Дилноза кроссовкаларга 40&нбсп;% чегирма кўриб хурсанд бўлди: нарх 800&нбсп;000 сўмдан 480&нбсп;000 сўмга тушди. Бир ҳафтадан кейин у шу кроссовкаларни қўшни дўконда ҳеч қандай чегирмасиз — 500&нбсп;000 сўмга кўрди. Ҳақиқий чегирмани қандай ҳисоблаш керак деган саволни картани чиқаришдан олдин бериш керак эди.
Қоғоздаги чегирма ва чўнтакдаги чегирма — икки хил нарса. Дўконга кечаги кун ўзи оширган нархга «−50&нбсп;%» ёзиш ҳеч нарсага арзон тушмайди. Кейингиси — буни бир дақиқада қандай текшириш ва ортиқча тўламаслик ҳақида.
Чегирмани қандай ҳисоблаш — оғзаки формула
Формула содда: чегирмали нарх эски нархни (100 минус чегирма фоизи)га кўпайтириб, 100га бўлиш натижасидир. Сўзлар ҳисобнинг ўзидан узунроқ.
Мисол (рақамлар шартли): куртка 900&нбсп;000 сўм, чегирма 30&нбсп;%. 100 − 30 = 70. 900&нбсп;000 × 70 = 63&нбсп;000&нбсп;000. 100га бўламиз — 630&нбсп;000 сўм чиқади. Тежаш — 270&нбсп;000 сўм, буни текшириш осон: 900&нбсп;000 − 630&нбсп;000 ҳам 270&нбсп;000 беради.
Иккинчи мисол: телефон 4&нбсп;500&нбсп;000 сўм, чегирма 15&нбсп;%. 100 − 15 = 85. 4&нбсп;500&нбсп;000 × 85 ÷ 100 = 3&нбсп;825&нбсп;000 сўм. Кассада сумма бошқача чиқса — кўзга ишонманг, сотувчи олдида қайта ҳисобланг.
Сотувдан олдин нарх оширилган — қандай текшириш
Одатий ҳолат: «қора жума»дан бир ҳафта олдин блендернинг нархи секин-аста 350&нбсп;000 сўмдан 420&нбсп;000 сўмга кўтарилади. Сотув куни 20&нбсп;% чегирма қўйилади, ва қоғозда ҳаммаси чиройли: 420&нбсп;000 × 80 ÷ 100 = 336&нбсп;000. Фақат бу бошланғич 350&нбсп;000 сўмдан арзон эмас, аксинча қимматроқ.
Буни бир қадамда текшириш мумкин: бу нарса бир ой олдин қанча тургани эсингизга тушириб кўринг — галереядаги расм, чек, эълондан. «— Аввал қанча эди? — Чамаси, арзонроқ эди» — бу ўзингиз қайта ҳисоблаш кераклигининг ишораси.
«Иккинчиси совға» — аслида қанча туради
«Иккинчи маҳсулот совға» аксияси — бу иккилик учун 50&нбсп;% чегирма, кўпи билан. Ҳисоблаш дона бўйича керак, бутун тўплам бўйича эмас.
Мисол: бир хил икки куртка, ҳар бири 400&нбсп;000 сўм, иккинчиси совға. Иккиси учун 400&нбсп;000 тўлайсиз. Битта дона нархи 200&нбсп;000 чиқади — айнан ярми. Фақат битта куртка керак бўлса, иккинчисини қариндошга берсангиз, тежаш йўқ: бир нарсани тўлиқ нархига олиб, устига ортиқчасини олдингиз.
Бўлиб тўлашда чегирма қандай ҳисобланади
Алоҳида тузоқ — бўлиб тўлашга олинадиган маҳсулотдаги чегирма: дўкон эски нархдан чегирмани тўғри ҳисоблаши мумкин, лекин кейин комиссия қўшади, ва фойда қисман йўқолади.
Мисол: кир ювиш машинаси 6&нбсп;000&нбсп;000 сўм, чегирма 10&нбсп;% — нарх 5&нбсп;400&нбсп;000. 12 ойга бўлиб тўлашда тўлов баъзан 5&нбсп;400&нбсп;000 ÷ 12 = 450&нбсп;000 сўмдан юқори чиқади. Шартномада тўлов 470&нбсп;000 бўлса, фарқ яширин устамага кетади. Хариддан олдин бўлиб тўлаш карталари шартларини солиштиринг ва калкуляторда ортиқча тўловни ҳисобланг.
Жадвал: турли чегирмаларни қандай ҳисоблаш
| Нима ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Оддий чегирма | нарх × (100 − чегирма) ÷ 100 | 800 000 × 60 ÷ 100 = 480 000 |
| Сотувдан олдин нарх ошириш | бир ой олдинги нарх билан солиштириш | чегирмадан кейин 420 000, аввал 350 000 эди |
| «Иккинчиси совға» | харид суммаси ÷ дона сони | 400 000 ÷ 2 = дона учун 200 000 |
| Чегирма + бўлиб тўлаш | чегирмали нархни ойларга бўлиб, тўлов жадвали билан солиштириш | 5 400 000 ÷ 12 = 450 000 |
Кўп учрайдиган хатолар
Бошланғич нархни текширмасдан фоизга ишониш — энг кўп учрайдиган хато. Иккинчиси — тўплам нархидаги чегирмани битта нарса нархи билан аралаштириш. Учинчиси — бўлиб тўлашда комиссия чегирманинг бир қисмини еб қўйишини унутиш. Шубҳа қилсангиз, арзон вариантларни юрган автомобиллар саҳифасида ёки эълонларда кўринг — у ерда нарх очиқ.
Қисқа жавоблар
Чегирмани фоизда қўлда қандай ҳисоблаш мумкин?
Эски нархни (100 минус чегирма фоизи)га кўпайтиринг, сўнг 100га бўлинг. Шу чегирмали нарх бўлади; эски нарх билан фарқи — сўмдаги тежашингиз.
Чегирма бекордан-бекорга ўйлаб топилмаганини қандай текшириш мумкин?
Ҳозирги нархни шу маҳсулотнинг бир-икки ой олдинги нархи билан солиштиринг: чек, скриншот ёки хотира орқали. Нарх эскисидан юқори ёки тенг бўлса — чегирма сохта.
«Иккинчи маҳсулот совға» аксияси фойдали-ми?
Ҳа, агар сизга иккиси ҳам керак бўлса: бу аслида иккилик учун 50&нбсп;% чегирма. Фақат биттаси керак бўлса — фойда йўқ, уни тўлиқ нархига оласиз.
Бўлиб тўлашда чегирма йўқолиб қоладими?
Бўлиб тўлашга комиссия киритилган бўлса, қисман йўқолиши мумкин. Ойлик тўловни ойлар сонига кўпайтириб, чегирмали нарх билан солиштиринг — фарқ устидан тўловдир.
Сотувчи чегирмани олдингизда қайта ҳисоблаб бермаса нима қилиш керак?
Бу харидни кечиктириш сабаби: ҳалол сотувчига қайта ҳисоблаш ҳеч нарса қилмайди. Телефондаги калкуляторни олинг — формула ўн сония олади.
Қисқача
- Чегирма формуласи: эски нарх × (100 − чегирма) ÷ 100.
- Сотувдан олдин нарх баъзан оширилади, чегирма каттароқ кўринсин учун — бир ой олдинги нарх билан солиштиринг.
- «Иккинчиси совға» — бу иккилик учун 50&нбсп;% чегирма, устама совға эмас.
- Бўлиб тўлашда чегирманинг бир қисмини комиссия еб қўйиши мумкин — тўловни ойлар сонига кўпайтириб ҳисобланг.
- Мисоллардаги рақамлар шартли — ўзингизнинг рақамларингизни қўйиб, харид жойида қайта ҳисобланг.
- Мақоладаги калкулятор ва бўлиб тўлаш карталарига ҳаволалар рақамларни қоғозда қўшишдан тезроқ текширишга ёрдам беради.
Фоизлар билан боғлиқ шу мантиқ умуман ҳам ишлайди — бу ҳақда фоизлар содда сўзлар билан мақоласида батафсил, кредитдаги ортиқча тўлов ҳақида эса кредит учун қандай ортиқча тўламаслик мақоласида.
