Чет эллик турмуш ўртоғи билан ажралиш оддийсидан икки нарсада фарқ қилади: аризани қаерга бериш ва ҳужжатларни ҳам шу ерда, ҳам чет элда қабул қилинадиган қилиб расмийлаштириш. Ажралишнинг ўзи Ўзбекистонда мумкин, гарчи эр ёки хотин бошқа давлат фуқароси бўлса ҳам.
Қийинчилик тафсилотларда. Қоғозларни таржима қилиш, апостил ёки легализация, қарорни иккинчи томон давлатида тан олиш — буни эътибордан четда қолдирсангиз, Ўзбекистон қарори билан ажраласиз-у, чет элда «қоғозда» эр-хотинлигингизча қоласиз.
Қуйида — бундай ажралиш қандай кечади, қандай ҳужжат тайёрлаш керак ва умумий бола ёки чет элдаги мол-мулк бўлса нимага қараш зарур.
Ўзбекистонда чет эллик билан ажралса бўладими
Ҳа, бунинг учун маҳаллий қонунга кўра асос бўлса — одатда эр-хотиндан бирининг Ўзбекистонда яшаши етарли. Иккинчи томоннинг фуқаролиги ўзи тўсиқ эмас. Оддий ҳолатдагидек, низо ёки вояга етмаган бола бўлса, иш ФҲДЁ эмас, суд орқали кетади.
Бир нозик жиҳат бор: ўзбек суди ўз қоидаси бўйича ҳал қилади, аммо бу қарорни бошқа давлат ўз қоидаси бўйича тан олади. Шунинг учун олдиндан турмуш ўртоғи давлати консуллигидан ажралишни тан олиш учун уларга нима кераклигини сўранг. Бу бир неча ойни тежайди.
Ариза қаерга берилади
Ўзбекистонда яшасангиз, шу ерда — яшаш жойингиз бўйича бериш мантиқий. Баъзан эса турмуш ўртоғи давлатида ажралиш қулайроқ: мол-мулк ўша ерда, бола ўша ерда мактабга боради, иккинчи томон ўша ерда. Ягона «тўғри» йўқ, танлов бола, уй-жой ва пул қаердалигига боғлиқ.
Ариза беришдан олдин асосий мол-мулк қаердалигини чамаланг. Тошкентдаги квартирани ўзбек қарори билан бўлиш осонроқ; тақсим умуман қандай ишлаши ажралишда мол-мулк тақсими материалида кўрсатилган. Кўчмас мулк шу ерда расмийлаштирилган бўлса, унинг ҳолати ва бозорни кўчмас мулк бўлимида кўрсангиз бўлади.
Қандай ҳужжатлар керак ва нега таржима
Асосий тўплам — оддий ажралишдагидек: никоҳ гувоҳномаси, паспортлар, болаларнинг туғилганлик гувоҳномаси, бож квитансияси. Фарқи шундаки, чет эл ҳужжатларини давлат тилига таржима қилиб тасдиқлаш, ўзбек қарорини кейин бошқа давлат учун таржима қилиш керак.
Шу ерда апостил ёки консуллик легализацияси пайдо бўлади. Айнан нима керак — апостилми ёки тўлиқ легализация — турмуш ўртоғи давлатига боғлиқ: баъзи давлатлар билан соддалаштирилган тартиб, баъзилари билан йўқ. Тахмин қилманг: нотариус ва консулликда аниқланг. Таржимон ва нотариусни мутахассислар хизматлари бўлими орқали топсангиз бўлади.
Бола бошқа давлат фуқароси бўлса нима бўлади
Икки фуқароли ёки бошқа давлат паспортли бола — аралаш оилаларда тез-тез учрайди. Ўзбек суди барибир боланинг манфаатидан келиб чиқади: унга қаерда яхши, қандай шароит, ким ҳақиқатда ғамхўрлик қилади. Фуқаролик бу ерда ҳал қилувчи эмас.
Алоҳида нозик масала — ажралишдан кейин болани чет элга олиб чиқиш. Бир ота-она қарши бўлиши мумкин, у ҳолда келишув ёки суд қарори керак. Бола билан кўчишни «ўз-ўзидан» режалаштирманг, аввал тартибни мустаҳкамланг — бу ноқонуний олиб чиқишда айбланишдан сақлайди.
Мол-мулк шу ерда ва чет элда қандай бўлинади
Ўзбекистондаги мол-мулк ўзбек ҳуқуқи бўйича бўлинади: никоҳда орттирилгани — умумий, шахсий ва ҳадя қилингани — йўқ. Чет элдаги мол-мулк билан мураккаброқ: унинг тақдирини кўпинча у жойлашган давлат суди ҳал қилади. Битта қарор бошқа давлатдаги квартирага «етиб бормаслиги» мумкин.
Умумий уйда ипотека бўлса, ажралиш уни сўндирмайди — барибир кимдир тўлаши керак. Бундай кредитни бўлиш алоҳида масала; банклар шартларини олдиндан солиштиришни ипотека бўлимида қилсангиз бўлади. Пул томонини — ҳисоб, кредит, давлатлараро пул ўтказмалари — ажралишдан кейинги молия таҳлили бўйича ўйлаб қўйиш керак.
Ажралишингизни турмуш ўртоғи давлатида тан оладими
Бу асосий suv остидаги тош. Ўзбек суди сизни ажратади, аммо бошқа давлатда қарор автоматик амал қилмайди. Қаердадир уни деярли расмияциз тан олишади, қаердадир маҳаллий суд ёки орган орқали алоҳида «ўтказиш» керак. Бу қилинмагунча, иккинчи томон чет элда ҳамон никоҳда деб ҳисобланиши мумкин.
Амалий тартиб шундай: ариза беришдан олдин консулликдан чиқишда қандай ҳужжат кераклигини — таржима, апостил, маълумотнома — билиб олинг ва қарорни дарров керакли кўринишда олинг. Кейин қайта қилиш қимматроқ ва узоқроқ.
Нимани қаерда ҳал қилиш: қисқа жадвал
| Масала | Одатда қайси қонун | Нимани аниқлаш |
|---|---|---|
| Ажралишнинг ўзи | Ариза бериладиган давлат | Асос ва судлов |
| Ўзбекистондаги мол-мулк | Ўзбек | Нима умумий, нима шахсий |
| Чет элдаги мол-мулк | У жойлашган давлат | Ўша ерда алоҳида тартиб |
| Бола | Бола манфаати | Мулоқот ва олиб чиқиш тартиби |
| Қарорни тан олиш | Турмуш ўртоғи давлати | Апостил ёки легализация |
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Ўзбекистонда ажралиб, қарорни турмуш ўртоғи давлатида тан олдиришни унутишади — у ерда никоҳ «қолади».
- Чет эл ҳужжатларини таржима ва тасдиқсиз олиб келишади, қайтаришга вақт йўқотишади.
- Апостил ва тўлиқ легализацияни чалкаштириб, керакли давлатга мос бўлмаган ишни қилишади.
- Болани чет элга иккинчи ота-она розилиги ёки суд қарорисиз олиб чиқишни режалаштиришади.
- Ўзбек суди чет элдаги квартирани бўлади деб ўйлашади — кўпинча буни ўша давлат суди ҳал қилади.
- Консулликдан олдиндан сўрамай, қарорни «нотўғри кўринишда» олишади.
Қисқа жавоблар
Турмуш ўртоғи чет элда яшаса ажралса бўладими?
Ҳа. Жисмонан йўқлиги никоҳни сақламайди: суд иккинчи томонни хабардор қилиб, ишни кўради. Чегара орқали хабардор қилиш тартибини судда аниқланг — муддат шунга боғлиқ.
Ҳужжатлар таржимаси керакми?
Ҳа. Чет эл ҳужжатлари давлат тилига таржима қилиниб тасдиқланади, ўзбек қарори эса турмуш ўртоғи давлати учун таржима қилинади. Аниқ тартибни нотариусда аниқланг.
Апостил нима ва ҳар доим керакми?
Апостил — ҳужжатни бошқа давлат учун соддалаштирилган тасдиқлаш. У ҳамма давлатга тўғри келмайди: қаердадир консуллик легализацияси керак. Турмуш ўртоғи давлати консуллигида аниқланг.
Бола ким билан қолади?
Суд фуқаролик бўйича эмас, бола манфаати бўйича ҳал қилади. Ҳар бир ота-онанинг шароити, боғланиш ва ғамхўрлиги ҳисобга олинади. Мулоқот ва чиқиш тартибини ёзма мустаҳкамлаган маъқул.
Ўзбек суди чет элдаги мол-мулкни бўладими?
Ҳар доим эмас. Чет элдаги мол-мулкни кўпинча у жойлашган давлат суди бўлади. Ўзбекистондаги квартира ва ҳисоблар маҳаллий ҳуқуқ бўйича бўлинади.
Қисқача
- Чет эллик билан Ўзбекистонда ажралса бўлади, унинг фуқаролиги тўсиқ эмас.
- Низо ёки бола бўлса — суд орқали; ариза яшаш ва мол-мулк жойида берилади.
- Чет эл ҳужжатлари таржима ва тасдиқланади, қарорга апостил ёки легализация.
- Чет элдаги мол-мулкни кўпинча ўша давлат суди бўлади.
- Ажралишни турмуш ўртоғи давлатида тан олишни консулликда олдиндан аниқланг.
Суммалар ва толовларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кориш қулай.
