Gulnoraning Toshkentdagi buvisi vafot etdi. Gulnora Seulda yashaydi, shu paytda uyga chipta qimmat, ta’til esa darrov berilmaydi. Qarindoshlari shoshiltirishdi: «Sizlarda Rossiyada olti oy vaqt bor-ku hammasiga, bizda qanaqaligini bilmaymiz — birdan xuddi shunday bo‘lsa, tezroq kel». Gulnora bir kechani vahima ichida, aslida O‘zbekistonda bo‘layotgan ishga Rossiya meros huquqi haqidagi forumlarni o‘qib o‘tkazdi.
Bu tez-tez uchraydigan chalkashlik: turli mamlakatlarda meros qoidalari turlicha, Rossiyada tanish bo‘lgan narsa bu yerda boshqacha ishlashi mumkin. Qonun muddatlar va shaxsan kelish shartligi haqida aslida nima deyishini ko‘rib chiqamiz.
Keyingi qismda — jismonan kela olmasangiz, qadam-baqadam nima qilish kerakligi va «yonib ketadigan muddat» tufayli vahima nega odatda kerak emasligi haqida.
O‘zbekistonga kelmasdan merosni qabul qilish mumkinmi
Ha, mumkin. Vorisning shaxsan hozir bo‘lishi shart emas: ariza berish, hujjatlarni yig‘ish va meros huquqi guvohnomasini olishni voris boshqa mamlakatda bo‘lgan paytda ham ishonchnoma bo‘yicha vakil bajarishi mumkin.
Merosni qabul qilish uchun qat’iy muddat bormi, degan gap to‘g‘rimi
Bu yerda keng tarqalgan xato tushuncha bor. Voris meros huquqini uning ochilgan kunidan — ya’ni vafot kunidan — boshlab oladi, agar keyin o‘zi merosdan voz kechmasa, meros olish huquqidan mahrum qilinmasa yoki uning foydasiga tuzilgan vasiyatnoma haqiqiy emas deb topilmasa (FK 1145-moddasi). O‘zbekistonda Rossiyadagi «6 oyda ariza berishga ulgurmadingmi — huquqdan mahrum bo‘lasan» degan qoida yo‘q: muddatga ulgurish uchun vahima bilan shoshilish odatda shart emas. Ammo bu hujjatlarni rasmiylashtirishni cheksiz cho‘zsa bo‘ladi, degani emas — notarius meros huquqi guvohnomasini odatda meros ochilgan kundan 6 oy o‘tgach beradi (FK 1146-moddasi), bu guvohnomasiz mulkni o‘z nomiga qayta rasmiylashtirib bo‘lmaydi.
Hammasini masofadan rasmiylashtirish uchun nima qilish kerak
- Meros ochilgan joydagi — odatda vafot etganning oxirgi yashash joyidagi — notariusni toping.
- Yashayotgan mamlakatingizdagi notarius yoki O‘zbekiston konsulligida vakilga ishonchnoma rasmiylashtiring.
- Vakilga ishonchnoma va o‘z hujjatlaringiz nusxalarini — pasport, qarindoshlik hujjatlari — yuboring.
- Vakil notariusga ariza berib, kerakli ma’lumotnomalarni yig‘ishini kuting.
- Belgilangan muddat o‘tgach, meros huquqi guvohnomasini oling — uni ham vakil ishonchnoma bo‘yicha olishi mumkin.
- Mulkni, masalan kvartirani, kadastr xizmati orqali qayta rasmiylashtiring — bu ham ishonchnoma bo‘yicha mumkin.
Barcha qadamlarni o‘zingiz hal qilishga vaqt yoki dadillik yetishmasa, tekshirilgan yurist yoki notarius izlashni xizmatlar bo‘limidan boshlash qulay.
Uzoqdan rasmiylashtirish qancha vaqt olishini qanday hisoblash mumkin
Taxminiy formula: muddat = ishonchnoma rasmiylashtirish vaqti + hujjatlarni yuborish + notarius ishni yakunlashini kutish (odatda meros ochilgan kundan 6 oy o‘tmasdan tugamaydi) + kadastrda qayta rasmiylashtirish. Raqamlar shartli.
| Bosqich | Nima sodir bo‘ladi | Taxminiy muddat (shartli) |
|---|---|---|
| Chet elda ishonchnoma | notarius yoki konsullikda rasmiylashtirish | 1–2 hafta |
| Asl nusxani yuborish | kuryer xizmati orqali O‘zbekistonga | 1–3 hafta |
| Notariusda kutish | hujjatlar yig‘iladi, qonun bo‘yicha meros ochilgan kundan 6 oydan oldin emas | vafot sanasiga bog‘liq |
| Kadastrda qayta rasmiylashtirish | guvohnoma olingandan keyin | kadastr xizmatidan aniqlashtiring |
Kim haq: nizoni tahlil qilish
Odatiy voqea: boshqa mamlakatdagi opa-singil hujjatlar bilan shoshilmaydi, uydagi aka esa jahl qiladi — «ataylab ishtirok etmaslik uchun cho‘zyapsan». Aslida opa-singil huquqiy ma’noda shoshilishning hojati yo‘qligini bilmagan va xotirjam hal qilish uchun ta’tilni kutgan.
Bu yerda kim haqligi odatda tezlikka emas, voris umuman harakat qilyaptimi-yo‘qmi, shunga bog‘liq: agar odam merosdan voz kechmasa va ataylab hech narsa qilmayotgani bo‘lmasa, qonun rasmiylashtirish bir necha oyga cho‘zilgani uchun uni jazolamaydi. Ammo voris ochiqdan-ochiq voz kechishini aytsa yoki yillab aloqaga chiqmay, ishonchnoma ham bermasa, bu boshqa vaziyat — bunda qolgan vorislar qanday to‘g‘ri harakat qilishi haqida alohida notariusdan so‘rash kerak.
Ko‘p uchraydigan xatolar
- O‘zbekiston meros huquqini boshqa mamlakatlar qoidalari bilan, jumladan xayoliy «6 oyda ariza bermasang, hammasidan mahrum bo‘lasan» degan qoida bilan chalkashtirishadi.
- Qarindoshlar bosimi ostida vahimaga tushib, shoshma-shosharlik qarorlar qabul qilishadi.
- Ishonchnomada umumiy iboralar emas, aniq vakolatlar yozilishi kerakligini unutishadi.
- Hujjatlarni yuborishni cho‘zishadi, garchi hujjatlar yetib bormaguncha qayta rasmiylashtirish boshlanmasa ham.
Qisqa javoblar
O‘zbekistonda Rossiyadagidek merosni qabul qilish uchun muddat bormi
Bunday qat’iy qoida yo‘q. Voris meros huquqini uning ochilgan kunidan boshlab oladi, agar o‘zi voz kechmasa — qonun ma’lum muddatda maxsus ariza berishni talab qilmaydi.
Notarius meros huquqi guvohnomasini qachon beradi
Odatda meros ochilgan kundan 6 oy o‘tgach, undan oldin esa faqat notarius boshqa vorislar yo‘qligiga aniq ishonch hosil qilgandagina.
Hammasini bir marta ham kelmasdan ishonchnoma orqali rasmiylashtirish mumkinmi
Ha, ishonchnoma bo‘yicha vakil ariza berishi, guvohnoma olishi va mulkni qayta rasmiylashtirishi mumkin.
Umuman hech narsa qilmasa nima bo‘ladi
Rasman meros huquqingiz saqlanadi, lekin guvohnoma va qayta rasmiylashtirishsiz mulkka egalik qila olmaysiz — sota, sovg‘a qila yoki garovga qo‘ya olmaysiz.
Notarial va tarjima xarajatlarini uzoqdan qanday to‘lash mumkin
Vakilga oddiy bank o‘tkazmasi orqali — chet elga qarindoshga pul o‘tkazish tartibi va komissiyalari qarindoshlarga chet elga pul o‘tkazish haqidagi maqolada yozilgan.
Borish va rasmiylashtirish istagi bo‘lmasa, merosdan voz kechish mumkinmi
Ha, voz kechish notariusda rasmiylashtiriladi, lekin shuni unutmang: voz kechishni keyin bekor qilib bo‘lmaydi, shuning uchun qarorni shoshmasdan qabul qiling.
Qisqacha
- O‘zbekistonda merosni rasmiylashtirish uchun shaxsan hozir bo‘lish shart emas.
- Rossiyadagidek «ulgurmasang — hammasidan mahrum bo‘lasan» degan qat’iy muddat bu yerda yo‘q.
- Notarius guvohnomani odatda meros ochilgan kundan 6 oy o‘tmasdan bermaydi.
- Aniq vakolatli ishonchnoma masofadan rasmiylashtirishning deyarli barcha savollarini yechadi.
- Merosdan voz kechishni bekor qilib bo‘lmaydi — bu qarorni shoshmasdan qabul qiling.
Maqola umumiy tartibni tushuntiradi. Sizning holatingizda yechim hujjatlarga bog‘liq — harakat qilishdan oldin ularni notarius yoki yuristga ko‘rsating. Rasmiylashtirish davom etayotganda ko‘chmas mulk bo‘limida bozorda nima bo‘layotganini ko‘rib qo‘ying, bo‘lajak kvartira narxini esa uy-joy kalkulyatorida hisoblab ko‘ring — meros bo‘lib qolgan kvartira bilan nima qilish kerakligiga qaror qilganda foydali bo‘ladi.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
