Гулноранинг Тошкентдаги бувиси вафот этди. Гулнора Сеулда яшайди, шу пайтда уйга чипта қиммат, таътил эса дарров берилмайди. Қариндошлари шошилтиришди: «Сизларда Россияда олти ой вақт бор-ку ҳаммасига, бизда қанақалигини билмаймиз — бирдан худди шундай бўлса, тезроқ кел». Гулнора бир кечани ваҳима ичида, аслида Ўзбекистонда бўлаётган ишга Россия мерос ҳуқуқи ҳақидаги форумларни ўқиб ўтказди.
Бу тез-тез учрайдиган чалкашлик: турли мамлакатларда мерос қоидалари турлича, Россияда таниш бўлган нарса бу ерда бошқача ишлаши мумкин. Қонун муддатлар ва шахсан келиш шартлиги ҳақида аслида нима дейишини кўриб чиқамиз.
Кейинги қисмда — жисмонан кела олмасангиз, қадам-бақадам нима қилиш кераклиги ва «ёниб кетадиган муддат» туфайли ваҳима нега одатда керак эмаслиги ҳақида.
Ўзбекистонга келмасдан меросни қабул қилиш мумкинми
Ҳа, мумкин. Вориснинг шахсан ҳозир бўлиши шарт эмас: ариза бериш, ҳужжатларни йиғиш ва мерос ҳуқуқи гувоҳномасини олишни ворис бошқа мамлакатда бўлган пайтда ҳам ишончнома бўйича вакил бажариши мумкин.
Меросни қабул қилиш учун қатъий муддат борми, деган гап тўғрими
Бу ерда кенг тарқалган хато тушунча бор. Ворис мерос ҳуқуқини унинг очилган кунидан — яъни вафот кунидан — бошлаб олади, агар кейин ўзи меросдан воз кечмаса, мерос олиш ҳуқуқидан маҳрум қилинмаса ёки унинг фойдасига тузилган васиятнома ҳақиқий эмас деб топилмаса (ФК 1145-моддаси). Ўзбекистонда Россиядаги «6 ойда ариза беришга улгурмадингми — ҳуқуқдан маҳрум бўласан» деган қоида йўқ: муддатга улгуриш учун ваҳима билан шошилиш одатда шарт эмас. Аммо бу ҳужжатларни расмийлаштиришни чексиз чўзса бўлади, дегани эмас — нотариус мерос ҳуқуқи гувоҳномасини одатда мерос очилган кундан 6 ой ўтгач беради (ФК 1146-моддаси), бу гувоҳномасиз мулкни ўз номига қайта расмийлаштириб бўлмайди.
Ҳаммасини масофадан расмийлаштириш учун нима қилиш керак
- Мерос очилган жойдаги — одатда вафот этганнинг охирги яшаш жойидаги — нотариусни топинг.
- Яшаётган мамлакатингиздаги нотариус ёки Ўзбекистон консуллигида вакилга ишончнома расмийлаштиринг.
- Вакилга ишончнома ва ўз ҳужжатларингиз нусхаларини — паспорт, қариндошлик ҳужжатлари — юборинг.
- Вакил нотариусга ариза бериб, керакли маълумотномаларни йиғишини кутинг.
- Белгиланган муддат ўтгач, мерос ҳуқуқи гувоҳномасини олинг — уни ҳам вакил ишончнома бўйича олиши мумкин.
- Мулкни, масалан квартирани, кадастр хизмати орқали қайта расмийлаштиринг — бу ҳам ишончнома бўйича мумкин.
Барча қадамларни ўзингиз ҳал қилишга вақт ёки дадиллик етишмаса, текширилган юрист ёки нотариус излашни хизматлар бўлимидан бошлаш қулай.
Узоқдан расмийлаштириш қанча вақт олишини қандай ҳисоблаш мумкин
Тахминий формула: муддат = ишончнома расмийлаштириш вақти + ҳужжатларни юбориш + нотариус ишни якунлашини кутиш (одатда мерос очилган кундан 6 ой ўтмасдан тугамайди) + кадастрда қайта расмийлаштириш. Рақамлар шартли.
| Босқич | Нима содир бўлади | Тахминий муддат (шартли) |
|---|---|---|
| Чет элда ишончнома | нотариус ёки консулликда расмийлаштириш | 1–2 ҳафта |
| Асл нусхани юбориш | курер хизмати орқали Ўзбекистонга | 1–3 ҳафта |
| Нотариусда кутиш | ҳужжатлар йиғилади, қонун бўйича мерос очилган кундан 6 ойдан олдин эмас | вафот санасига боғлиқ |
| Кадастрда қайта расмийлаштириш | гувоҳнома олингандан кейин | кадастр хизматидан аниқлаштиринг |
Ким ҳақ: низони таҳлил қилиш
Одатий воқеа: бошқа мамлакатдаги опа-сингил ҳужжатлар билан шошилмайди, уйдаги ака эса жаҳл қилади — «атайлаб иштирок этмаслик учун чўзяпсан». Аслида опа-сингил ҳуқуқий маънода шошилишнинг ҳожати йўқлигини билмаган ва хотиржам ҳал қилиш учун таътилни кутган.
Бу ерда ким ҳақлиги одатда тезликка эмас, ворис умуман ҳаракат қиляптими-йўқми, шунга боғлиқ: агар одам меросдан воз кечмаса ва атайлаб ҳеч нарса қилмаётгани бўлмаса, қонун расмийлаштириш бир неча ойга чўзилгани учун уни жазоламайди. Аммо ворис очиқдан-очиқ воз кечишини айца ёки йиллаб алоқага чиқмай, ишончнома ҳам бермаса, бу бошқа вазият — бунда қолган ворислар қандай тўғри ҳаракат қилиши ҳақида алоҳида нотариусдан сўраш керак.
Кўп учрайдиган хатолар
- Ўзбекистон мерос ҳуқуқини бошқа мамлакатлар қоидалари билан, жумладан хаёлий «6 ойда ариза бермасанг, ҳаммасидан маҳрум бўласан» деган қоида билан чалкаштиришади.
- Қариндошлар босими остида ваҳимага тушиб, шошма-шошарлик қарорлар қабул қилишади.
- Ишончномада умумий иборалар эмас, аниқ ваколатлар ёзилиши кераклигини унутишади.
- Ҳужжатларни юборишни чўзишади, гарчи ҳужжатлар етиб бормагунча қайта расмийлаштириш бошланмаса ҳам.
Қисқа жавоблар
Ўзбекистонда Россиядагидек меросни қабул қилиш учун муддат борми
Бундай қатъий қоида йўқ. Ворис мерос ҳуқуқини унинг очилган кунидан бошлаб олади, агар ўзи воз кечмаса — қонун маълум муддатда махсус ариза беришни талаб қилмайди.
Нотариус мерос ҳуқуқи гувоҳномасини қачон беради
Одатда мерос очилган кундан 6 ой ўтгач, ундан олдин эса фақат нотариус бошқа ворислар йўқлигига аниқ ишонч ҳосил қилгандагина.
Ҳаммасини бир марта ҳам келмасдан ишончнома орқали расмийлаштириш мумкинми
Ҳа, ишончнома бўйича вакил ариза бериши, гувоҳнома олиши ва мулкни қайта расмийлаштириши мумкин.
Умуман ҳеч нарса қилмаса нима бўлади
Расман мерос ҳуқуқингиз сақланади, лекин гувоҳнома ва қайта расмийлаштиришсиз мулкка эгалик қила олмайсиз — сота, совға қила ёки гаровга қўя олмайсиз.
Нотариал ва таржима харажатларини узоқдан қандай тўлаш мумкин
Вакилга оддий банк ўтказмаси орқали — чет элга қариндошга пул ўтказиш тартиби ва комиссиялари қариндошларга чет элга пул ўтказиш ҳақидаги мақолада ёзилган.
Бориш ва расмийлаштириш истаги бўлмаса, меросдан воз кечиш мумкинми
Ҳа, воз кечиш нотариусда расмийлаштирилади, лекин шуни унутманг: воз кечишни кейин бекор қилиб бўлмайди, шунинг учун қарорни шошмасдан қабул қилинг.
Қисқача
- Ўзбекистонда меросни расмийлаштириш учун шахсан ҳозир бўлиш шарт эмас.
- Россиядагидек «улгурмасанг — ҳаммасидан маҳрум бўласан» деган қатъий муддат бу ерда йўқ.
- Нотариус гувоҳномани одатда мерос очилган кундан 6 ой ўтмасдан бермайди.
- Аниқ ваколатли ишончнома масофадан расмийлаштиришнинг деярли барча саволларини ечади.
- Меросдан воз кечишни бекор қилиб бўлмайди — бу қарорни шошмасдан қабул қилинг.
Мақола умумий тартибни тушунтиради. Сизнинг ҳолатингизда ечим ҳужжатларга боғлиқ — ҳаракат қилишдан олдин уларни нотариус ёки юристга кўрсатинг. Расмийлаштириш давом этаётганда кўчмас мулк бўлимида бозорда нима бўлаётганини кўриб қўйинг, бўлажак квартира нархини эса уй-жой калкуляторида ҳисоблаб кўринг — мерос бўлиб қолган квартира билан нима қилиш кераклигига қарор қилганда фойдали бўлади.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
