Aziz ikki yil oldin kreditga «Cobalt» olgan edi, endi oila Samarqandga ko‘chmoqchi — u yerda yangi ish va uy arzonroq. Mashinani sotishga qaror qildi, lekin bankda eshitdi: «U garovda, shunchaki qayta rasmiylashtirib bo‘lmaydi». Aziz esankiradi: axir u yarmidan ko‘pini to‘lagan, bu uning mashinasi emasmi.
Krediti tugamagan mashinani sotish mumkinmi — ha, mumkin, lekin bozordagi oddiy savdodek emas. Kredit yopilmaguncha mashina rasman bankning garovida turadi, va bank ishtirokisiz bitim DSHQXB orqali o‘tmaydi. Uchta ishlaydigan yo‘l bor, har birining o‘z afzalligi va tuzog‘i bor.
Keyinroq garov amalda nimani anglatishini, xaridorga qancha ustama to‘lash kerakligini qanday hisoblashni, bankdan qanday hujjat so‘rashni va sotuvchiga pul hamda asabga tushadigan xatolarni ko‘rib chiqamiz.
Krediti tugamagan mashinani sotish mumkinmi
Ha, mumkin. Mashina xarid qilingan kundan boshlab sizniki bo‘lib qoladi, kredit esa mulkka egalik qilishni taqiqlamaydi, faqat bankka nisbatan majburiyat. Lekin qarz yopilmaguncha mashinada garov turadi, va bank bitimdan xabardor bo‘lishi kerak — aks holda DSHQXBda qayta rasmiylashtirish o‘tmaydi.
«Mashina bank garovida» nimani anglatadi
Garov — bank uchun kafolat: agar to‘lashni to‘xtatsangiz, bank mashinani olib, uni sotib, qarzni yopish huquqiga ega. Garov amal qilar ekan, mashinani bankdan yashirin sotib bo‘lmaydi — rasmiy ma’lumotlar buni to‘xtatadi, xaridor esa kreditni bilgach, bitimdan voz kechadi.
Krediti tugamagan mashinani sotishning uch yo‘li
Birinchisi — kreditni o‘z pulingiz yoki xaridor beradigan avans hisobidan muddatidan oldin yopish, garovni olib tashlash va keyin oddiy sotuvni rasmiylashtirish. Qarz kam bo‘lsa, shunday qilinadi.
Ikkinchisi — xaridor kredit qoldig‘ini to‘g‘ridan-to‘g‘ri bankka to‘laydi, farqni esa sizga beradi. Bu yerda hammasini bank orqali rasman qilish muhim.
Uchinchisi — bank rozi bo‘lsa, kredit shartnomasining o‘zini xaridorga qayta rasmiylashtirish. Kamroq uchraydi: bank yangi qarzdorning daromadini qaytadan tekshiradi.
— Bank umuman ruxsat berarmikan? — Beradi, agar kreditda kechikish bo‘lmasa. Kechikish bo‘lsa, avval qarz bilan, keyin sotuv bilan shug‘ullanadi.
Xaridorga qancha ustama to‘lash kerakligini qanday hisoblash
Formula oddiy: qo‘lga tegadigan summa = mashinaning bozor narxi − kredit qoldig‘i. Qoldiqni bankdan spravka orqali, bozor narxini esa o‘xshash mashinalar e’lonlaridan bilib olasiz.
Misol: mashina 140 000 000 so‘mga sotilmoqda, bankdagi kredit qoldig‘i — 55 000 000 so‘m. Siz qo‘lingizga 140 000 000 − 55 000 000 = 85 000 000 so‘m olasiz, xaridor esa qoldiqni alohida bankka to‘laydi. Raqamlar shartli, misol uchun — o‘zingizni qo‘ying.
| Nima hisoblaymiz | Qanday hisoblaymiz | Misol |
|---|---|---|
| Qarz qoldig‘i | Bitim kuniga bank spravkasi | 55 000 000 so‘m |
| Mashina narxi | O‘xshash e’lonlar bilan solishtirish | 140 000 000 so‘m |
| Sotuvchiga summa | Narx − qarz qoldig‘i | 85 000 000 so‘m |
| Xaridor to‘laydigani | Bankka qoldiq + sotuvchiga farq | 55 000 000 + 85 000 000 |
Agar sotuv o‘rniga shunchaki o‘z kreditingiz bo‘yicha qancha qolganini bilmoqchi bo‘lsangiz, avtokredit kalkulyatorida tekshirish qulay — u jadval bo‘yicha qoldiqni darhol ko‘rsatadi.
Bankdan qanday hujjat so‘rash kerak
Aniq sanaga qarz qoldig‘i haqida rasmiy spravka kerak bo‘ladi — bank «taxminan» degan summa bermaydi, faqat joriy kunga. Keyin — sotuvga rozilik yoki garovni olib tashlash xati, va xaridor to‘lasa, qoldiqni o‘tkazish uchun rekvizitlar. Shu uchta qog‘ozsiz hech qanday notarius va ro‘yxatga olish punkti bitimni o‘tkazmaydi.
Krediti tugamagan mashinani odatda kim sotib oladi
Ko‘pincha shunday mashinaga o‘zi ham avtokredit olmoqchi bo‘lganlar — ularga bankning tasdiqlangan shartlarini qabul qilish yangi ariza uchun hujjat yig‘ishdan osonroq. Banklarning shartlari har xil, shuning uchun sxemaga rozi bo‘lishdan oldin avtokredit: shartlar va nimaga e’tibor berish kerak maqolasi bilan tanishing.
Tanish holat: Azizning qo‘shnisi «Nexia»ni kreditda deyarli ikki oy sotolmadi — birinchi xaridor «garov» so‘zidan qo‘rqib, bankka qo‘ng‘iroqdan keyin g‘oyib bo‘ldi. Ikkinchisi esa mashina sotuvi e’lonlari orasidan shunga o‘xshash modelni o‘zi qidirgan va sxemani oldindan bilgani uchun bir haftada sotib oldi.
Tez-tez uchraydigan xatolar
Birinchisi — garov rasman olib tashlanmasdan, «ishonch bilan» naqd pul olish. Bitim shundan keyin buzilsa, pulni yoki mashinani qaytarish qiyin bo‘ladi, va tortishuv oylab davom etishi mumkin, garchi rasman bahs mashina emas, aynan pul haqida bo‘lsa ham.
Ikkinchisi — bankdan qoldiqni aynan bitim kuniga tekshirmaslik: oyiga summa foizlar tufayli o‘zgaradi, va eski xatdagi raqam to‘g‘ri kelmasligi mumkin.
Uchinchisi — mashina kreditda ekanini aytmay e’lon joylash. Xaridor buni DSHQXBda tekshirganda bilib qoladi, sotuvchiga ishonchi yo‘qoladi va bitim halol bo‘lsa ham ko‘pincha voz kechadi.
Qisqa javoblar
Krediti tugamagan mashinani banksiz sotib bo‘ladimi
Yo‘q. Garov amal qilar ekan, bank bitimdan albatta xabardor bo‘lishi va rozilik yoki yopish spravkasini berishi kerak, aks holda qayta rasmiylashtirish o‘tmaydi.
Mashinani kreditda yashirincha sotsa nima bo‘ladi
Rasman bunday bitim haqiqiy emas, qarz esa baribir birinchi qarzdorda qoladi. Bank muddatidan oldin to‘lashni talab qilishi yoki mashinaga da’vo qo‘yishi mumkin.
Kreditning o‘zini xaridorga qayta rasmiylashtirish mumkinmi
Ba’zan ha, agar bank yangi qarzdorni daromadi bo‘yicha ma’qullasa. Bu alohida jarayon, va qarorni bank qabul qiladi, sotuvchi bilan xaridor emas.
Sotuvda qarz qoldig‘ini kim to‘laydi
Kelishuvga qarab: ko‘pincha xaridor qoldiqni to‘g‘ridan-to‘g‘ri bankka to‘laydi, sotuvchiga esa narx bilan qoldiq orasidagi farqni beradi.
Bunday sotuv qancha vaqt oladi
Qarz darhol yopilsa — bir necha kun, bank kredit shartnomasini yangi odamga qayta rasmiylashtirsa — bir necha hafta.
Qisqacha
- Krediti tugamagan mashinani sotish mumkin, lekin faqat garovni ushlab turgan bank ishtirokida
- Uch yo‘l bor: qarzni o‘zi yopish, bank orqali ustama yoki kreditni qayta rasmiylashtirish
- Sotuvchiga summa = mashina narxi minus bitim kunidagi qarz qoldig‘i
- Oldindan bankdan qoldiq spravkasi va garovni olib tashlashga rozilik oling
- Garov rasman olib tashlanmasdan naqd pul olmang
- E’londa mashina kreditda ekanini halol yozing — shunda bitimlar kamroq buziladi
