Odam depozitga pul qo‘yadi va bilishni xohlaydi: bank bir yildan keyin qancha to‘laydi. «Depozit daromadini qanday hisoblash mumkin» degan savol uch qadamda hal bo‘ladi: summa, stavka va muddat, keyin foiz sodda yoki kapitallashtirilganiga bog‘liq. Raqamlar bilan ko‘ramiz.
Bank stavkalarini o‘ylab topmaymiz. Pastdagi raqamlar shartli, joriy stavkalarni NARXTOP depozitlar sahifasida tekshiring.
Depozit daromadini qanday hisoblash mumkin
Asosiy formula sodda: daromad — depozit summasini stavkaga va pul hisobda turgan yil ulushiga ko‘paytirilgani. Depozit to‘liq bir yilga bo‘lsa — ulush birga teng, olti oyga bo‘lsa — 0,5, 90 kunga bo‘lsa — 90 ni 365 ga bo‘lamiz.
Misol. Depozit 10 000 000 so‘m, stavka 24 %, muddat 12 oy, kapitallashtirmasdan. Hisoblaymiz: 10 000 000 × 0,24 × 1 = 2 400 000 so‘m daromad. Muddat oxirida hisobda 12 400 000 so‘m bo‘ladi. Bu eng sodda holat — bank foizni bir marta to‘laydi yoki har oy kartaga o‘tkazadi.
Kapitallashtirish nimani o‘zgartiradi
Kapitallashtirish — hisoblangan foiz depozitga qo‘shilishi, keyingi davrda foiz kattaroq summadan hisoblanadi. Farq sekin to‘planadi, lekin bir yilda sezilarli bo‘ladi.
Xuddi shu 10 000 000 so‘m, 24 % stavka, lekin oylik kapitallashtirish bilan. Oylik stavka — 2 %. Summa har oy 1,02 ga ko‘payadi, 12 oydan keyin 10 000 000 × 1,02 ning 12-darajasi ≈ 12 682 000 so‘m. Daromad — 2 682 000 so‘m, kapitallashtirmasdangidan 282 000 so‘m ko‘p, farq — taxminan 11,7 %, shartli.
Depozitni muddatidan oldin yechib olsa nima bo‘ladi
Shartnomani o‘qimasdan aynan shu joyda pul yo‘qotiladi. Muddatidan oldin yechib olsangiz, bank daromadni «talab qilib olinguncha» stavkasi bo‘yicha qayta hisoblaydi, bu 2–4 %.
Misol. Depozit 12 oyga, 24 % stavkada, pul 5 oydan keyin kerak bo‘ldi. Shartnoma stavkasi bo‘yicha 10 000 000 × 0,24 × (5 ÷ 12) = 1 000 000 so‘m chiqardi. Talab stavkasi, aytaylik 3 %, 150 kunga 10 000 000 × 0,03 × (150 ÷ 365) ≈ 123 000 so‘m chiqadi. Yo‘qotish — deyarli 877 000 so‘m, shunga o‘xshash ilmoq komissiyalar haqidagi maqolada ko‘rib chiqilgan.
Ikki depozitni qanday to‘g‘ri solishtirish kerak
Depozitlarni bitta stavka bo‘yicha solishtirish xato. Bir xil summa va muddatda, kapitallashtirishni hisobga olib solishtirish kerak.
| Nimani hisoblaymiz | A depoziti | B depoziti |
|---|---|---|
| Summa | 10 000 000 so‘m | 10 000 000 so‘m |
| Stavka | yiliga 24 %, kapitallashtirmasdan | yiliga 20 %, har oy kapitallashtirish |
| Muddat | 12 oy | 12 oy |
| Hisob | 10 000 000 × 0,24 | 10 000 000 × 1,0167 ning 12 darajasi |
| Bir yillik daromad | 2 400 000 so‘m | ≈ 2 194 000 so‘m |
Kapitallashtirish bo‘lsa ham, B depoziti yutqizadi — faqat shunga qarab hukm chiqarib bo‘lmaydi, yakuniy summa muhim. Raqamlar shartli, shartlarni NARXTOP moliyaviy mahsulotlar bo‘limida tekshiring.
Daromad aslida nimaga bog‘liq
Stavka va muddatdan tashqari raqamga valyuta (dollarda past), to‘lash davriyligi va foiz daromadiga soliq ta’sir qiladi — u bor, lekin stavka o‘zgaradi, bankdan aniqlashtiring.
To‘ldiriladigan depozitda daromad har bir mablag‘ uchun alohida hisoblanadi. Depozit kvartira uchun jamg‘arma bo‘lsa, kvartiraga qanday jamg‘arishni ham ko‘ring.
Ko‘p uchraydigan xatolar
- Yillik stavkadan daromadni haqiqiy muddat ulushiga o‘tkazmasdan hisoblash.
- Kapitallashtirishni oshirilgan stavka bilan aralashtirish — bank ikkalasini birga bermasligi mumkin.
- Muddatidan oldin yechib olish bandini o‘qimaslik — eng katta yo‘qotish shu yerda.
- Dollar kursi foiz farqidan ko‘proq o‘zgarishini unutish.
Qisqa javoblar
Depozit daromadini bir oyga qanday hisoblash mumkin
Yillik stavkani 12 ga bo‘lib, summaga ko‘paytiring. 24 % va 10 000 000 so‘mda bu 10 000 000 × 0,24 ÷ 12 = 200 000 so‘m oyiga, kapitallashtirishsiz.
Kapitallashtirish bilan yoki bilmasdan depozit qaysi biri foydali
Yakuniy summaga qarab. Kapitallashtirish daromadni oshiradi, lekin banklar ko‘pincha shunga past stavka beradi. Kapitallashtirish borligiga emas, natijaga qarab solishtiring.
Depozit summasiga tegmasdan foizlarni muddatidan oldin yechib olsa bo‘ladimi
Aniq shartga bog‘liq — ba’zi banklarda stavkani yo‘qotmasdan foiz yechish mumkin, boshqalarida yo‘q. Bu shartnomaning bandi.
Depozit daromadidan soliq to‘lash kerakmi
Foiz daromadi soliqqa tortiladi, lekin stavka va imtiyozlar o‘zgaradi, aniq raqamni bankdan so‘rang.
Qisqacha
- Depozit daromadi summa × stavka × yil ulushi tarzida hisoblanadi — bu har qanday depozit uchun asos.
- Kapitallashtirish daromadni oshiradi, lekin stavkadagi farqni almashtirmaydi — yakuniy summani solishtiring.
- Muddatidan oldin yechib olish ko‘pincha daromadni past stavka bo‘yicha qayta hisoblaydi — bu eng ko‘p uchraydigan yo‘qotish.
- Depozitlarni e’londagi stavkaga qarab emas, qo‘lga tegadigan yakuniy summaga qarab solishtiring.
- Joriy shartlarni solishtirish uchun tashrif buyuradigan bankni banklar xaritasidan qidiring.
