Азиз икки йил олдин кредитга «Кобалт» олган эди, энди оила Самарқандга кўчмоқчи — у ерда янги иш ва уй арзонроқ. Машинани сотишга қарор қилди, лекин банкда эшитди: «У гаровда, шунчаки қайта расмийлаштириб бўлмайди». Азиз эсанкиради: ахир у ярмидан кўпини тўлаган, бу унинг машинаси эмасми.
Кредити тугамаган машинани сотиш мумкинми — ҳа, мумкин, лекин бозордаги оддий савдодек эмас. Кредит ёпилмагунча машина расман банкнинг гаровида туради, ва банк иштирокисиз битим ДШҚХБ орқали ўтмайди. Учта ишлайдиган йўл бор, ҳар бирининг ўз афзаллиги ва тузоғи бор.
Кейинроқ гаров амалда нимани англатишини, харидорга қанча устама тўлаш кераклигини қандай ҳисоблашни, банкдан қандай ҳужжат сўрашни ва сотувчига пул ҳамда асабга тушадиган хатоларни кўриб чиқамиз.
Кредити тугамаган машинани сотиш мумкинми
Ҳа, мумкин. Машина харид қилинган кундан бошлаб сизники бўлиб қолади, кредит эса мулкка эгалик қилишни тақиқламайди, фақат банкка нисбатан мажбурият. Лекин қарз ёпилмагунча машинада гаров туради, ва банк битимдан хабардор бўлиши керак — акс ҳолда ДШҚХБда қайта расмийлаштириш ўтмайди.
«Машина банк гаровида» нимани англатади
Гаров — банк учун кафолат: агар тўлашни тўхтацангиз, банк машинани олиб, уни сотиб, қарзни ёпиш ҳуқуқига эга. Гаров амал қилар экан, машинани банкдан яширин сотиб бўлмайди — расмий маълумотлар буни тўхтатади, харидор эса кредитни билгач, битимдан воз кечади.
Кредити тугамаган машинани сотишнинг уч йўли
Биринчиси — кредитни ўз пулингиз ёки харидор берадиган аванс ҳисобидан муддатидан олдин ёпиш, гаровни олиб ташлаш ва кейин оддий сотувни расмийлаштириш. Қарз кам бўлса, шундай қилинади.
Иккинчиси — харидор кредит қолдиғини тўғридан-тўғри банкка тўлайди, фарқни эса сизга беради. Бу ерда ҳаммасини банк орқали расман қилиш муҳим.
Учинчиси — банк рози бўлса, кредит шартномасининг ўзини харидорга қайта расмийлаштириш. Камроқ учрайди: банк янги қарздорнинг даромадини қайтадан текширади.
— Банк умуман рухсат берармикан? — Беради, агар кредитда кечикиш бўлмаса. Кечикиш бўлса, аввал қарз билан, кейин сотув билан шуғулланади.
Харидорга қанча устама тўлаш кераклигини қандай ҳисоблаш
Формула оддий: қўлга тегадиган сумма = машинанинг бозор нархи − кредит қолдиғи. Қолдиқни банкдан справка орқали, бозор нархини эса ўхшаш машиналар эълонларидан билиб оласиз.
Мисол: машина 140 000 000 сўмга сотилмоқда, банкдаги кредит қолдиғи — 55 000 000 сўм. Сиз қўлингизга 140 000 000 − 55 000 000 = 85 000 000 сўм оласиз, харидор эса қолдиқни алоҳида банкка тўлайди. Рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизни қўйинг.
| Нима ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Қарз қолдиғи | Битим кунига банк справкаси | 55 000 000 сўм |
| Машина нархи | Ўхшаш эълонлар билан солиштириш | 140 000 000 сўм |
| Сотувчига сумма | Нарх − қарз қолдиғи | 85 000 000 сўм |
| Харидор тўлайдигани | Банкка қолдиқ + сотувчига фарқ | 55 000 000 + 85 000 000 |
Агар сотув ўрнига шунчаки ўз кредитингиз бўйича қанча қолганини билмоқчи бўлсангиз, автокредит калкуляторида текшириш қулай — у жадвал бўйича қолдиқни дарҳол кўрсатади.
Банкдан қандай ҳужжат сўраш керак
Аниқ санага қарз қолдиғи ҳақида расмий справка керак бўлади — банк «тахминан» деган сумма бермайди, фақат жорий кунга. Кейин — сотувга розилик ёки гаровни олиб ташлаш хати, ва харидор тўласа, қолдиқни ўтказиш учун реквизитлар. Шу учта қоғозсиз ҳеч қандай нотариус ва рўйхатга олиш пункти битимни ўтказмайди.
Кредити тугамаган машинани одатда ким сотиб олади
Кўпинча шундай машинага ўзи ҳам автокредит олмоқчи бўлганлар — уларга банкнинг тасдиқланган шартларини қабул қилиш янги ариза учун ҳужжат йиғишдан осонроқ. Банкларнинг шартлари ҳар хил, шунинг учун схемага рози бўлишдан олдин автокредит: шартлар ва нимага эътибор бериш керак мақоласи билан танишинг.
Таниш ҳолат: Азизнинг қўшниси «Нехиа»ни кредитда деярли икки ой сотолмади — биринчи харидор «гаров» сўзидан қўрқиб, банкка қўнғироқдан кейин ғойиб бўлди. Иккинчиси эса машина сотуви эълонлари орасидан шунга ўхшаш моделни ўзи қидирган ва схемани олдиндан билгани учун бир ҳафтада сотиб олди.
Тез-тез учрайдиган хатолар
Биринчиси — гаров расман олиб ташланмасдан, «ишонч билан» нақд пул олиш. Битим шундан кейин бузилса, пулни ёки машинани қайтариш қийин бўлади, ва тортишув ойлаб давом этиши мумкин, гарчи расман баҳс машина эмас, айнан пул ҳақида бўлса ҳам.
Иккинчиси — банкдан қолдиқни айнан битим кунига текширмаслик: ойига сумма фоизлар туфайли ўзгаради, ва эски хатдаги рақам тўғри келмаслиги мумкин.
Учинчиси — машина кредитда эканини айтмай эълон жойлаш. Харидор буни ДШҚХБда текширганда билиб қолади, сотувчига ишончи йўқолади ва битим ҳалол бўлса ҳам кўпинча воз кечади.
Қисқа жавоблар
Кредити тугамаган машинани банксиз сотиб бўладими
Йўқ. Гаров амал қилар экан, банк битимдан албатта хабардор бўлиши ва розилик ёки ёпиш справкасини бериши керак, акс ҳолда қайта расмийлаштириш ўтмайди.
Машинани кредитда яширинча соца нима бўлади
Расман бундай битим ҳақиқий эмас, қарз эса барибир биринчи қарздорда қолади. Банк муддатидан олдин тўлашни талаб қилиши ёки машинага даъво қўйиши мумкин.
Кредитнинг ўзини харидорга қайта расмийлаштириш мумкинми
Баъзан ҳа, агар банк янги қарздорни даромади бўйича маъқулласа. Бу алоҳида жараён, ва қарорни банк қабул қилади, сотувчи билан харидор эмас.
Сотувда қарз қолдиғини ким тўлайди
Келишувга қараб: кўпинча харидор қолдиқни тўғридан-тўғри банкка тўлайди, сотувчига эса нарх билан қолдиқ орасидаги фарқни беради.
Бундай сотув қанча вақт олади
Қарз дарҳол ёпилса — бир неча кун, банк кредит шартномасини янги одамга қайта расмийлаштирса — бир неча ҳафта.
Қисқача
- Кредити тугамаган машинани сотиш мумкин, лекин фақат гаровни ушлаб турган банк иштирокида
- Уч йўл бор: қарзни ўзи ёпиш, банк орқали устама ёки кредитни қайта расмийлаштириш
- Сотувчига сумма = машина нархи минус битим кунидаги қарз қолдиғи
- Олдиндан банкдан қолдиқ справкаси ва гаровни олиб ташлашга розилик олинг
- Гаров расман олиб ташланмасдан нақд пул олманг
- Эълонда машина кредитда эканини ҳалол ёзинг — шунда битимлар камроқ бузилади
