Одам депозитга пул қўяди ва билишни хоҳлайди: банк бир йилдан кейин қанча тўлайди. «Депозит даромадини қандай ҳисоблаш мумкин» деган савол уч қадамда ҳал бўлади: сумма, ставка ва муддат, кейин фоиз содда ёки капиталлаштирилганига боғлиқ. Рақамлар билан кўрамиз.
Банк ставкаларини ўйлаб топмаймиз. Пастдаги рақамлар шартли, жорий ставкаларни NARXTOP депозитлар саҳифасида текширинг.
Депозит даромадини қандай ҳисоблаш мумкин
Асосий формула содда: даромад — депозит суммасини ставкага ва пул ҳисобда турган йил улушига кўпайтирилгани. Депозит тўлиқ бир йилга бўлса — улуш бирга тенг, олти ойга бўлса — 0,5, 90 кунга бўлса — 90 ни 365 га бўламиз.
Мисол. Депозит 10 000 000 сўм, ставка 24 %, муддат 12 ой, капиталлаштирмасдан. Ҳисоблаймиз: 10 000 000 × 0,24 × 1 = 2 400 000 сўм даромад. Муддат охирида ҳисобда 12 400 000 сўм бўлади. Бу энг содда ҳолат — банк фоизни бир марта тўлайди ёки ҳар ой картага ўтказади.
Капиталлаштириш нимани ўзгартиради
Капиталлаштириш — ҳисобланган фоиз депозитга қўшилиши, кейинги даврда фоиз каттароқ суммадан ҳисобланади. Фарқ секин тўпланади, лекин бир йилда сезиларли бўлади.
Худди шу 10 000 000 сўм, 24 % ставка, лекин ойлик капиталлаштириш билан. Ойлик ставка — 2 %. Сумма ҳар ой 1,02 га кўпаяди, 12 ойдан кейин 10 000 000 × 1,02 нинг 12-даражаси ≈ 12 682 000 сўм. Даромад — 2 682 000 сўм, капиталлаштирмасдангидан 282 000 сўм кўп, фарқ — тахминан 11,7 %, шартли.
Депозитни муддатидан олдин ечиб олса нима бўлади
Шартномани ўқимасдан айнан шу жойда пул йўқотилади. Муддатидан олдин ечиб олсангиз, банк даромадни «талаб қилиб олингунча» ставкаси бўйича қайта ҳисоблайди, бу 2–4 %.
Мисол. Депозит 12 ойга, 24 % ставкада, пул 5 ойдан кейин керак бўлди. Шартнома ставкаси бўйича 10 000 000 × 0,24 × (5 ÷ 12) = 1 000 000 сўм чиқарди. Талаб ставкаси, айтайлик 3 %, 150 кунга 10 000 000 × 0,03 × (150 ÷ 365) ≈ 123 000 сўм чиқади. Йўқотиш — деярли 877 000 сўм, шунга ўхшаш илмоқ комиссиялар ҳақидаги мақолада кўриб чиқилган.
Икки депозитни қандай тўғри солиштириш керак
Депозитларни битта ставка бўйича солиштириш хато. Бир хил сумма ва муддатда, капиталлаштиришни ҳисобга олиб солиштириш керак.
| Нимани ҳисоблаймиз | А депозити | Б депозити |
|---|---|---|
| Сумма | 10 000 000 сўм | 10 000 000 сўм |
| Ставка | йилига 24 %, капиталлаштирмасдан | йилига 20 %, ҳар ой капиталлаштириш |
| Муддат | 12 ой | 12 ой |
| Ҳисоб | 10 000 000 × 0,24 | 10 000 000 × 1,0167 нинг 12 даражаси |
| Бир йиллик даромад | 2 400 000 сўм | ≈ 2 194 000 сўм |
Капиталлаштириш бўлса ҳам, Б депозити ютқизади — фақат шунга қараб ҳукм чиқариб бўлмайди, якуний сумма муҳим. Рақамлар шартли, шартларни NARXTOP молиявий маҳсулотлар бўлимида текширинг.
Даромад аслида нимага боғлиқ
Ставка ва муддатдан ташқари рақамга валюта (долларда паст), тўлаш даврийлиги ва фоиз даромадига солиқ таъсир қилади — у бор, лекин ставка ўзгаради, банкдан аниқлаштиринг.
Тўлдириладиган депозитда даромад ҳар бир маблағ учун алоҳида ҳисобланади. Депозит квартира учун жамғарма бўлса, квартирага қандай жамғаришни ҳам кўринг.
Кўп учрайдиган хатолар
- Йиллик ставкадан даромадни ҳақиқий муддат улушига ўтказмасдан ҳисоблаш.
- Капиталлаштиришни оширилган ставка билан аралаштириш — банк иккаласини бирга бермаслиги мумкин.
- Муддатидан олдин ечиб олиш бандини ўқимаслик — энг катта йўқотиш шу ерда.
- Доллар курси фоиз фарқидан кўпроқ ўзгаришини унутиш.
Қисқа жавоблар
Депозит даромадини бир ойга қандай ҳисоблаш мумкин
Йиллик ставкани 12 га бўлиб, суммага кўпайтиринг. 24 % ва 10 000 000 сўмда бу 10 000 000 × 0,24 ÷ 12 = 200 000 сўм ойига, капиталлаштиришсиз.
Капиталлаштириш билан ёки билмасдан депозит қайси бири фойдали
Якуний суммага қараб. Капиталлаштириш даромадни оширади, лекин банклар кўпинча шунга паст ставка беради. Капиталлаштириш борлигига эмас, натижага қараб солиштиринг.
Депозит суммасига тегмасдан фоизларни муддатидан олдин ечиб олса бўладими
Аниқ шартга боғлиқ — баъзи банкларда ставкани йўқотмасдан фоиз ечиш мумкин, бошқаларида йўқ. Бу шартноманинг банди.
Депозит даромадидан солиқ тўлаш керакми
Фоиз даромади солиққа тортилади, лекин ставка ва имтиёзлар ўзгаради, аниқ рақамни банкдан сўранг.
Қисқача
- Депозит даромади сумма × ставка × йил улуши тарзида ҳисобланади — бу ҳар қандай депозит учун асос.
- Капиталлаштириш даромадни оширади, лекин ставкадаги фарқни алмаштирмайди — якуний суммани солиштиринг.
- Муддатидан олдин ечиб олиш кўпинча даромадни паст ставка бўйича қайта ҳисоблайди — бу энг кўп учрайдиган йўқотиш.
- Депозитларни эълондаги ставкага қараб эмас, қўлга тегадиган якуний суммага қараб солиштиринг.
- Жорий шартларни солиштириш учун ташриф буюрадиган банкни банклар харитасидан қидиринг.
