Малика иш жойи яқинидан бир хонали квартирани ипотекага олди, бир йилдан кейин уни бошқа филиалга кўчиришди. Квартира бўш қолди, тўлов эса мунтазам кетарди, ва эри таклиф қилди: «Ижарага берайлик, ўзимиз эса янги иш яқинида ота-онамникида турамиз». Малика қўрқиб қолди — уй-жой кредити билан олинган, ҳали тўлиқ ўзиники бўлмаган квартирани ижарага бериш мумкинми умуман?
Ипотека тўловини ижара пули билан ёпиш учун квартирани ижарага бериш мумкинми? Ҳа, кўпчилик ҳолатда мумкин — квартира банкга эмас, қарз олувчига тегишли бўлиб қолади, банк фақат уни гаровда ушлаб туради. Аммо баъзи банклар шартномасида ижарага бериш ҳақида огоҳлантириш ёки розилик олиш талаби бор, шунинг учун аввал ўз шартномангизни қайта ўқинг ёки банкдан тўғридан-тўғри сўранг.
«Квартирани ижарага бердим — тўлов ўзи ёпилади» схемаси чиройли эшитилади, лекин амалда ижара пули тўловни биринчи ойданоқ тўлиқ ёпа олмайди, айниқса фоиз кўп бўлган дастлабки йилларда. Ижара ва тўлов орасидаги фарқни олдиндан ҳисоблаш керак, битимдан кейин эмас.
Гаровдаги квартирани ижарага бериш ҳақида банк нима дейди
Расман ипотекадаги квартира харидорга тегишли, банк фақат тўланмаган ҳолат учун гаров ҳуқуқига эга. Кўпчилик банклар ижарага беришга қарши эмас, лекин баъзи шартномалар хабар беришни, баъзан эса — айниқса тижорат мақсадида сдатишда — банк розилигини талаб қилади.
Ўз шартномангиздаги ижара бандини текшириш бир дақиқалик иш, агар хабар бериш тўғридан-тўғри талаб қилинса, хабарсиз ижарага бериш хавфли — банк буни расман шартлар бузилиши деб ҳисоблаши мумкин.
Ижара тўловга етадими, қандай ҳисоблаш керак
Формула оддий: фарқ = ижара пули минус ипотека тўлови минус сақлаш харажатлари (коммунал, агар эгаси тўласа, майда таъмир, ижарачилар орасидаги бўш вақт). Фарқ мусбат бўлса — ижара тўловни ёпади ва ортиқча ҳам қолади, манфий бўлса — барибир устама тўлаш керак бўлади.
Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): бир хонали квартира ижараси ойига 2 200 000 сўм, ипотека тўлови 2 800 000 сўм, сақлаш ва бўш вақт харажатлари ўртача 300 000 сўм. Фарқ: 2 200 000 − 2 800 000 − 300 000 = минус 900 000 сўм. Демак, ўз чўнтагидан устама тўлаш керак бўлади, лекин тўловнинг ҳаммаси оилага тушмайди.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Ижара пули | Туман бўйича ўртача нарх | 2 200 000 сўм |
| Ипотека тўлови | Банк графигидан | 2 800 000 сўм |
| Сақлаш ва бўш вақт | Майда таъмир, йилига бир ой бўш | 300 000 сўм |
| Ойлик фарқ | Ижара минус тўлов минус сақлаш | −900 000 сўм |
Ўз туманингиздаги ҳақиқий ижара нархларини ижара эълонларида солиштириш мумкин, ўз ипотека тўловингизни эса уй-жой кредити калкуляторида қайта ҳисоблаш қулайроқ.
Қайси харажатларни ҳисоблашни унутишади
Ижара ва коммуналдан ташқари, ижарага берувчида бошида кўринмайдиган харажатлар пайдо бўлади: мебел ва техника тезроқ эскиради, ижарачилар орасида ойга чўзилган бўш вақт бўлади, баъзан кўчиб чиққандан кейин майда таъмир керак бўлади. Ҳаммасини ҳисобга қўшиш керак, ижарани соф фойда деб ҳисобламанг.
— Биз ижара — бу шунчаки устама пул деб ўйлагандик, — дейди Маликанинг эри бир йилдан кейин. — Ҳар ярим йилда крани оқди, ёки ижарачилар кўчиб кетиб, бир ой янгисини қидирдик.
Ижарадан солиқ — унутманг
Квартирани ижарага беришдан олинган даромад солиққа тортилади, ставка ва тартибни солиқ идораси ёки бухгалтердан аниқлаштиринг — аниқ рақамлар вақт ўтиши билан ўзгаради, ўзингиз ўйлаб топманг. Солиқни эътиборсиз қолдириш хавфли: текширувда жарима билан қўшимча тўлов ўз вақтида тўлашдан қимматга тушади. Тамойил дачани ёзда кунлик ижарага бериш ҳақидаги мақоладагига ўхшайди — даромад бор, лекин уни тўғри расмийлаштириш керак.
Ипотека квартирасини ижарага беришдаги кенг тарқалган хатолар
- Шартнома тўғридан-тўғри талаб қилса ҳам, банкка хабар бермасдан ижарага бериш.
- Бўш вақт ва майда таъмирни ҳисобга олмай ижарани соф фойда деб ҳисоблаш.
- Ижарачилар билан ёзма шартномасиз сдатиш — кейин исботлаш қийин бўлади.
- Ижара даромадидан солиқни унутиш.
Қисқа жавоблар
Ипотекадаги квартирани ижарага бериш мумкинми?
Кўпчилик ҳолатда ҳа, квартира қарз олувчининг мулки бўлиб қолади. Баъзи банклар ижара ҳақида хабар беришни талаб қилади — буни эълондан олдин ўз шартномангизда текширинг.
Ижара ипотека тўловини тўлиқ ёпадими?
Ҳар доим эмас, айниқса тўловда фоиз кўп бўлган дастлабки йилларда. Баъзан ижара тўловни қисман ёпади, фарқни ўзингиз устама тўлашга тўғри келади.
Ипотека квартираси ижарасидан солиқ тўлаш керакми?
Ҳа, ижарадан олинган даромад бошқа ҳар қандай квартирадаги каби солиққа тортилади. Аниқ ставка ва тартибни миш-мишларга эмас, солиқ идорасига қараб аниқлаштиринг.
Банк рухсатисиз квартира ижарага берилса, нима бўлади?
Аниқ шартнома шартларига боғлиқ: хабар бериш талаб қилинган жойда банк буни расман шартлар бузилиши деб ҳисоблаши мумкин. Аввал шартномани қайта ўқиш ёки тўғридан-тўғри сўраш хавфсизроқ.
Қисқача
- Ипотека квартирасини кўпчилик ҳолатда ижарага бериш мумкин — у банкга эмас, мулк сифатида сизга тегишли.
- Шартномангизни текширинг: баъзи банклар ижара ҳақида олдиндан хабар беришни талаб қилади.
- Ижара ва тўлов орасидаги фарқни бўш вақт ва майда таъмирни ҳисобга олиб олдиндан ҳисобланг.
- Дастлабки йилларда ижара тўловни тўлиқ ёпмаслиги мумкин — бу нормал ва кутилган ҳолат.
- Ижара даромадидан солиқни унутманг — қўшимча тўлов ўз вақтида тўлашдан қимматга тушади.
