Каримовлар оиласи квартирани ҳаммага, жумладан тўққиз ёшли қизига ҳам улушларга бўлиб расмийлаштирган эди — буни приватизация пайтида нотариус маслаҳат берган. Бир неча йилдан кейин ота-она кўчиб ўтишга ва уйни сотишга қарор қилишди, биринчи учрашувдаёқ риелтор сўради: «Боланинг улуши кимники, ҳомийлик органи рухсати борми?» Ота-она эса бола улушини сотиш учун фақат ўзларининг розилиги етарли эмаслигини билмас эди. Бу савол тез-тез туғилади: квартирадаги вояга етмаган боланинг улушини сотиб бўладими?
Мумкин, лекин ўз улушингни сотишдек осон эмас. Ҳомийлик ва васийлик органининг рухсати керак, одатда эса бола эвазига ундан ёмон бўлмаган уй-жой берилиши керак. Тартибни босқичма-босқич кўриб чиқамиз.
Квартирадаги вояга етмаган боланинг улушини сотиб бўладими
Ҳа, лекин фақат ҳомийлик ва васийлик органининг рухсати билан. Ота-она ёки васий боланинг мулкини сотишга ўзлари ёлғиз қарор қила олмайди — қонун болаларни катталар уларнинг мулкини ёлғиз тасарруф этишидан ҳимоя қилади. Бундай рухсациз нотариус бола улуши бўлган битимни тасдиқламайди.
Ҳомийлик органи рухсатини олиш учун нима керак
Ота-она боланинг яшаш жойидаги ҳомийлик ва васийлик органига мурожаат қилиб, уйни нега сотаётганини ва бола эвазига нима олишини тушунтиради — одатда бу янги квартирадаги майдони ва шароити бўйича ёмон бўлмаган улуш. Ҳомийлик органи боланинг турар-жой шароити ёмонлашмаслигини текширади ва шундан кейингина битимга ёзма рухсат беради.
Болага янги улуш ажратилмаса нима бўлади
Агар оила квартирани бошқасини сотиб олиш учун эмас, масалан ажралишда пулни бўлиш ёки чет элга кўчиб кетиш учун сотаётган бўлса, ҳомийлик органи одатда бола учун қандайдир муқобил талаб қилади — қариндошникида улуш, вояга етгунча алоҳида ҳисоб рақамига пул ёки тенг деб топилган бошқа вариант. Универсал ечим йўқ, ҳаммаси вазиятга қараб кўрилади.
Ҳужжатларни бола учун ким имзолайди
Бола кичкина бўлганда, унинг номидан ҳамма нарсани ота-она ёки васий имзолайди. Бола ўсмир бўлганда, ҳужжатларни ўзи имзолайди, лекин ота-она ва ҳомийлик органи розилиги билан — аниқ тартибни сизнинг ҳолатингизда нотариус айтади, бу битим пайтидаги бола ёшига боғлиқ.
Рухсациз сотилса нима бўлади
Битимни ҳомийлик органи, прокурор ёки бола вояга етганда ўзининг даъвоси бўйича ҳақиқий эмас деб топиш мумкин. Харидор квартирани қайтариши, сотувчилар эса пулни қайтариши керак бўлади, болага эса суд, эҳтимол, қайта улуш ажратишга мажбур қилади. Барча томонлар учун олдиндан рухсат олиш, битимни йиллар ўтиб ечишдан арзонроқ.
Харидор ҳаммаси тартибда эканини қандай текширади
Агар ҳужжатларда эгалар орасида бола бўлса, шартномани имзолашдан олдин ҳомийлик органи рухсатини сўранг, «оғзаки, у бўлади» деган гапга ишонманг. Кўчмас мулк бўлими орқали уй танлаганда, эълонни кўриш босқичидаёқ эгалар орасида вояга етмаган бола бор-йўқлигини сўраш яхши одат.
Ким ҳақ: низони таҳлил қилиш
Одатий ҳолат: ота-она бола улуши бўлган квартирани сотади, пулни кўчишга сарфлайди, ҳомийлик органи рухсатини олишга улгурмайди ёки танишлар орқали четлаб ўтади. Йиллар ўтиб вояга етган бола ёки унинг номидан қариндош битимни ҳақиқий эмас деб топишни талаб қилади. Харидор эса ҳалол сотиб олганини, бегона ҳужжатлар учун жавобгар эмаслигини айтади. Қарор одатда ҳомийлик органи рухсати ҳақиқатан бўлган-бўлмаганига ва бола эвазига тенг уй-жой олган-олмаганига боғлиқ — олмаган бўлса, суд кўпинча унинг томонида бўлади.
Масала нархини қандай ҳисоблаш
Формула шундай: боланинг улуш нархини муқобил уй-жой ва, агар низо судгача еца, суд харажатлари билан солиштирамиз. Мисол (шартли рақамлар, ўзингизникини қўйинг): квартира 450 000 000 сўм туради, боланинг улуши — чорак қисм, бу 112 500 000. Ўшанча қийматдаги улушни эвазига сотиб олиш одатда ҳаммага битимнинг ҳақиқий эмаслиги бўйича йиллаб судлашишдан фойдалироқ.
| Нима ҳисобланади | Қандай | Мисол (шартли рақамлар) |
|---|---|---|
| Боланинг улуши | квартира нархи × улуш | 450 000 000 × 1/4 = 112 500 000 сўм |
| Бола учун муқобил уй-жой | аввалгисидан ёмон бўлмаган улуш | 112 500 000 ва ундан юқори |
| Ҳомийлик рухсатисиз битим учун суд | давлат божи + адвокат + вақт | судда аниқлаштиринг, бир неча ой |
Кўп учрайдиган хатолар
Ота-она ўзлари боланинг қонуний вакили бўлгани учун ҳомийлик рухсати шарт эмас, ўтказиб юбориш мумкин деб ўйлайди. Харидорлар бола улуши кичкина бўлса, вояга етмаганлар ҳақида сўрамайди. Оилалар ҳомийлик органига боришни «кейинроқ»га қолдиради ва битимдан кейингина бу ҳужжат мажбурий, исталган эмас эканини тушунади.
Қисқа жавоблар
Боланинг улуши жуда кичик бўлса ҳам ҳомийлик рухсати керакми?
Ҳа, улуш ҳажми аҳамияциз — вояга етмаганнинг исталган улуши учун рухсат керак.
Ота-онадан бири бола улушини иккинчисисиз сота оладими?
Йўқ, одатда иккала ота-она ёки расмий васийнинг иштироки ва ҳомийлик органи рухсати керак.
Сотилган улуш эвазига бола нима олади?
Одатда бошқа уй-жойдан майдони ва шароити бўйича ёмон бўлмаган улуш, камдан-кам — алоҳида ҳисобга пул.
Рухсат бўлмагани маълум бўлса, харидорга нима бўлади?
Битимни судда бекор қилдириш мумкин, харидор квартирани қайтариши, пулни эса сотувчидан талаб қилиши керак бўлади.
Бола улушини сотишга рухсат олиш учун қаерга мурожаат қилиш керак?
Боланинг яшаш жойидаги ҳомийлик ва васийлик органига — аниқ тартибни ўша ерда айтишади.
Қисқача
- Бола улушини фақат ҳомийлик ва васийлик органининг ёзма рухсати билан сотиш мумкин.
- Ҳомийлик органи битимдан кейин боланинг турар-жой шароити ёмонлашмаслигини текширади.
- Эвазига болага одатда аввалгисидан ёмон бўлмаган улуш ёки бошқа тенг алмашув керак.
- Рухсациз сотиш — битимни йиллар ўтиб ҳам ҳақиқий эмас деб топиш учун сабаб.
- Харидор олдиндан эгалар орасида вояга етмаган бор-йўқлигини сўраши керак.
- Бюджетни уй-жой калкуляторида ҳисобланг, ҳужжатларни нотариус ёки адвокат текширсин.
Мақола умумий тартибни тушунтиради. Сизнинг ҳолатингизда қарор ҳужжатларга боғлиқ — ҳаракат қилишдан олдин уларни нотариус ёки ҳуқуқшуносга кўрсатинг.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
