Chet ellik turmush o‘rtog‘i bilan ajralish oddiysidan ikki narsada farq qiladi: arizani qayerga berish va hujjatlarni ham shu yerda, ham chet elda qabul qilinadigan qilib rasmiylashtirish. Ajralishning o‘zi O‘zbekistonda mumkin, garchi er yoki xotin boshqa davlat fuqarosi bo‘lsa ham.
Qiyinchilik tafsilotlarda. Qog‘ozlarni tarjima qilish, apostil yoki legalizatsiya, qarorni ikkinchi tomon davlatida tan olish — buni e’tibordan chetda qoldirsangiz, O‘zbekiston qarori bilan ajralasiz-u, chet elda «qog‘ozda» er-xotinligingizcha qolasiz.
Quyida — bunday ajralish qanday kechadi, qanday hujjat tayyorlash kerak va umumiy bola yoki chet eldagi mol-mulk bo‘lsa nimaga qarash zarur.
O‘zbekistonda chet ellik bilan ajralsa bo‘ladimi
Ha, buning uchun mahalliy qonunga ko‘ra asos bo‘lsa — odatda er-xotindan birining O‘zbekistonda yashashi yetarli. Ikkinchi tomonning fuqaroligi o‘zi to‘siq emas. Oddiy holatdagidek, nizo yoki voyaga yetmagan bola bo‘lsa, ish FHDYo emas, sud orqali ketadi.
Bir nozik jihat bor: o‘zbek sudi o‘z qoidasi bo‘yicha hal qiladi, ammo bu qarorni boshqa davlat o‘z qoidasi bo‘yicha tan oladi. Shuning uchun oldindan turmush o‘rtog‘i davlati konsulligidan ajralishni tan olish uchun ularga nima kerakligini so‘rang. Bu bir necha oyni tejaydi.
Ariza qayerga beriladi
O‘zbekistonda yashasangiz, shu yerda — yashash joyingiz bo‘yicha berish mantiqiy. Ba’zan esa turmush o‘rtog‘i davlatida ajralish qulayroq: mol-mulk o‘sha yerda, bola o‘sha yerda maktabga boradi, ikkinchi tomon o‘sha yerda. Yagona «to‘g‘ri» yo‘q, tanlov bola, uy-joy va pul qayerdaligiga bog‘liq.
Ariza berishdan oldin asosiy mol-mulk qayerdaligini chamalang. Toshkentdagi kvartirani o‘zbek qarori bilan bo‘lish osonroq; taqsim umuman qanday ishlashi ajralishda mol-mulk taqsimi materialida ko‘rsatilgan. Ko‘chmas mulk shu yerda rasmiylashtirilgan bo‘lsa, uning holati va bozorni ko‘chmas mulk bo‘limida ko‘rsangiz bo‘ladi.
Qanday hujjatlar kerak va nega tarjima
Asosiy to‘plam — oddiy ajralishdagidek: nikoh guvohnomasi, pasportlar, bolalarning tug‘ilganlik guvohnomasi, boj kvitansiyasi. Farqi shundaki, chet el hujjatlarini davlat tiliga tarjima qilib tasdiqlash, o‘zbek qarorini keyin boshqa davlat uchun tarjima qilish kerak.
Shu yerda apostil yoki konsullik legalizatsiyasi paydo bo‘ladi. Aynan nima kerak — apostilmi yoki to‘liq legalizatsiya — turmush o‘rtog‘i davlatiga bog‘liq: ba’zi davlatlar bilan soddalashtirilgan tartib, ba’zilari bilan yo‘q. Taxmin qilmang: notarius va konsullikda aniqlang. Tarjimon va notariusni mutaxassislar xizmatlari bo‘limi orqali topsangiz bo‘ladi.
Bola boshqa davlat fuqarosi bo‘lsa nima bo‘ladi
Ikki fuqaroli yoki boshqa davlat pasportli bola — aralash oilalarda tez-tez uchraydi. O‘zbek sudi baribir bolaning manfaatidan kelib chiqadi: unga qayerda yaxshi, qanday sharoit, kim haqiqatda g‘amxo‘rlik qiladi. Fuqarolik bu yerda hal qiluvchi emas.
Alohida nozik masala — ajralishdan keyin bolani chet elga olib chiqish. Bir ota-ona qarshi bo‘lishi mumkin, u holda kelishuv yoki sud qarori kerak. Bola bilan ko‘chishni «o‘z-o‘zidan» rejalashtirmang, avval tartibni mustahkamlang — bu noqonuniy olib chiqishda ayblanishdan saqlaydi.
Mol-mulk shu yerda va chet elda qanday bo‘linadi
O‘zbekistondagi mol-mulk o‘zbek huquqi bo‘yicha bo‘linadi: nikohda orttirilgani — umumiy, shaxsiy va hadya qilingani — yo‘q. Chet eldagi mol-mulk bilan murakkabroq: uning taqdirini ko‘pincha u joylashgan davlat sudi hal qiladi. Bitta qaror boshqa davlatdagi kvartiraga «yetib bormasligi» mumkin.
Umumiy uyda ipoteka bo‘lsa, ajralish uni so‘ndirmaydi — baribir kimdir to‘lashi kerak. Bunday kreditni bo‘lish alohida masala; banklar shartlarini oldindan solishtirishni ipoteka bo‘limida qilsangiz bo‘ladi. Pul tomonini — hisob, kredit, davlatlararo pul o‘tkazmalari — ajralishdan keyingi moliya tahlili bo‘yicha o‘ylab qo‘yish kerak.
Ajralishingizni turmush o‘rtog‘i davlatida tan oladimi
Bu asosiy suv ostidagi tosh. O‘zbek sudi sizni ajratadi, ammo boshqa davlatda qaror avtomatik amal qilmaydi. Qayerdadir uni deyarli rasmiyatsiz tan olishadi, qayerdadir mahalliy sud yoki organ orqali alohida «o‘tkazish» kerak. Bu qilinmaguncha, ikkinchi tomon chet elda hamon nikohda deb hisoblanishi mumkin.
Amaliy tartib shunday: ariza berishdan oldin konsullikdan chiqishda qanday hujjat kerakligini — tarjima, apostil, ma’lumotnoma — bilib oling va qarorni darrov kerakli ko‘rinishda oling. Keyin qayta qilish qimmatroq va uzoqroq.
Nimani qayerda hal qilish: qisqa jadval
| Masala | Odatda qaysi qonun | Nimani aniqlash |
|---|---|---|
| Ajralishning o‘zi | Ariza beriladigan davlat | Asos va sudlov |
| O‘zbekistondagi mol-mulk | O‘zbek | Nima umumiy, nima shaxsiy |
| Chet eldagi mol-mulk | U joylashgan davlat | O‘sha yerda alohida tartib |
| Bola | Bola manfaati | Muloqot va olib chiqish tartibi |
| Qarorni tan olish | Turmush o‘rtog‘i davlati | Apostil yoki legalizatsiya |
Tez-tez uchraydigan xatolar
- O‘zbekistonda ajralib, qarorni turmush o‘rtog‘i davlatida tan oldirishni unutishadi — u yerda nikoh «qoladi».
- Chet el hujjatlarini tarjima va tasdiqsiz olib kelishadi, qaytarishga vaqt yo‘qotishadi.
- Apostil va to‘liq legalizatsiyani chalkashtirib, kerakli davlatga mos bo‘lmagan ishni qilishadi.
- Bolani chet elga ikkinchi ota-ona roziligi yoki sud qarorisiz olib chiqishni rejalashtirishadi.
- O‘zbek sudi chet eldagi kvartirani bo‘ladi deb o‘ylashadi — ko‘pincha buni o‘sha davlat sudi hal qiladi.
- Konsullikdan oldindan so‘ramay, qarorni «noto‘g‘ri ko‘rinishda» olishadi.
Qisqa javoblar
Turmush o‘rtog‘i chet elda yashasa ajralsa bo‘ladimi?
Ha. Jismonan yo‘qligi nikohni saqlamaydi: sud ikkinchi tomonni xabardor qilib, ishni ko‘radi. Chegara orqali xabardor qilish tartibini sudda aniqlang — muddat shunga bog‘liq.
Hujjatlar tarjimasi kerakmi?
Ha. Chet el hujjatlari davlat tiliga tarjima qilinib tasdiqlanadi, o‘zbek qarori esa turmush o‘rtog‘i davlati uchun tarjima qilinadi. Aniq tartibni notariusda aniqlang.
Apostil nima va har doim kerakmi?
Apostil — hujjatni boshqa davlat uchun soddalashtirilgan tasdiqlash. U hamma davlatga to‘g‘ri kelmaydi: qayerdadir konsullik legalizatsiyasi kerak. Turmush o‘rtog‘i davlati konsulligida aniqlang.
Bola kim bilan qoladi?
Sud fuqarolik bo‘yicha emas, bola manfaati bo‘yicha hal qiladi. Har bir ota-onaning sharoiti, bog‘lanish va g‘amxo‘rligi hisobga olinadi. Muloqot va chiqish tartibini yozma mustahkamlagan ma’qul.
O‘zbek sudi chet eldagi mol-mulkni bo‘ladimi?
Har doim emas. Chet eldagi mol-mulkni ko‘pincha u joylashgan davlat sudi bo‘ladi. O‘zbekistondagi kvartira va hisoblar mahalliy huquq bo‘yicha bo‘linadi.
Qisqacha
- Chet ellik bilan O‘zbekistonda ajralsa bo‘ladi, uning fuqaroligi to‘siq emas.
- Nizo yoki bola bo‘lsa — sud orqali; ariza yashash va mol-mulk joyida beriladi.
- Chet el hujjatlari tarjima va tasdiqlanadi, qarorga apostil yoki legalizatsiya.
- Chet eldagi mol-mulkni ko‘pincha o‘sha davlat sudi bo‘ladi.
- Ajralishni turmush o‘rtog‘i davlatida tan olishni konsullikda oldindan aniqlang.
Summalar va tolovlarni NARXTOP kalkulyatorida hisoblab korish qulay.
