Азиз хотини билан Юнусободда уй топди: эски бино, аммо таъмир янги, обойлар текис, ламинат янги. Келишиб, олдиндан пул беришди. Бир ойдан кейин ҳаммомда кафел орқасида suv шилдиради — эски стояк бир йил олдин оқиб қолган, эга эса деворни янги кафел билан ёпиб, ҳеч нарса демаган. Энди трубага етиш учун янги таъмирни очиш керак бўлади.
Иккиламчи уйни сотиб олишдан олдин трубалар ва симларни қандай текшириш керак? Обой ва кафелга эмас, улар ортидаги нарсага қаранг: бино ёши, шчиток ва розеткалар ҳолати, оқиш излари, симнинг қизиши. Янги таъмир эски трубалар ва симларни яшириши мумкин — икковини ҳам кейин алмаштириш қимматга тушади.
Бино қанча ёшда ва трубалар қачон алмаштирилган
Биринчи савол — бино қурилган йил. 1960–1980-йиллар биноларида стояклар кўпинча чўян ёки пўлатдан, алмаштирилмаган бўлса хизмат муддати одатда тугаган. Эгадан сўранг: стояклар алмаштирилганми, қачон ва ким қилган — ўзи яшовчими ёки капитал таъмирда бошқарув компанияси. Ҳолати ҳалол ёзилган уйларни иккиламчи кўчмас мулк бўлимида солиштириш мумкин.
Пастдаги қўшнилардан бу уйдан оқиш бўлганми сўраш фойдали — одатда бемалол гапириб беришади.
Трубаларни деворни очмасдан қандай текшириш
- Кранни тўлиқ очиб, босим ва suv рангини кўринг.
- Раковина остидаги, унитаз ортидаги, стояк ёнидаги трубаларни кўздан кечиринг — доғ, ямалган бўёқ, шишишларни қидиринг.
- Стояк ёнидаги девор пастини ушлаб кўринг — нам сувоқ яширин оқишдан дарак беради.
- Сувни икки жойда бир вақтда очинг ва ёпиқ кранларда ҳисоблагичга қаранг — кескин сарф оқишни кўрсатади.
Шундай бўлади: янги кафел гўзаллик учун эмас, эга яқинда оқишни ёпгани ва бу ҳақда жим тургани учун.
Электр симларини ўзингиз қандай текшириш
Симларни тўлиқ кўриш мумкин эмас — улар девор ичида. Аммо билвосита белгилар ёши ва ҳолатини кўрсатади.
- Шчитокка қаранг: эски пробка ва алюминий — хавотирли белги, автоматлар ва мис кабел — яхши белги.
- Асбоб 5–10 дақиқа ишлагандан кейин вилкани ушлаб кўринг: иссиқ ёки куйиш ҳиди — симларни алмаштирмасдан воз кечиш сабаби.
- Розеткаларни сананг: хона учун эшик ёнида битта розетка — бу 1970–1980-йиллар эски симлари.
Таниш ҳолат: кир ювиш машинаси ва чойнак бирга ишлаганда пробкалар учади, эгалар эса «икки асбобни бирга ёқмасликка» ўрганиб қолган. Янги ижарачига бу мос келмайди.
Муаммо битимдан олдин топилса нима қилиш керак
Топилган оқиш ёки эски симлар — агар нарх буни ҳисобга олса, дарров воз кечиш сабаби эмас. Уч йўл бор: эгадан муаммони бартараф этишни сўраш, таъмир суммасига чегирма сўраш, ёки ишлар кўп бўлса воз кечиш. Усталарни хизматлар каталоги орқали топиш мумкин, эганинг оғзаки ваъдасига эса таянманг — «стоякни алмаштираман» шартномада бўлиши ёки пул берилишидан олдин қилиниб текширилиши керак.
— Эга кафел ортида нима борлигини кўрсатмаса-чи?
— У ҳолда нарх худди у ерда эски труба бордай бўлиши керак.
Захирани қандай ҳисоблаш керак
Захира = ҳар бир муаммоли қисмнинг материал ва иш нархи, жамланган ҳолда, устига кутилмаган ҳолатлар учун 15–20 %.
1-мисол (шартли рақамлар). Ҳаммом ва ошхонадаги стояк эски, икковини алмаштириш — шартли 3 500 000 сўм, розеткаларни кўчириш — 1 200 000 сўм. Жами 4 700 000 сўм, устига 20 % — 5 600 000 сўм захира.
2-мисол (шартли рақамлар). Фақат симлар билан муаммо: 18 м² да шчиток ва симлар — шартли 6 000 000 сўм, 20 % билан — 7 200 000 сўм.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол (шартли) |
|---|---|---|
| Ҳаммом ва ошхона стояклари | иккови учун материал + иш | 3 500 000 сўм |
| Хонадаги симлар ва шчиток | материал + электрик иши | 6 000 000 сўм |
| Кутилмаган ҳолатлар захираси | иш суммасидан 15–20 % | +900 000–1 200 000 сўм |
Бу сумма билан савдолашиш осонроқ: «чегирма беринг» эмас, «мана смета, айириб қўйинг». Бюджетни таъмирни ҳисобга олувчи уй калкуляторида ҳисобланг, тўлиқ смета учун эса бюджет бўйича квартира таъмири мақоласи бор.
Кўп учрайдиган хатолар
Уйни бир марта, suv босимисиз кўриш. «Биздан олдин ҳаммаси алмаштирилган» гапига аниқлаштирмай ишониш. Одоб юзасидан раковина остига қарамаслик — бу сотиб олишдан олдинги ҳуқуқингиз.
Қисқа жавоблар
Уйни сотиб олишдан олдин трубаларни мутахассиссиз қандай текшириш мумкин?
Раковина остидаги ва стояк ёнидаги трубаларни кўздан кечиринг, сувни тўлиқ очинг, деворларни намлик учун ушлаб кўринг ва пастдаги қўшнилардан сўранг — буни бир ташрифда ўзингиз қила оласиз.
Уйдаги симлар алмаштирилганини қандай билиш мумкин?
Эгадан сўранг ва шчитокка қаранг: пробка ўрнига автоматлар ва мис сим одатда шу саволнинг жавобидир.
Уй сотиб олингандан кейин труба оқса нима қилиш керак?
Стоякни ёпинг, авария хизматини чақиринг, кейин муаммо сотув пайтида бор бўлганми аниқланг — бор бўлиб яширилган бўлса, бу сотувчига даъво сабаби.
Эски симлар учун чегирма сўраш мумкинми?
Ҳа, агар бу кўрикда сезилса ва смета билан тасдиқланса — аниқ сумма бўйича савдолашиш «шунчаки чегирма беринг»дан осонроқ ўтади.
Қисқача
- Янги таъмир янги труба ва симларни кафолатламайди — кафел остида эски стояк бўлиши мумкин.
- Бино ёши ва пастдаги қўшни билан суҳбат кўпинча уйнинг ўзини кўришдан кўпроқ нарса айтади.
- Ўзингиз текшира оласиз: suv босими, девор намлиги, шчиток, розетканинг қизиши.
- Топилган муаммони смета бўйича ҳисобланг ва нархдан айиринг — бу тушунтиришсиз чегирмадан тушунарлироқ.
- Катта битим учун бир марта уста чақириш оқилона — бу кўчиб ўтгандан кейинги таъмирдан арзон.
- Ўхшаш эълонларни уй сотиш эълонларида солиштириш қулай, ишлар рўйхати эса «калитларни олгандан кейин нима қилиш керак» мақоласида бор.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
