Азиз Мирзо Улуғбек кўчасидаги фирмада менежер бўлиб етти йил ишлади, душанба куни эса бўлим қисқартирилаётганини билди. Ишдан айрилсангиз, биринчи навбатда нима қилиш керак, агар ҳисобда пул бўлса-ю, қанча муддатга етиши номаълум бўлса? Жавоб — резюме тарқатишдан эмас, ҳисоб-китобдан бошлаш: ҳозир қанча пул бор ва у одатдаги харажатлар билан неча ойга етади.
Кейинги қадамлар ҳафта бўйича бўлиши керак, «қанақадир чиқиб кетамиз» эмас. Уч ой тасодифий рақам эмас: одатда Тошкентда ёки вилоятда янги иш топиш учун айнан шунча вақт кетади, агар биринчи таклифга умидсизликдан ёпишиб олмасангиз.
Ишдан бўшагандан кейинги биринчи ҳафтада нима қилиш керак
Тартиб ҳар қандай ташвишдагидек: аввал рақамлар, кейин ҳаракатлар.
- Барча карталар, иловалар ва нақд пулдаги қолдиқни ҳисобланг.
- Фойдаланмаётган обуналарни ва автоматик ечимларни тўхтатинг.
- Очиқ кредит ёки рассрочка картангиз бўлса, банкка даромад ўзгариши ҳақида хабар беринг.
- Бўшатишдаги ҳисоб-китобни текширинг: таътил пули ва компенсация тўланганми.
- Яқин ой учун мажбурий харажатлар рўйхатини тузинг — бусиз ҳисоблаш учун асос йўқ.
Пул неча ойга етишини қандай ҳисоблаш
Формула оддий: захира ойларда — жамғарма мажбурий ойлик харажатларга бўлинади. Мажбурий — бу озиқ-овқат, коммунал, кредит тўлови, транспорт, алоқа; ихтиёрий харажатлар бу ерга кирмайди.
1-мисол: ҳисобда 18 000 000 сўм, мажбурий харажатлар — ойига 3 000 000 сўм. 18 000 000 ÷ 3 000 000 = 6 ойлик захира. Хотиржам қидириш учун вақт етарли.
2-мисол: ҳисобда 6 000 000 сўм, харажатлар худди шу 3 000 000. 6 000 000 ÷ 3 000 000 = 2 ой. Бу хавотирли ҳолат: харажатларни дарҳол қисқартириш керак, бир ой ўйлаб ўтирмасдан. Рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизни қўйинг.
| Нима ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Ҳозирги барча пул | карталар + нақд + омонат | 18 000 000 сўм |
| Ойлик мажбурий харажат | овқат + коммунал + кредит + транспорт | 3 000 000 сўм |
| Захира, ойда | пул ÷ ойлик харажат | 18 000 000 ÷ 3 000 000 = 6 |
Ҳар икки ҳафтада қайта ҳисобланг — рақам кўрингандан тезроқ ўзгаради. Кредит тўловини олдиндан NARXTOP калкуляторида кўриб чиқинг.
Биринчи ой: захирани тегмасдан харажатларни қисқартирамиз
Дилноза туризм фирмасидан бўшагач, аввало спорт зали абонементи ва кино обуналарини бекор қилди — ойига тахминан 400 000 сўм бўшатди. Арзимас кўринса-да, уч ойда бу жамғармадан олиб қўйилмаган бир миллиондан ортиқ сўм дегани.
Шу ойда «эҳтиёт шарт» деб кредит олманг — захира етарли экан, янги қарз фақат маневрни торайтиради. Кредит аллақачон бор бўлса, тўловни кечиктирсангиз нима бўлишини кўриб қўйинг ва банкка ўзингиз хабар беринг.
Иккинчи ой: доимий иш қидираётганда пулни қаердан олиш
Таниш ҳолат: маҳалладаги қўшни иш қидираётганда ўз машинасида вақтинча буюртма ташиган — бу мажбурий харажатларнинг учдан бирини ёпган. Кимдир бир марталик буюртма олади, кимдир ишлатилмаган нарсаларни сотади.
— Антресолдаги нарсаларни сотишга ачинмайсизми? — Бир йил олдин улардан фойдаланмаганимизга ачинган эдик, ҳозир эса бу шунчаки пул.
Керак бўлмаган техника, мебел ёки эҳтиёт қисмларни НАРХТОПъда бепул эълон орқали сотиш, бир марталик хизмат ишларини эса хизматлар бўлимидан қидириш мумкин.
Учинчи ой: агар иш ҳали топилмаган бўлса
Учинчи ойга келиб қидирувни кенгайтириш керак: бошқа туман, яқин лавозим. Шундай бўлиб туради: одам уч ой бир хил лавозимни қидиради, талабларни кенгайтиргач икки ҳафтада иш топади.
Кредитлар бир нечта бўлса, аввал бир нечта мажбурият бўлганда нима қилиш кераклигини аниқлаб олинг, эскилар устига янги қарз олишдан олдин.
Доимий даромад йўқ пайтда кредит олса бўладими
Фақат тасдиқланган таклифгача қисқа узилиш бўлса ва тўлов банкингиз ставкаси бўйича ҳисобланган бўлса. Ишсиз ноаниқ муддатга микроқарз олиш вақтинчалик қийинчиликни узоқ муаммога айлантиради.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Захирани маош бордагидек сарфлаб, ҳисоб-китобни кейинга қолдириш.
- Бир неча банкнинг шартини солиштирмасдан, биринчи дуч келган кредитни олиш.
- Доимий иш қидирилаётганда «мутахассислик бўйича эмас» ишдан уялиш.
- Даромад ўзгариши ҳақида банкка жим туриб, олдиндан огоҳлантирмаслик.
Қисқа жавоблар
Ишдан айрилсангиз биринчи навбатда нима қилиш керак?
Пул қолдиғи ва ойлик мажбурий харажатларни ҳисобланг, ихтиёрий обуналарни тўхтатинг ва кредит бўлса банкка даромад ўзгариши ҳақида хабар беринг. Ҳаракат ваҳимадан муҳимроқ.
Жамғарма неча ойга етиши керак?
Мўлжал — уч ойлик мажбурий харажат, бу соғлом фикр, расмий норма эмас. Захира камроқ бўлса, харажатларни дарҳол қисқартириб, қидирувни тезроқ кенгайтириш керак.
Иш йўқ пайтда кредит олса бўладими?
Фақат қисқа ва аниқ муддатга, даромад тасдиқланган ва тез орада бошланадиган бўлса. Аниқ муддациз «фақат чидаш учун» қарз олиш одатда эски қарзлар устига янгисини қўшади.
Кредитлар бир нечта бўлса нима қилиш керак?
Аввал қайси тўлов бошқаларидан муҳимроқ эканини аниқланг ва муддати ўтишини кутмасдан банкларга вазият ҳақида хабар беринг. Бу ҳолатда эски қарзлар устига янги қарз олиш деярли доим аҳволни мураккаблаштиради.
Қисқача
- Аввал пулни ҳисобланг, резюмени кўр-кўрона тарқатманг.
- Уч ойлик мажбурий харажат — захира учун оқилона мўлжал, расмий қоида эмас.
- Биринчи ойда захирага тегмасдан ихтиёрий харажатларни қисқартиринг.
- Мутахассислик бўйича бўлмаган иш — мағлубият эмас, чидаш усули.
- Иш қидириш давридаги кредит — фақат қисқа, аниқ ва олдиндан ҳисобланган.
- Ҳар икки ҳафтада қолдиқни қайта ҳисобланг — рақам кўрингандан тезроқ ўзгаради.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
