Шаҳзоданинг ота-онасининг ҳовлида иккита гараж бор — бирида отасининг эски машинаси туради, иккинчиси эса амакиси бошқа шаҳарга кўчиб кетганидан бери уч йилдан бери бўш ётибди. Бир куни қўшни сўраб қолмагунча: "Гаражни устахона учун ижарага бермайсизми? Олдиндан тўлайман". Оила ҳайрон қолди — бўш хонадан ҳақиқатан ҳам ҳар ой пул олиш мумкин экан.
Квартирадан ташқари оилавий мулкдан яна нималарни ижарага бериш мумкин? Гараж, бўш хона, мавсумда бир марта ишлатиладиган асбоб ва техника — мангал, бетон аралаштиргич, генератор. Вақтининг ярмидан кўпроғини бекор турадиган ҳар қандай нарса, ўз туманида талаб топилса, назарий жиҳатдан даромад келтириши мумкин.
Оилавий мулкдан одатда нималар ижарага берилади
Рўйхат биринчи қарашда кўринганидан кенгроқ. Гараж — нарса сақлаш, қўшнининг машинасини ўз жойисиз тўхтатиш, устахона учун. Катта уйдаги хона — талаба ёки ёлғиз ишлайдиган одамга, агар оила қўшничиликка тайёр бўлса. Техника — бурғидан тортиб тўйдаги мангалгача — уйдаги кўп нарсалар йилига бир неча марта ишлатилади, ойлаб бекор туради.
- Гараж ёки автотураргоҳ жойи — тураргоҳ, сақлаш, устахона;
- Бўш хона — узоқ муддатга ижарачига ёки оилавий тадбирлар учун кунлик;
- Қурилиш ва боғ асбоблари — бетон аралаштиргич, перфоратор, нарвон;
- Байрам анжомлари — қозон, мангал, тўй учун стол-стуллар.
Бўш ётган мулкдан қанча топиш мумкин
Формула оддий сўз билан: ижарадан даромад = давр учун ижара ставкаси минус нарсани тайёрлаш ва эскиришга харажат. Нархни айтишдан олдин ўз туманингиздаги шунга ўхшаш таклифларга қаранг — ижара эълонларида қўшнилар шу катталикдаги гараж ёки хона учун қанча сўраётганини кўриш осон.
1-мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг). 18 м² гараж устахона учун ойига 400 000 сўмга ижарага берилади. Харажат — йилига бир марта тозалаш ва эшикни майда таъмирлаш, шартли 200 000 сўм йилига, яъни ойига 17 000 сўм. Соф даромад: 400 000 − 17 000 = 383 000 сўм ойига, илгари шунчаки бўш турган хона учун йилига деярли 4 600 000 сўм.
2-мисол. Бетон аралаштиргич қўшниларга дам олиш кунлари кунига 50 000 сўмга берилади, оила ўзи ойига бир-икки марта ишлатади. Агар уни ойига яна 4 марта берса — қўшимча 200 000 сўм, нарсанинг ўзи эса шундай бериш билан бир неча ойда ўзини қоплайди.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Ойлик даромад | давр учун ижара ставкаси × даврлар сони | 400 000 сўм |
| Нарсага харажат | таъмирлаш ва эскириш ÷ ойга | 17 000 сўм |
| Соф даромад | даромад минус харажат | 400 000 − 17 000 = 383 000 сўм |
Хона ёки квартира: хона ижараси нимаси билан фарқ қилади
Оила яшаётган уйдаги хонани ижарага бериш — алоҳида квартирани ижарага бериш билан бир хил эмас. Ортиқча томони — алоҳида коммунал ҳисоблагичларга қўшимча харажациз даромад. Камчилиги — доимий қўшничилик: ижарачи оиланинг турмушини кўради, оила эса — ижарачининг одатларини. Бу ҳаммага мос келмайди, лекин тинч танланган ижарачи билан йиллар давомида бюджетга барқарор қўшимча бўлиши мумкин. Эълонни оддий уй изланадиган жойда — кўчмас мулк бўлимида ёки эълон бериш орқали жойлаштириш мумкин.
Таниш ҳолат: Сергелидаги оила вилоятдан келган талаба қизга бўш хонани уч йил кетма-кет ижарага берди. Бошиданоқ келишишди: музлатгичда ўз токчаси, соат ўндан кейин жимлик, тўлов ҳар ойнинг бешинчисигача. Дарҳол айтиб қўйилган майда-чуйдалар мумкин бўлган жанжалларнинг ярмидан қутқарди.
Гараж ва техника: қаерда қийинроқ
Гаражда асосий хавф — ижарачи у ерда кейин уй эгасидан сўраладиган нарсани сақлаши: ўғирланган машина, тақиқланган бирор нарса. Фақат пулга эмас, одамга ҳам қаранг, имкон бўлса контакт ва ҳужжат нусхасини олинг. Техникада хавф бошқача — бузилиш ёки йўқолиш. Нарсанинг тахминий қийматини қоплайдиган гаров олиш оқилона, уни ёзиб қўйиб бутун ҳолда бериш керак — кейин тирналган жой учун ким айбдор эканлиги ҳақида баҳслашмаслик учун.
— Бетон аралаштиргични синдириб қўйишса-чи? — Унда гаров ҳисобидан таъмирлаймиз, асаблар ва қўшни билан жанжал ҳисобидан эмас — биринчи беришдан олдин айтиб қўйиш керак бўлган оддий қоида.
Мулк оилага умумий бўлса, қандай расмийлаштириш керак
Агар гараж ёки хона бир одамга эмас, бир нечтага — ота-онага ва болаларга, ака-укаларга тегишли бўлса, ижарадан даромадни бошқа умумий оилавий пул билан бир хил мантиқда бўлинг: пул келгандан кейин эмас, олдиндан ҳар бир эгасининг улуши ҳақида келишинг. Бу қариндошлар билан умумий касса юритаётган оилалар ҳақидаги мақолалардаги қоидалар билан бир хил ишлайди — улушни дарҳол муҳокама қилиш кейин тушунтиришдан арзонроқ.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Тумандаги шунга ўхшаш таклифларга қарамасдан "кўз билан" нарх қўйиш;
- Шикастланиши мумкин бўлган техника учун гаров олмаслик;
- Хона ижарага берилганда қўшничилик қоидаларини — жимлик, меҳмонлар, ҳисоблар — айтиб қўймаслик;
- Мулкдан тушган даромад барибир кимнингдир эканини унутиш — агар у оилага умумий бўлса, олдиндан бўлиш керак.
Агар ижарадан даромад барқарор бўлса, унинг бир қисмини алоҳида — оддий бюджетга аралаштирмасдан омонатга қўйиш қулай. Шунда бир-икки йилдан кейин бўш ётган гараж оилага ҳақиқатан нима олиб келганини кўриш мумкин, жорий харажатларда эриб кетмайди.
Қисқа жавоблар
Квартирадан ташқари оилавий мулкдан нималарни ижарага бериш мумкин?
Гараж, бўш хона, қурилиш ва боғ асбоблари, байрам анжомлари — қозон, мангал, столлар. Вақтининг ярмидан кўпроғини бекор турадиган ҳар қандай нарса мос келади.
Гаражни ижарага бериш қанча туради?
Нарх туман ва мақсадга боғлиқ — тураргоҳ ёки устахона учун. Нархни пасайтириб ёки ошириб юбормаслик учун ўз туманингиздаги шунга ўхшаш ижара эълонларига қаранг.
Техникани ижарага бериш учун гаров олиш керакми?
Ҳа, нарсанинг тахминий қийматини қоплайдиган гаров бузилиш ёки йўқолиш ҳолида баҳсдан ҳимоя қилади — техникани бутун ҳолда беринг ва буни олдиндан ёзиб қўйинг.
Оилавий мулк умумий бўлса, ижарадан даромадни қандай бўлиш керак?
Бошқа умумий оилавий пул билан бир хил мантиқда — биринчи пул келмасдан олдин ҳар бир эгасининг улуши ҳақида келишинг, кейин эмас.
Оила яшайдиган уйдаги хонани ижарага бериш керакми?
Мумкин, агар оила доимий қўшничиликка тайёр бўлса ва олдиндан кундалик қоидаларни — жимлик, меҳмонлар, ҳисоб тўловларини — айтиб қўйса. Бу барқарор, лекин энг осон бўлмаган даромад манбаи.
Қисқача
- Фақат квартира эмас — гараж, хона, асбоб, байрам анжомларини ҳам ижарага бериш мумкин;
- Ижарага беришдан олдин нархни тумандаги шунга ўхшаш эълонлар билан солиштиринг;
- Шикастланиши мумкин бўлган техника учун гаров олинг;
- Ўз уйингиздаги хонани ижарага бераётганда қўшничилик қоидаларини олдиндан айтиб қўйинг;
- Мулк эгадошлари билан даромадни келишув бўйича бўлинг, пул келгандан кейин эмас;
- Ижарадан тушган даромадни алоҳида жамғаринг, ҳақиқий натижани кўриш учун.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
