Aziz Mirzo Ulug‘bek ko‘chasidagi firmada menejer bo‘lib yetti yil ishladi, dushanba kuni esa bo‘lim qisqartirilayotganini bildi. Ishdan ayrilsangiz, birinchi navbatda nima qilish kerak, agar hisobda pul bo‘lsa-yu, qancha muddatga yetishi noma’lum bo‘lsa? Javob — rezyume tarqatishdan emas, hisob-kitobdan boshlash: hozir qancha pul bor va u odatdagi xarajatlar bilan necha oyga yetadi.
Keyingi qadamlar hafta bo‘yicha bo‘lishi kerak, «qanaqadir chiqib ketamiz» emas. Uch oy tasodifiy raqam emas: odatda Toshkentda yoki viloyatda yangi ish topish uchun aynan shuncha vaqt ketadi, agar birinchi taklifga umidsizlikdan yopishib olmasangiz.
Ishdan bo‘shagandan keyingi birinchi haftada nima qilish kerak
Tartib har qanday tashvishdagidek: avval raqamlar, keyin harakatlar.
- Barcha kartalar, ilovalar va naqd puldagi qoldiqni hisoblang.
- Foydalanmayotgan obunalarni va avtomatik yechimlarni to‘xtating.
- Ochiq kredit yoki rassrochka kartangiz bo‘lsa, bankka daromad o‘zgarishi haqida xabar bering.
- Bo‘shatishdagi hisob-kitobni tekshiring: ta’til puli va kompensatsiya to‘langanmi.
- Yaqin oy uchun majburiy xarajatlar ro‘yxatini tuzing — busiz hisoblash uchun asos yo‘q.
Pul necha oyga yetishini qanday hisoblash
Formula oddiy: zaxira oylarda — jamg‘arma majburiy oylik xarajatlarga bo‘linadi. Majburiy — bu oziq-ovqat, kommunal, kredit to‘lovi, transport, aloqa; ixtiyoriy xarajatlar bu yerga kirmaydi.
1-misol: hisobda 18 000 000 so‘m, majburiy xarajatlar — oyiga 3 000 000 so‘m. 18 000 000 ÷ 3 000 000 = 6 oylik zaxira. Xotirjam qidirish uchun vaqt yetarli.
2-misol: hisobda 6 000 000 so‘m, xarajatlar xuddi shu 3 000 000. 6 000 000 ÷ 3 000 000 = 2 oy. Bu xavotirli holat: xarajatlarni darhol qisqartirish kerak, bir oy o‘ylab o‘tirmasdan. Raqamlar shartli, misol uchun — o‘zingizni qo‘ying.
| Nima hisoblaymiz | Qanday | Misol |
|---|---|---|
| Hozirgi barcha pul | kartalar + naqd + omonat | 18 000 000 so‘m |
| Oylik majburiy xarajat | ovqat + kommunal + kredit + transport | 3 000 000 so‘m |
| Zaxira, oyda | pul ÷ oylik xarajat | 18 000 000 ÷ 3 000 000 = 6 |
Har ikki haftada qayta hisoblang — raqam ko‘ringandan tezroq o‘zgaradi. Kredit to‘lovini oldindan NARXTOP kalkulyatorida ko‘rib chiqing.
Birinchi oy: zaxirani tegmasdan xarajatlarni qisqartiramiz
Dilnoza turizm firmasidan bo‘shagach, avvalo sport zali abonementi va kino obunalarini bekor qildi — oyiga taxminan 400 000 so‘m bo‘shatdi. Arzimas ko‘rinsa-da, uch oyda bu jamg‘armadan olib qo‘yilmagan bir milliondan ortiq so‘m degani.
Shu oyda «ehtiyot shart» deb kredit olmang — zaxira yetarli ekan, yangi qarz faqat manevrni toraytiradi. Kredit allaqachon bor bo‘lsa, to‘lovni kechiktirsangiz nima bo‘lishini ko‘rib qo‘ying va bankka o‘zingiz xabar bering.
Ikkinchi oy: doimiy ish qidirayotganda pulni qayerdan olish
Tanish holat: mahalladagi qo‘shni ish qidirayotganda o‘z mashinasida vaqtincha buyurtma tashigan — bu majburiy xarajatlarning uchdan birini yopgan. Kimdir bir martalik buyurtma oladi, kimdir ishlatilmagan narsalarni sotadi.
— Antresoldagi narsalarni sotishga achinmaysizmi? — Bir yil oldin ulardan foydalanmaganimizga achingan edik, hozir esa bu shunchaki pul.
Kerak bo‘lmagan texnika, mebel yoki ehtiyot qismlarni NARXTOP’da bepul e’lon orqali sotish, bir martalik xizmat ishlarini esa xizmatlar bo‘limidan qidirish mumkin.
Uchinchi oy: agar ish hali topilmagan bo‘lsa
Uchinchi oyga kelib qidiruvni kengaytirish kerak: boshqa tuman, yaqin lavozim. Shunday bo‘lib turadi: odam uch oy bir xil lavozimni qidiradi, talablarni kengaytirgach ikki haftada ish topadi.
Kreditlar bir nechta bo‘lsa, avval bir nechta majburiyat bo‘lganda nima qilish kerakligini aniqlab oling, eskilar ustiga yangi qarz olishdan oldin.
Doimiy daromad yo‘q paytda kredit olsa bo‘ladimi
Faqat tasdiqlangan taklifgacha qisqa uzilish bo‘lsa va to‘lov bankingiz stavkasi bo‘yicha hisoblangan bo‘lsa. Ishsiz noaniq muddatga mikroqarz olish vaqtinchalik qiyinchilikni uzoq muammoga aylantiradi.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Zaxirani maosh bordagidek sarflab, hisob-kitobni keyinga qoldirish.
- Bir necha bankning shartini solishtirmasdan, birinchi duch kelgan kreditni olish.
- Doimiy ish qidirilayotganda «mutaxassislik bo‘yicha emas» ishdan uyalish.
- Daromad o‘zgarishi haqida bankka jim turib, oldindan ogohlantirmaslik.
Qisqa javoblar
Ishdan ayrilsangiz birinchi navbatda nima qilish kerak?
Pul qoldig‘i va oylik majburiy xarajatlarni hisoblang, ixtiyoriy obunalarni to‘xtating va kredit bo‘lsa bankka daromad o‘zgarishi haqida xabar bering. Harakat vahimadan muhimroq.
Jamg‘arma necha oyga yetishi kerak?
Mo‘ljal — uch oylik majburiy xarajat, bu sog‘lom fikr, rasmiy norma emas. Zaxira kamroq bo‘lsa, xarajatlarni darhol qisqartirib, qidiruvni tezroq kengaytirish kerak.
Ish yo‘q paytda kredit olsa bo‘ladimi?
Faqat qisqa va aniq muddatga, daromad tasdiqlangan va tez orada boshlanadigan bo‘lsa. Aniq muddatsiz «faqat chidash uchun» qarz olish odatda eski qarzlar ustiga yangisini qo‘shadi.
Kreditlar bir nechta bo‘lsa nima qilish kerak?
Avval qaysi to‘lov boshqalaridan muhimroq ekanini aniqlang va muddati o‘tishini kutmasdan banklarga vaziyat haqida xabar bering. Bu holatda eski qarzlar ustiga yangi qarz olish deyarli doim ahvolni murakkablashtiradi.
Qisqacha
- Avval pulni hisoblang, rezyumeni ko‘r-ko‘rona tarqatmang.
- Uch oylik majburiy xarajat — zaxira uchun oqilona mo‘ljal, rasmiy qoida emas.
- Birinchi oyda zaxiraga tegmasdan ixtiyoriy xarajatlarni qisqartiring.
- Mutaxassislik bo‘yicha bo‘lmagan ish — mag‘lubiyat emas, chidash usuli.
- Ish qidirish davridagi kredit — faqat qisqa, aniq va oldindan hisoblangan.
- Har ikki haftada qoldiqni qayta hisoblang — raqam ko‘ringandan tezroq o‘zgaradi.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
