халақит берса нима қилиш керак
Ҳовлидан фойдаланиш соатлари ва қоидаларини шартномада олдиндан ёзинг — тўсиқ ёки шартли чегара машина жойи ҳақидаги кундалик баҳслардан қутқаради.
Уй қисмини ижарага бериш квартирадаги хонадан фойдалироқми
Одатда ҳа, чунки ижарачилар кўпроқ шахсийлик олади ва бунинг учун кўпроқ тўлашга тайёр, лекин уй қисмини қайта жиҳозлашга сарф ҳам юқорироқ — иккала вариантни ҳам ўз рақамларингиз билан ҳисобланг.
Қисқача
- Алоҳида кириш — уй қисмини квартирадаги хонадан фарқлайдиган асосий нарса, у иккала томонга ҳам шахсийлик беради.
- Қайта жиҳозлашни ҳисоблагич, кириш ва минимал ҳожатхонадан бошланг, косметикадан эмас.
- Даромадни биринчи бир-икки йилда маблағ қайтарилишини ҳисобга олиб ҳисобланг, дарҳол соф фойда деб эмас.
- Шартномада ижарага бериладиган қисм чегараларини ва умумий ҳудуд қоидаларини ёзинг.
- Шартнома қўшнилар ва узоқ қариндошлар билан ҳам керак — оғзаки келишувлар унутилади.
Қайта жиҳозлашни бошлашдан олдин бутун уйни қандай текширишни кўриб чиқинг — бу маслаҳатларнинг бир қисми уйини иккига бўлаётган эгага ҳам асқотади. Тайёр таклифни эса эълон бериш шакли орқали жойлаштириш ёки сайтдаги кўчмас мулк бўлимида ўхшаш вариантларни кўриш мумкин.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
